تاریخ پست:1395/7/15 14:35
آذر نورافروز

ميرزاده عشقي از آن‌گونه شاعراني نبود كه تنها به لطافت شعر توجه كند. عشقي يك گوشه نمي‌نشست و براي سرودن شعر در خاموشي و خلوت، منتظر الهام الهي نمي‌ماند.

ميرمحمد رضا متخلص به عشقي در سال 1312 خورشیدی به دنيا آمد. در عصر پس از مشروطه پا به دنياي شعر و ادب ايران گذاشت، اما انحراف و به ثمر نرسيدن مشروطه بر او تاثيري دگرگونه داشت. نااميدي از اوضاع گرچه اين شاعر جوان و انقلابي را همچون ديگر نويسندگان، افسرده و پريشان ساخت اما هرگز او را به انفعال نكشيد و صداي اعتراضش را خاموش نساخت.

عشقي در روح سركش خود چيزي داشت كه به باور برخي سرانجام به كام مرگ زودهنگامش كشيد، او شعر را تنها براي شعر نمي‌سرود بلكه باور داشت بايد مصلح جامعه باشد و در اين راه نيز از هيچ تندروي دريغ نمي‌كرد، تا آنجا كه پيشنهاد پنج روز عيد خون را در هر سال براي تنبيه و از بين بردن رجال ظالم كشور به صراحت در ديوان سروده‌هايش مطرح كرده است. در معرفي و اشاره مستقيم به رجال فاسد و ناشايسته زمانش نيز با اشاره مستقيم به نام آنها در اشعارش كوتاهي نكرده چنانكه حتي گهگاه در مجموعه هزليات صراحت لهجه‌اش به ناسزاگويي و لعن و نفرين به اين افراد كشيده شده مي‌شود.

عشقي تحصيلات دانشگاهي آنچناني نداشت، شايد تنها تا 17 سالگي و دوره‌اي هم با توفيق اجباري شركت در كلاس‌هاي مستمع آزاد دارالفنون در زمان جنگ جهاني و مهاجرت به قسطنطنيه .

 با وجود تحصيلات كمش به تمام معنا شاعر مردم عامه زمان خود بود، در قلب آنان جا داشت و هيچ نگراني از اين بابت نداشت كه كارش هرگز جهاني نشود .او به جهاني شدن نمي‌انديشيد و دنيا را از دريچه چشم مظلومان هموطنش به تماشا مي‌نشست.

 گرچه به باور برخي عشقي با عينك دودي ذره‌بيني به دنياي اطرافش مي‌نگريست، تنها بدي‌ها را درشت‌نمايي مي‌كرد و به زشت‌ترين وجه خود نشان مي‌داد تا آنجا كه حتي در يكي از سروده‌هايش با عنوان « عيد نوروز كارگران» ، اين جشن بزرگ را براي اين اقشار آسيب‌پذير، همچون عزاداري دانسته است.

عشقي فضاي سياسي، اجتماعي و اخلاقي دوراني را كه خود در آن زيسته و با تمام وجود احساسش كرده، در يكي از سروده‌هايش به نام«ايده‌آل پيرمرد دهقاني» به شكلي ملموس و داستان‌گونه به باد نقد مي‌كشد. در اين سروده وي از زبان پيرمردي دهقان كه همسر و سه فرزند و شغل و تمامي زندگيش را از دست داده به مشكلات سيل مهاجران غريبي كه واخوردگي‌هاي سياسي، دسيسه‌كاري‌ها و انحرافات حكومتي آنها را به غول بزرگ، بيرحم و بي در و پيكر تهران كشانده است اشاره مي‌كند.

عشقي به معناي واقعي يك وطن‌پرست است كه تا آخرين لحظات عمر كوتاهش كه در ميانه راه جواني با توطئه‌اي نهاني و نه چندان مشهود به جاده آخر مي‌رسد دست از غم عشق وطن نمي‌شويد.

چنانكه مي‌گويد:

خاكم به سر زغصه به سر خاك اگر كنم

خاك وطن كه رفت چه خاكي به سر كنم

آوخ كلاه نيست وطن تا كه از سرم

برداشته فكر كلاه دگر  كنم

مرد آن بود كه اين كلهش برسر است و من

نامردم ار كه بي كله آني به سر كنم

من آن نيم كه يكسره تدبير مملكت

تسليم هرزه گرد قضا و قدر كنم

زير و زبر اگر نكني خاك خصم را

اي چرخ زير و روي تو زير و زبر كنم

جايي است آرزوي من ار من بدو رسم

از روز نعش لشكر دشمن گذر كنم

هر آنچه مي كني بكن اي دشمن قوي

من نيز اگر قوي شدم از تو بتر كنم

من آن نيم به مرگ طبيعي بميرم اين

يك كاسه خود به بستر راحت هدر كنم

عشقت نه سرسريست كه از سر بدر شود

مهرت نه عارضي است كه جاي دگر كنم

عشق تو در وجودم و مهر تو در دلم

با شير اندرون شد و با جان به در كنم

اما عشقي همواره در دريغ و افسوس گذشته شكوه و جلال ايران غرق بوده و در بسياري از شعرهايش از جمله اپراي رستاخيز كه در زمان سلطنت رضاشاه ، تاترش چند شبي در تهران به اكران عمومي در آمد و بسته شد، رگه‌هايي از دلبستگي به ايران آريايي و مقايسه دوران خودش با زمان زرتشت ، هخامنشيان و…آشكارا ديده مي‌شود.

عشقي در زمان اقامتش در استامبول در واكنش اعتراض آميز به برخي از نويسندگان تركيه كه زرتشت پيام آور كهن ايراني را ترك خوانده بودند اين شعر را مي‌سرايد.

اي دختران ترك خدا را حيا كنيد

باري در اين معامله شرم از خدا كنيد

يا رخ نهان كنيد كه دل نابريد يا

با عاشقان دل شده كمتر جفا كنيد

يا وعده نادهيد كه با ما وفا كنيد

 يا برقرار وعده خودتان وفا كنيد

يغما نموده ايد دل و دين ما بلي

كي عادت قديمي خود را رها كنيد

ترك خطا هميشه به يغما بنام بود

ليك اين خطا بود هله ترك خطا كنيد

جايي رسيده كار زيغما كه اين زمان

يغماي شت پيمبر پيشين ما كنيد

زرتشت دل نبود كه آسان توان ريود

حاشا قياس دل ز چه با انبيا كنيد

زرتشت بردني نبود اين طمع چه سود

از ما فقط به بردن دل اكتفا كنيد

امروز قصد بردن پيغمبران كنيد

فردا بعيد نيست كه قصد خدا كنيد

 

 


تاریخ پست:1395/7/15 14:35 اشتراک گذار ی در تلگرام
شمار بازدید :1980

دیدگاه هموندان

نام : Hamied Arvand زمان : ۲۷ آذر ۱۳۹۵ _ ۱۹:۱۷:۱۳

Thank you for your great articles. Please continue introducing your readers with rich Iranian culture.

ثبت دیدگاه

نام

رايانامه

ديدگاه

دیدگاه خصوصی است بله

برای ثبت دیدگاه عبارت امنیتی تصویررو به رو را وارد کنید.



مطالب مرتبط

نظر سنجی

جای کدام درس در سامانه‌ی آموزشگاه‌ها خالی است؟

هموندی در خبرنامه

آدرس رایانامه (:ایمیل) خود را وارد کنید تا خبرنامه ی امرداد روزانه نوشتارهایمان را برای شما بفرستد