تاریخ پست:1395/4/27 16:0
مهیندخت دهنادی

چند سالی است که در شهر قزوین، نمایشگاهی از عروسک‌های بومی و محلی در مجموعه‌ي تاريخي «سعدالسلطنه» با همکاري کانون پرورش فکري کودکان و نوجوانان استان قزوين برپا می‌شود.

سعدالسلطنه، یکی از بزرگ‌ترين کاروان‌سراهاي درون شهري خاورميانه است و ٣٠هزار متر‌مربع گستردگي دارد.

ديدار از این نمایشگاه روزگار کودکی را به یاد می‌آورد. عروسک‌های کوچک و بزرگ  که هرکدام در پس چهره‌شان جهانی از بازی و خاطرات کودکی است.

بی‌گمان بسیاری از ما برای بازی به جز از توپ و ماشین، اسباب‌بازی دیگری هم داشته‌ایم به نام عروسک. شاید بازی با عروسک را بتوان یک بازی درونی دانست که بچه‌ها برای این کار همبازی نمی‌خواهند بلکه عروسک هم‌بازی آن‌ها می‌شود.

عروسک را در بسیاری از ترانه‌های کودکی‌هايمان هم زمزمه کرده‌ایم. عروسک قشنگ من قرمز پوشیده ... یا عروسک خشگل من ...

این عروسک‌ها هر کدام شکلی ویژه داشت. پارچه‌ای، بافتنی، حصیری و یا شاید هم چوبی.

گرچه این روزها بیشتر عروسک‌ها نه پارچه‌ای است و نه بافتنی و جنس آن‌ها از پلاستیک است و ساخت چین، اما هنوز هم هستند کسانی که عروسک‌های سنتی به بچه‌هایشان می‌دهند.

از دیدگاه بهداشت روان، عروسك‌درمانی شیوه‌ي دلپذیر درمان است. عروسك ، ابزاری پذیرفته‌شده از سوی بزرگسالان و كودكان برای پيوند و داد‌و‌ستدهاي عاطفي است. در برخی از كشورها به جایگاه این ابزار‌تربیتی، ارزش ویژه ای داده شده است.

یكی از نیازهای بنياديني كه به گرایش كودك به عروسك می‌انجامد، كشش به داشتن هم‌زبان است. عروسك برای كودك یك شخص به شمار می‌رود و با او پيوند اجتماعی برقرار می‌كند. افزون بر آن كودك با توجه به این كه مسوول عروسك شناخته می‌شود، در روند بالندگي مسوولیت‌پذیری و نوآوری اجتماعي قرار می‌گیرد.

افزون بر آن انسان‌ها برپایه‌ي باورهای خود و در هنگام راز و نياز با خداوند يا نيروهای فراطبيعی يا پيوند با انسان‌های ديگر و حيوانات، عروسك‌ها را به‌كار گرفته‌اند. آيين‌هاي بومی در قالب نمايش عروسكی در بیشتر جامعه‌هاي ابتدايی روايي داشته‌اند. برخی از عروسک‌ها به گونه‌ي پيكرك‌های نمادين گلی نماينده‌ی خدا يا الهه‌ای سپند(:مقدس) بودند كه پرستش می‌شدند يا در آیین‌های گوناگون نقش داشته‌اند. برخی قهرمان قصه‌های کهن بوده‌اند كه بزرگان هر خانواده با اجرای نمايش برای كودكان بازگو می‌كردند.

امروزه عروسك‌ها در تبليغات و همچنين در آموزش دانش‌هايی همچون پزشكی به دانشجويان با شيوه‌های گوناگون به‌ كار گرفته می‌شوند. كودكان در همه جای جهان زندگی واقعی را با عروسك‌ها تمرين می‌كنند. آن‌ها آشپزی، پرستاری، عروسی، تولد و مرگ و ... را با پرورش تخيل خود در كنار واقعيت تجربه می‌كنند.

در ايران نيز از گذشته برای اجرای آيين‌های ویژه‌ي پيش‌بهاری، باران‌خواهی، آفتاب‌خواهی و ... و نمايش‌های سنتی شب‌بازی و روز‌بازی يا آيين‌های درمان‌خواهي و نظم‌خواهی، دوري‌بلا و چشم‌زخم، كمبودها، دردها و بيماری‌‌ها و ... از نمايش‌های ويژه با عروسك‌های زيبای ساده بهره برده‌اند. عروسك‌هايی همچون بوكه‌باران، ابودردا، گلين، نخودی، لعبتك ، دختولوك، مردولوك و ...كاركردهای متفاوتی بر مبنای باورهای مردم هر گستره دارند. براي نمونه دختران و زنان جنوبی در جاهايي همچون ميناب از چوب مهر (چوب درخت خرما) و پارچه‌های رنگی زيبا عروسك‌هايی با نام «دختولوك» یا «دحتلوک» و «مردولوك» می‌سازند و مردم سيستان «لعبتك» يا «لبتك» را با چوب درخت سپند سيستانی به نام «گز»، درختی كه نماد دختران و زايش است و ريشه‌ای ژرف در فرهنگ مردم منطقه دارد، می‌سازند.

در برخی از نمایش‌های عروسکی که برای نوروز برگزار می‌شده است عروسکی به نام «حاجی‌فیروز» یا «مبارک» نقش پیام‌آور نوروز را با زبانی طنز بر دوش دارد.

بی‌گمان هرگوشه‌ی فرهنگ کهن ما با توجه به آیین‌های گوناگون، ابزاری هم برای برگزاری آن دارد که عروسک بخش کوچکی از آن است.

 


تاریخ پست:1395/4/27 16:0 اشتراک گذار ی در تلگرام
شمار بازدید :1066

دیدگاه هموندان

ثبت دیدگاه

نام

رايانامه

ديدگاه

کامنت خصوصی است؟ بله

برای ثبت دیدگاه عبارت امنیتی تصویررو به رو را وارد کنید.



مطالب مرتبط

نظر سنجی

اگر زماني را براي مطالعه ويژه كنيد در كدام‌يك از اين زمينه‌ها كتاب مي‌خوانيد؟

هموندی در خبرنامه

آدرس رایانامه (:ایمیل) خود را وارد کنید تا خبرنامه ی امرداد روزانه نوشتارهایمان را برای شما بفرستد