تاریخ پست:1395/12/23 17:2
خبرنگار امرداد: فرزانه خسروی

 چهارشنبه‌سوری یکی از جشن‌ها پیشواز نوروز است که در شب واپسین چهارشنبه‌ی سال برپا می‌شود. در شاهنامه فردوسی اشاره‌هایی درباره‌ی بزم چهارشنبه‌ای در نزدیکی نوروز وجود دارد که نشان دهنده‌ی کهن بودن جشن چهارشنبه‌سوری است. آیین سنتی درپیوند با این جشن ملی، از دیرباز در فرهنگ سنتی مردمان ایران زنده نگاه داشته شده‌ است.

در شب چهارشنبه سوری ، به جز روشن کردن سه یا هفت کپه آتش به یاد سه پند بزرگ ایرانیان ، آیین ویژه‌ای برگزار می‌شد مانند آتش افروزی بر فراز خانه‌ها و بلندی‌ها ، خانه تکانی پیش از چهارشنبه سوری ، خریدن آینه و کوزه‌ی نو ، خرید اسفند ( اسپند دانه ) ، چراغانی ، تهیه و خوردن آجیل هفت مغز ، کوزه شکستن ، فال گوش ایستادن ، فال کوزه ، شال‌اندازی ، قاشق زنی، پختن آش ویژه‌ی چهارشنبه سوری و …

واپسین شب چهار شنبه‌ي هرسال شب سرور و شادي است. با گذشت يك سال، با همه‌ي خوبي‌ها و بدي‌ها در اين شب ايرانيان بوته‌هاي خار و هيزم فراهم مي‌كنند و در فاصله‌های كوتاه قرارمي‌دهند و آتش مي‌زنند و در حال پريدن از روي آتش مي‌گويند: «سرخی تو از من زردی من از تو» زرد رنگي و بيماري و كسالت  را با شعله‌هاي سرخ آتش از خود دور مي‌كنند. هر چند زرتشتیان پریدن از روی آتش را شایسته نمی‌دانند اما در گذر سال‌ها این سنت این‌گونه برجای مانده و به باوری انرژی‌های منفی انسان در آتش که یکی از چهار آخشیج(عنصر) سپندینه‌ی طبیعت رفته و گرما و انرژی پاک آتش به انسان بازمی‌گردد.

در گذشته پس از سوخته شدن خاروخاشاك، خاكستر آن‌را بيرون از خانه كنار ديوار جمع مي‌كردند و كسي كه خاكستر را بيرون مي‌برد هنگامی که بر مي‌گشت و در مي‌زد، كساني كه در خانه بودند  ، مي پرسيدند: كيه ؟  او پاسخ مي‌داد : منم
می‌گفتند از كجا آمده اي ؟ او مي گفت: از عروسي. از او مي پرسيدند چه آورده‌اي ؟ او مي‌گفت: تندرستی و خوشبختي. آن‌گاه در را مي‌گشودند تا خوشبختی وارد خانه شود و همگي با هم فرياد شادي و هلهله سر مي‌دادند.
آجیل چهارشنبه سوری

در گذشته پس از پایان آتش‌افروزی، اهل خانه و خویشاوندان گرد هم می‌آمدند و آخرین دانه‌های نباتی مانند: تخم هندوانه، تخم کدو، پسته، فندق، بادام، نخود، تخم خربزه، گندم و شاهدانه را که از ذخیره‌ی زمستان باقی مانده بود، روی آتش سپند بو داده و می‌خوردند. آنان بر این باور بودند که هر کس از این معجون بخورد، نسبت به افراد دیگر مهربان‌تر می‌شود و کینه و رشک از وی دور می‌ماند.
آیین قاشق‌زنی

