تاریخ پست:1395/4/27 0:15
دگرگونی در کاربرد زیورها در میان مردم

از گوشواره تا زیورهایی به رنگ بیـگانه

صدیقه نوده فراهانی

از بالا تا پایین گوشش را سوراخ کرده و گوشواره‌های میخی و حلقه‌ای به آن آویخته، بی‌آن‌که شوندی(:دلیلی) برای این کار داشته باشد و حتا به زیبایی و سلامتی این کار هم اندیشیده باشد. این تصویری است که بسیاری از ما هر روز آن را در خیابان، مترو، اتوبوس، تاکسی، پارک، سینما، مركزهاي خرید و ... می‌بینیم و شاید بی‌تفاوت از کنار آن گذر کنیم یا به انديشه شويم که آیا این کار بر زیبایی او افزوده يا نه؟ برخی هم این کار به مذاقشان خوش آمده و راهي جاهايي مي‌شوند كه يك سوراخ به سوراخ‌هاي نرمه‌ي گوششان بيفزايد.

پیشینه‌ی زیورآلات

انسان از آن هنگام که با طبیعت خو گرفت و به زیبایی‌های آن پی برد برای زیباتر و گيرا‌تر کردن خود به انديشه‌ي بهره‌بردن از این زیبایی‌ها افتاد. در آغاز مردان خود را می‌آراستند و با رنگ کردن بدن و یا آویختن چيزهايي به خود نگاه‌ها را به خود مي‌خواندند. رنگ کردن پوست، شکافتن آن، خالکوبی و... هنوز هم در میان مردان روايي بيشتري از زنان دارد. پژوهش‌هاي مطالعات باستان‌شناسی نخستین زیورآلات از استخوان و دندان جانوران شکار شده، سنگ‌ها، صدف‌ها، گیاهان و ... ساخته می‌شدند. کهن‌ترین زیورآلاتی که تاکنون به‌دست آمده صدف‌هایی است که در آن‌ها سوراخ‌هایی ایجاد شده است. اين صدف‌ها در غاری در خاور(:شرق) مراکش پیدا شده است. به گفته‌ی باستان‌شناسان این صدف‌های سوراخ شده به گمان بسیار 110 هزار سال ديرينگي دارند. این تکه‌های صدف با یک رشته‌ي لیف طبیعی به هم پيوست مي‌شده‌اند و مجموعه‌ای بسیار زیبا را نمايش مي‌داده‌اند. از واکاوی نگاره‌هاي روي ديواره‌ي غارها که پیشینه‌ی آن‌ها به ده‌ها هزار سال پیش می‌رسد، به‌كارگيري زيورالات از سوي انسان‌هاي آن روزگار روشن مي‌شود زیرا در این نگاره‌‌ها انسان‌ها با اشیایی مانند گردنبند و دستبند آراسته شده‌اند.

با دستيابي انسان به فلزاتي همچون مس، مفرغ، طلا، نقره و ... و دستیابی انسان به راه‌های شکل دادن و ذوب آن و همچنین پیدا کردن سنگ‌های گرانبها و درخشان، زیورآلاتی از جنس فلز و سنگ‌های گرانبها نیز ساخته شد. کاربرد آن‌ها بیشتر در ساخت گردنبندها و تاج‌های شاهي، دستبند‌ها، ابزار‌های جنگی پادشاهان، پوشش‌‌ها و نیم‌تاج‌های زنانه برای بزرگان بوده است.

همانند روزگار کنونی طلا، جواهر و زیورآلات، پیش از این بیشتر براي به‌دست آوردن ارج و جايگاه اجتماعی، برآورده‌سازي نیازهای رواني، آراستن بخش‌هاي گوناگون بدن و انجام آیین‌های مذهبی كاربري داشته است.

البته به کارگیری آن‌چه امروزه ما بیشتر آن را زیورآلات مي‌ناميم پیش از این، كاربردهاي آیینی، مذهبی و یا درمانی آن پررنگ‌تر بوده و در میان مردم نخستین با آرمان‌هایی(:اهدافي) مانند راندن نیروهای بد و اهریمنی و گرفتن نیروهای خوب شناخته می‌شد. ردپای این اندیشه‌ها و باورها امروزه نیز دیده می‌شود به گونه‌ای که بسیاری به انرژی سنگ‌ها و فلزات باور دارند و آن‌ها را در قالب زیورآلات با خود همراه می‌کنند. گرچه نباید از ارزش و جايگاه اجتماعی و برآورده‌سازي نیازهای رواني که این آراستنی‌ها به همراه داشتند غافل بود.

