تاریخ پست:1395/10/4 16:55
محمدتقی راشد محصل در بزرگداشت دکتر ابوالقاسمی

استاد، پایه‌گذار آموزش نوین زبان اوستایی است

ترانه مسکوب

تقي راشد محصلدویست و هفتاد و دومین شب مجله بخارا به نکوداشت دکتر محسن ابوالقاسمی ويژه شده بود که پسين چهارشنبه يكم دی ماه ١٣٩٥خورشيدي برگزار شد.
يكي از سخنرانان این نکوداشت دکتر محمدتقی راشد محصل بود که آشنایی خود را با استاد محور سخنرانی گذاشت:
«آشنایی من به عنوان یکی از نخستین شاگردان استاد دکتر ابوالقاسمی که تا به امروز پیوسته از راهنمایی‎ها و هدایت‎های مشتاقانه ایشان برخوردار بوده است به پنجاه سال پیش یعنی مهر ماه 1346 می‎رسد. استادی جدی، دیرآشنا، رك و صمیمی که از مردم برآمده با همگان به تواضع و فروتنی زیسته به مال و قدرت بی‎اعتنا بوده معلمی را برگزیده و امروز هم شاگردان او که در طول سال‎های تحصیل از خوان دانشش بهره گرفته‎اند، بهترین یاران و دوستان اویند. اگرچه سال‎های عمر و تلاش او در کسوت یک استاد که از درس و تحقیق و مشاغل اجرایی مربوط به آموزش نیز روی گردان نیست، توان روزهای جوانی را از او گرفته است اما روح بلند او همچنان به او نیرو می‎بخشد. برجسته‎ترین ویژگی استاد سوای دانش گسترده در زبان‎های ایران باستان، فارسی کهن، زبان‎های عربی، فرانسوی و انگلیسی و آلمانی و حتی روسی حافظه‌ي قوی و منظم اوست که مثال زدنی است. هنوز علاقۀ نخستین خدمت را دارد. هر یک از شاگردان خود را به صفتی یا رفتاری و کلامی خاص می‎شناسد، و هنوزز روزهای آغازین آشنایی خود را با شاگردان خود فراموش نکرده است و از حال و کار هر یک نیز به خوبی باخبر است و با آنان به طرق مختلف در ارتباط است.
ایشان در طول تدریس در مقاطع عالی دانشگاهی گرچه رسما استاد فرهنگ و زبان‎های باستانی دانشگاه تهران بوده است در همه‌ي دانشگاه‎های مستقر در تهران تدریس کرده و سوای تدریس به کارهای پژوهشی و مدیریت‎های آموزشی نیز اشتغال داشته است گرچه دانشگاه زودتر از آنچه باید و بسیار غافلگیرانه و بی‎خبر ایشان را بازنشسته کرده است و بی‎تردید با این رفتار نه تنها استادی نکته‎دان را رنجانیده که دانشگاه را نیز از وجود دانشی مردی پرکار و آگاه محروم کرده است. دکتر ابوالقاسمی در دانشگاه تهران گرچه از استادان نسل دوم گروه زبان‎های باستانی به شمار می‎آید اما در برخی از دروس از جمله زبان اوستایی پایه‎گذار آموزش جدید این زبان است و نخستین بار شاگردان خود را با پژوهش‎های جدید و استادان صاحب نام اوستاشناس آشنا کرد. با دانشجویان همراهی کرد، دست آنان را گرفت و باخود به مرزهای ناشناخته‌ي علمی برد. در سال‎های 45 تا 50 که دو گرایش زبان‎شناسی همگانی و زبان‎های باستانی با یکدیگر ادغام نشده بود، غالب درس‎های مربوط به زبان‎های باستانی بوسیله دکتر ابوالقاسمی تدریس می‎شد. شخصاً درس‎های فرهنگ ایران باستان، کتیبه‎های پارتی و پهلوی، دستور تاریخی زبان فارسی، فارسی میانه‌ي ترکانی و همۀ واحدهای اوستایی در دوره کارشناسی ارشد و دکتری را با ایشان گذرانده‎ و وظیفه‎شناسی، شایستگی علمی، جدیّت و علاقه‎مندی ایشان به کار تدریس را شاهد بوده‎ است.نه تنها استادی علاقه‎مند به تدریس است که از آن لذت هم می‎برد. به سبب همین لذت است که پس از 60 سال کار تدریس اشتغال به آن را در صدر کارهای آموزشی خویش قرار داده است.»
