تاریخ پست:1395/7/8 11:47
به فرخندگی فرارسیدن جشن مهرگان

«مهر» پاسبان پیمان و خوشبختی جهانیان

گروه اندیشه

کتیبه‌ی بیستونمهرگان، جشني است كه در شانزدهمين روز از ماه مهر در گاه‌شمار زرتشتی (بنابر سالنمای رسمي كشور، روز دهم مهر) كه برابر شدن روز مهر از ماه مهر است، برگزار مي‌شود.

از آن‌رو كه «ايزدِ مهر» داراي فروغ و روشنايي است، سراسرِ روي زمين، ميدان‌هاي فراخ و پهن و دشت‌ها را مي‌پايد، تا پيمان‌‌ِشكني روي ندهد. در كرده‌ي1- بند2 مهريشت، ويران‌كننده‌ي يك كشور را، پيمان‌ِشكننده‌ي نابكار مي‌داند. به گونه‌اي كه پيمان‌شكستن نه با يك دروغ‌پرست و دروغ‌كار رواست و نه با يك راست‌كار.

بشود كه او براي ياري ما آيد

بشود كه او براي گشايش‌ كار ما آيد

بشود كه او براي چاره‌ي ما آيد

بشود كه او براي پيروزي ما آيد

بشود كه او براي خوشبختي ما آيد

بشود كه او براي دادگري ما آيد

«مهريشت، كرده‌ي 1، بند5»

در سراسر «مهريشت»، ايزدِ مهر داراي دشت‌هاي پهن است و از سخن راستين مردمان، آگاه است. اين‌گونه برداشت مي‌شود كه هر بخشي از اين جهان هستي خويشكاري‌اي(:وظیفه‌ای) دارد. خويشكاري ايزد مهر، آن‌گونه كه از كرده‌ي26- بند 103 برمي‌آيد آن است كه اهورامزدا او را برای پاسبانی و نگهبانی و ديده‌بانی خوشبختي مردمان گماشته است، تا مردمان در پيمان‌هاي خود استوار باشند. پيمان شكستن، كرداري است اهريمني كه سرچشمه‌هاي بسياري از رفتارهاي نابه‌هنجار آدميان مي‌شود. «مهر» كساني را كه به او دروغ گويند، به نامش پيماني ببندند كه به آن وفا نكنند، در سراسركشور، هر جايي‌كه باشند، دنبال كرده و به كيفر مي‌رساند. با هر كه پيماني بسته مي‌شود، آن پيمان را مي‌بايست ارج نهاد و به آن وفادار بود.

«مهر»، به چَم(:معنای) «خورشيد» نیست، چه ايزد «خُور» يا «خير» خود ايزدي ديگر است. بلكه «مهر»، روشنايي و فروغِ خورشيد است. در كرده‌ي 4 مهريشت- بند 13 مي‌خوانيم؛ «نخستين ايزد مينوي، كه پيش از خورشيد در بالاي كوه هَرا(:كوه البرز) برآيد، نخستين كسي كه با زينت‌هاي زرين آراسته از فراز (كوه) زيبا سر به‌در آورد، و از آنجا همه‌ي كشورهاي آريايي را مي‌نگرد». جايگاه «مهر» به گستردگي سراسر زمين است.

اين جشن فرخنده و زيبا در گذشته ميان ايرانيان جايگاهي بسيار ارجمند همانند نوروز داشت و همان‌گونه که ايرانيان نوروز را از براي فرارسيدن پايان سرما و آغاز بهار جشن می‌گيرند، مهرگان را نيز در نيمه‌ي سال و با پايان فصل گرما و آغاز سرما جشن می‌گرفتند. آيين‌هاي برگزاري جشن مهرگان بسيار با نوروز همانندي دارد و همان‌گونه که نوروز را به  پادشاه افسانه‌ای ايران، «جمشيد» نسبت می‌دهند، مهرگان را نيز به پيروزی «فريدون» ديگر قهرمان ايرانی بر ضحاک نسبت می‌دهند. ضحاك،‌ فرمانروای خودکامه‌اي است، كه نخست و پیش از هر کاری به سوي جوانان و«مغز»شان می‌رود. شايد در اينجا مي‌خواهد هشدار بدهد كه اهريمنان، هميشه خرد و مغز آدميان و به ويژه جوانان را هدف قرار مي‌دهند. در «مهرگان»، با فریاد دادخواهی آهنگری، کاوه‌نام و با افراشته شدن درفش کاویانی و خیزش ایرانیان به رهبری فریدون، هزار سال ستم و بیداد ضحاک به پایان مي‌رسد. جالب آن‌جاست كه پس از به‌زير آوردن ضحاك، به‌جای کشتن وی، او را در دل کوه به زنجیر می‌کشند زیرا او هرگز نمی‌میرد و شايد هرآن، خودکامگی بازگردد. كه این آماده‌بودن، رمز پیروزی است:

فریدون چوشد بر جهان کامكار

ندانست جز خویشتن شـهریار

به رسم کیان تاج و تخت مهی

بیاراســت با کــاخ شاهنشهی

به روز خجسـته سر مهر ماه

به سر بر نهاد آن کیانی کلاه

زمانه بی اندوه گشت از بدی

گرفـتند هر کــس ره ایزدی

دل از داوری‌ها بـپرداختند

به آیین یکی جشن نو ساختند

نشستند فرزانگان شـاد کام

گرفتند هر یک ز یاقوت جام

می روشن و چهره‌ي شاه نو

جهان نو ز داد و سر ماه نو

بفـرمود تا آتش افروختند

همه عنبر و زعفران سوختند

پرستیدن مهرگان دین اوست

تن‌آسانی و خوردن آیین اوست

كنون یادگارست از او ماه مهر

بکوش و به‌رنج ایچ منمای چهر

در گذشته، جشن مهرگان شش روز به‌درازا مي‌كشيد. از روز شانزدهم مهر (روز مهر- مهرگان كوچك يا عامه) آغاز و به روز بيست‌ويكم (روز رام – مهرگان بزرگ يا خاصه) پایان می‌یافت. چنين نامور است كه، ايرانيان در روز شانزدهم بر ضحاك چيره شدند و در روز بيست‌ويكم وي را در كوه دماوند به‌بند كشاندند.

مردم در اين روز براي شادباش گفتن جشن، به خانه‌ي خويشان و آشنايان خود رفته و هم‌چون بيشتر جشن‌هاي ايراني به شادي و خوردن ميوه، آجيل و شيريني مي‌پردازند. خوردن ميوه‌هايي چون انار، سيب، بِه، عَناب، انگور و برپايي سفره‌ي ِ ويژه‌ي ِ جشن مهرگان که رنگارنگ است و برسر آن آيينه، شمع و ... گذاشته مي‌شود، ديده مي‌شود.


تاریخ پست:1395/7/8 11:47 اشتراک گذار ی در تلگرام
شمار بازدید :877

دیدگاه هموندان

ثبت دیدگاه

نام

رايانامه

ديدگاه

کامنت خصوصی است؟ بله

برای ثبت دیدگاه عبارت امنیتی تصویررو به رو را وارد کنید.



نظر سنجی

اگر زماني را براي مطالعه ويژه كنيد در كدام‌يك از اين زمينه‌ها كتاب مي‌خوانيد؟

هموندی در خبرنامه

آدرس رایانامه (:ایمیل) خود را وارد کنید تا خبرنامه ی امرداد روزانه نوشتارهایمان را برای شما بفرستد