قاشق زني از دیگر آيين‌هاي چهارشنبه سوري است. پس از مراسم آتش‌بازی، جوانان از دختر و پسر، چادری به سر می‌کردند، کاسه و قاشقی فلزی به دست می‌گرفتند و به خانه همسایگان رفته و با زدن قاشق به کاسه، صاحب خانه را خبر می‌کردند. صاحبخانه در کاسه آن‌ها نخود، لوبیا یا هرگونه از حبوبات ، یا مقداری پول می‌گذاشت. روز پس از آن با این پیشکش‌ها و سبزی که با پوله‌ای جمع آوری شده خریداری می‌شد آشی می‌پختند و باور داشتند که خوردن این آش بیماری و درد را از بین می‌برد. سپس‌ها (دوران کودکی ما) به خوراکی‌های موجود در کاسه‌ی قاشق زنی آجیل و آب نبات و شیرینی هم افزون شد.

آیین فال‌گوش ایستادن

این آیین هم یکی دیگر از سنت‌های چهارشنبه سوری است. دختران یا پسران بدون اينكه نيت خود را به كسي بگويند هنگام فرورفتن خورشید نزديك به تاريك شدن هوا در پناه ديوار يا پشت در مغازه يا منزلي كمين مي‌كردند و منتظر مي‌ماندند رهگذران عبور كنند تا به حرف‌هاي آنان گوش دهند شايد در ميان حرف‌هاي رهگذران سخنان اميد بخش و نويد‌دهنده‌اي بشنوند و نيت خود را كه در دل دارند با آن سخنان كه شنيده‌اند، تعبير كنند يا به فال نيك بگيرند.

 ‌آیین شال انداختن

پس از خاموشی آتش و کوزه شکستن و فالگوشی و قاشق زنی جوانان، نوبت به شال‌اندازی می‌رسد. جوانان چندین دستمال حریر و ابریشمی را به یکدیگر گره زده، از آن طنابی رنگین به بلندی سه متر می‌ساختند. آنگاه از راه پلکان خانه‌ها یا از روی دیوار، آنرا از روزنه دودکش وارد منزل می‌کنند و یک سر آن را خود در بالای بام در دست می‌گرفتند، آنگاه با چند سرفه بلند صاحبخانه را متوجه ورودشان می‌سازند. صاحبخانه که منتظر آویختن چنین شال‌هایی هستند، با دیدن طناب رنگین، آنچه پیش‌تر آماده کرده، در گوشه‌ی شال می‌ریزد و گره‌ای بر آن زده، با یک تکان آرام، صاحب شال را آگاه می‌سازد که پیشکش سوری آماده است. آنگاه شال انداز، شال را بالا می‌کشد.

آیین کوزه شکستن

مردم پس از آتش‌افروزی کمی زغال به نشانه‌ی سیاه بختی، كمی نمك به نشانه‌ی شور چشمی، و یكی سكه دهشاهی به نشانه‌ی تنگدستی در كوزه‌ای سفالین می‌اندازند و هر یك از افراد خانواده یك بار كوزه را دور سر خود می‌چرخاند و واپسین تن ، كوزه را بر سر بام خانه می‌برد و آن را به كوچه پرتاب می‌كند و می‌گوید: «درد و بلای خانه را ریختم  به توی كوچه» و باور دارند كه با دور افكندن كوزه، تیره بختی، شور بختی و تنگدستی را از خانه و خانواده دور می‌كنند.

با آرزوی این‌که چهارشنبه‌سوری را با همه‌ی آیین‌های زیبایش جشن بگیریم و با شادی و تندرستی به پیشواز نوروز برویم.


تاریخ پست:1395/12/23 17:2 اشتراک گذار ی در تلگرام
شمار بازدید :1405

دیدگاه هموندان

ثبت دیدگاه

نام

رايانامه

ديدگاه

کامنت خصوصی است؟ بله

برای ثبت دیدگاه عبارت امنیتی تصویررو به رو را وارد کنید.



مطالب مرتبط

نظر سنجی

با چه هدفی به سفرهای نوروزی رفتید؟

هموندی در خبرنامه

آدرس رایانامه (:ایمیل) خود را وارد کنید تا خبرنامه ی امرداد روزانه نوشتارهایمان را برای شما بفرستد