سپس دکتر راشد محصل به تألیفات و پژوهش‎های استاد ابوالقاسمی توجه نشان داد:
«آثار پژوهشی دکتر ابوالقاسمی در نوع خود برای آموزش از ارزشمندترین کارهای علمی است. ایشان در طول سال‎های متمادی تدریس، گره‎های کار را به خوبی شناخته و بهترین شیوه را برای بیان مشکلات برگزیده است. در نهایتِ ایجاز به توضیح مسائل علمی می‎پردازد و سخن او مصداقِ روشن خیرالکلام است. نثر او روان، بی‎ابهام و ساده است و برای عموم زبان‎آموزان دریافت آن بی‎اشکال. کتاب‎های آموزشی ایشان با توانایی دانشجویان همسو است و گاه به دو صورت مختصر و مفصل تهیه شده است و این نشان از توجه ایشان به توانایی علمی دانشجویان دارد. دستور تاریخی زبان فارسی، تاریخ زبان فارسی، راهنمای زبان‎های ایران باستان در 2 جلد، دستور مختصر تاریخی که همه به وسیله سازمان مطالعه کتب درسی (سمت) به دفعات چاپ شده است از این دسته است.آثار دیگر ایشان نیز اگرچه مستقیماً درسی نیست اما در پيوند با نوشته‌هاي درسی است. از آن جمله است شعر در ایران باستان که می‎توان گفت تنها کتابی است که شعر را در زبان‎های دوره باستان و میانه با شواهد کافی برسی کرده است. کتاب‎های دیگری از نوع ریشه‎شناسی، سرگذشت زبان فارسی، ریشه فعل‎های فارسی، کیش‎ها و دین‎های ایرانی، مانی به روایت ابن ندیم و مجموعه مقالات، همه در جهت نیاز جامعه علمی و برای عموم فارسی‎ قابل استفاده است.
دکتر ابوالقاسمی علاوه بر تصنیف‎ها و تألیفات فردی که در زمینه تخصصی دارد، سال‎ها سرپرستی بخش لغت بنیاد فرهنگ ایران را بردوش داشتند و آنچه در این سازمان فراهم آمده است، گرچه کامل به چاپ نرسیده است، اما انتشار یک جلد فرهنگ تاریخی زبان فارسی نشان لزوم توجه به این نوع فرهنگ‎ها را به خوبی آشکار ساخت. ادامه کار این فرهنگ هم اکنون چند سال است که در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی در جریان است. علاوه بر این دکتر ابوالقاسمی با چند تن از شاگردان پیشین خود در سال‎های پایانی دهه‎ی پنجاه و آغازین دهه‎ی شصت انتشار لغت‎نامه‎ای با عنوان «قاموس» را آغاز کرد که اگر ادامه می‎یافت، می‎توانست مجموعه‏ای سودمند باشد. با آغاز فعالیت دانشگاه‎ها و اشتغال دکتر و همکاران ایشان متاسفانه این فرهنگ پی گرفته نشد.»
دکتر راشد محصل در ادامه سخنان خود به وجه دیگری از استاد خود اشاره کرد:
«جنبه‌ي دیگر فعالیت‎های دکتر ابوالقاسمی در کارهای اداری و اجرایی بخش‎های آموزش دانشگاه‎ها است که در این زمینه نیز پايه‌ي خدمات ارزشمندی بوده است. ایشان جانشين روانشاد استاد خانلری در پژوهشکده فرهنگ ایران بوده‎اند که نخستین سازمان آموزشی در مقاطع تحصیلات تکمیلی(کارشناسی ارشد و دکتری) در ایران بوده و در رشته فرهنگ و زبان‎های باستانی و ادبیات فارسی دانشجو می‎پذیرفته است. دکتر ابوالقاسمی با سرپرستي و دقت کامل امور این پژوهشکده را از آغاز تا لحظه ادغام در دانشگاه علامه طباطبایی پی گرفت. استادان بسیار خوبی را تربیت کرد. فعالیت‎های آموزشی تک تک دانشجویان را زیر نظر داشت و از اقدام‎های