در جای‌جای تمدن‌های باستانی مانند ایلام، سومر، مصر، ایران و میان‌رودان، ساخت و به‌کارگیری زیورآلات گوناگون همچون گردنبند، تاج، گوشواره، دستبند و ... دیده می‌شود.

پیشینه‌ی گوشواره

نخستین نشانه‌های گوشواره را می‌توان در تمدن ایلام یافت. پس از آن نیز در پیکره‌های تخت‌جمشید کاربرد گوشواره در میان مردان آن روزگار (نزدیک به ۲۵۰۰ سال پیش) نمایان است.

در روزگار ساسانیان نیز همانند هخامنشیان به‌کارگیری طلا در ایران بسیار بود و بزرگان، سران و دارايان(:ثروتمندان) بيشتر از آذین‌های گرانبهایی که از طلا و جواهر ساخته شده بود، بهره مي‌بردند. پادشاهان این دودمان مانند هرمز نخست، خسرو دوم چنان به ساخت زیور‌آلات و به ویژه تاج و تخت شاهی توجه داشتند که شگفتي رخدادنگاران را برانگیخته است.

بر گوش چپ مرد نمکی پیدا شده در معدن نمک زنجان که مردي از مردمان روزگار ساساني است نیز گوشواره‌ای از جنس طلا آویخته بوده است.  

 

گوشواره‌ها گونه‌هاي گوناگونی دارند:

گوشواره‌ی دکمه‌ای(میخی) که روی نرمه‌ی گوش جاي می‌گیرد و سوراخ نرمه‌ی گوش در پشت گوشواره پنهان می‌شود. گوشواره‌ی حلقه‌ای که ساختار دایره‌ای یا نیم‌دایره‌ای دارد. گوشواره‌ي آویز از یک سانتیمتر تا چند سانتیمتر می‌تواند درازا داشته باشد.

ساختار گوشواره مانند پوشش تن ارج و ارزش دارد و بر ظاهر فرد تاثیر می‌گذارد و به شکل چهره و گردن بستگی دارد. در جاهاي رسمی گوشواره‌ی شلوغ نامناسب است حتا می‌توان گوشواره به کار نبرد. برای چهره‌هاي کشیده گوشواره‌ی آویز بزرگ و حلقه‌ای بزرگ یا گوشواره‌ي دکمه‌ای(میخی) مناسب است. با گوشواره‌ی حلقه‌ای بزرگ، چهره، گرد و چاق به گمان می‌آید و چین‌های گردن نمايان‌‌تر می‌شود. گوشواره‌ی آویز برای گردن‌های بلند مناسب است نه گردن‌های کوتاه. گوشواره‌ی دکمه‌ای نیز برای چهره‌های گرد و چاق مناسب نیست. اما گوشواره‌های حلقه‌ای متوسط برای هر چهره‌اي مناسب است.

و اما پدیده‌ی نو به بازار آمده در ايران يعني سوراخ کردن بینی، ابرو، لب، زبان، ناف و... كه در میان دختران و پسران جواني که از فرهنگ‌ها و یا خرده‌فرهنگ‌های دیگر نمونه‌برداري مي‌كنند، بيشتر ديده مي‌شود. به درستی یا نادرستی این رفتارها در فرهنگ مبدا کاری نداریم چرا که آراستن و زیباتر شدن با زیورآلات گوناگون در میان همه‌ی مردمان، پیشینه‌ای به درازای تاریخ دارد و برای مردم آن سرزمین و فرهنگ از ارزشمندی والایی برخوردار است. مساله‌ي درخور نگرش، چگونگی برخورد ما و یا گزينش این رفتارها از سوي ماست که به گونه‌ی ناخودآگاه بخشی از فرهنگ ما شده و آیندگان، ما را با آن خواهند شناخت. از سوی دیگر بی‌گمان بروز چنین رفتارهایی برخاسته از اندیشه‌ای است که برای پدیدآورندگان آن‌ها معنا و مفهومی دارد و پیروی از آن يعنی پیروی از آن اندیشه‌ها؟ حتا اگر ناخواسته باشد.

 

 


تاریخ پست:1395/4/27 0:15 اشتراک گذار ی در تلگرام
شمار بازدید :1118

دیدگاه هموندان

ثبت دیدگاه

نام

رايانامه

ديدگاه

کامنت خصوصی است؟ بله

برای ثبت دیدگاه عبارت امنیتی تصویررو به رو را وارد کنید.



مطالب مرتبط

نظر سنجی

وقت خود را بیشتر با کدام‌یک از موارد زیر می‌گذرانید؟

هموندی در خبرنامه

آدرس رایانامه (:ایمیل) خود را وارد کنید تا خبرنامه ی امرداد روزانه نوشتارهایمان را برای شما بفرستد