بسیار سودمندی که نشان از قدرت پیش‎بینی او و شناخت نیازهای علمی کشور داشت، این که هر سال شماری از دانش‎آموختگان دورۀ کارشی ارشد رشته فرهنگ و زبان‎های باستانی را برای تکمیل آگاهی‎های مربوط به زبان‎های کهن به اروپا فرستاد و بورسیه‎ای با مبلغ کافی برای زندگی دانشجویی ماهیانۀ آنان تعیین کرد. اینان گرچه به ایران بازنگشتند اما همه آنان از نظر علمی شایستگی لازم را کسب کردند و به دریافت درجه علمی دکتری توفیق یافتند. دکتر ابوالقاسمی تنها به این اقدام قناعت نکرد بلکه از برخی از استادان صاحب نام از جمله پروفسور ماتسوخ سامی‎شناس و پروفسور هومباخ اوستاشناس نیز دعوت کرد که هر یک از آن‎ها یک نیم سال تحصیلی را به تهران آمدند و برای دانشجویان درس‎های تخصصی را تدریس کردند. این هر دو اقدام از کارهایی است که اگر ادامه می‎یافت به جهات مختلف سود داشت. استادان داخلی پژوهشکده فرهنگ ایران نیز از میان برجسته‎ترین استادن ایرانی انتخاب می‎شدند. به مسافرت‎های علمی دانشجویان و بازدید از آثار باستانی نیز توجه داشت و به همت ایشان دانشجویان پژوهشکده توفیق یافتند که سنگ نبشته داریوش در بیستون را از نزدیک بر فراز داربستی که در روبروی آن تعبیه شده بود مشاهده کنند و عکس‎هایی از آن بگیرند. اقدام بزرگ دیگر دکتر تهیه برنامه آموزشی دوره‎های کارشناسی ارشد و دکتری رشته فرهنگ و زبان‎های باستانی است که از نزدیک با ایشان در این کار افتخار همکاری داشته و مشاهده کرده است که با چه تلاشی لزوم ادامه کار این رشته و برنامه‎ریزی درست آن را برای اعضای ستاد انقلاب فرهنگی که برخی از آن‎ها منکر اهمیت و یا مخالف بازگشایی مجدد آن بودند جلب و کسب کرده است.
ریاست گروه فرهنگ و زبان‎های باستانی دانشگاه تهران سال‎ها با ایشان بوده و تأسیس دوره‎های تکمیلی این رشته در دانشکده آزاد واحد علوم و تحقیقات و ریاست گروه آن نیز با ایشان بوده و هست.استاد خستگی را نمی‎شناسد و از کار تدریس و فعالیت‎های آموزشی روی گردان نیست. رفتار ایشان با دانشجویان و همکاران عضو هیأت علمی بسیار رسمی و جدی است.»
و دکتر محصل در پایان سخنانش به خلق و خوی استاد پرداخت:
«با همه‌ي این نیکی‎ها استاد ما زودخشم است اما به همان زودی که برافروخته می‎شود آتش درونی ایشان فرو می‎کاهد و با رفتاری مهرآمیز دل طرف را به دست می‎آورد. با دانشجویان جدی است. آن گونه که دانشجو نمی‎تواند بازتاب استاد را در سخنان خویش پیش‎بینی کند و از این روست که دانشجویان غالباً مایلند خواسته خود را به واسطۀ دیگران از ایشان درخواست کنند. با همه این اوصاف یاران و همکاران و دانشجویان بر قهر و لطفش به جد عاشقند و تندرستی و دوم عمرش را از خداوند خواستار. ایدون باد، ایدونتر باد.»


تاریخ پست:1395/10/4 16:55 اشتراک گذار ی در تلگرام
شمار بازدید :869

دیدگاه هموندان

ثبت دیدگاه

نام

رايانامه

ديدگاه

دیدگاه خصوصی است بله

برای ثبت دیدگاه عبارت امنیتی تصویررو به رو را وارد کنید.



نظر سنجی

جای کدام درس در سامانه‌ی آموزشگاه‌ها خالی است؟

هموندی در خبرنامه

آدرس رایانامه (:ایمیل) خود را وارد کنید تا خبرنامه ی امرداد روزانه نوشتارهایمان را برای شما بفرستد