تاریخ پست:1396/6/29 13:50
گزارش بازدید از یک روستای تاریخی

هنجن ؛ فرزند ناشناخته‌ی کویر

فرشید ابراهیمی:

روستای هنجن جنگلی دارد كه مردم بومی به آن بيشه می‌گويند. بسيار با‌صفا و خرم و باغ‌هایی كه میوه‌های گوناگون انار، گردو، بادام، آلو در آن عمل می‌آورند. مردم هنجن بسيار مهربان و دوست داشتنی و مهمان‌نوازند. در انتهای روستای هنجن راهی است كه نيم ساعته شما را به روستای تاريخی ابيانه می‌رساند. اما صد افسوس که در در برابر نام‌آوری ابیانه، این هنجن است که قربانی شده است.

از ميان اين روستا رودخانه‌ای می‌گذرد كه اكنون به نهری دیگرگون شده اما هنوز هم آب آن مظهر پاكی، زلالی و شيرينی است. باغ‌های سبز و در هم اين روستا در امتداد رودخانه، قرار دارد و اهالی هر كدام نوبت آبی دارند. غير از رود، چشمه‌ای هم در هنجن جريان دارد كه تعريف نمی‌كنيم تا به دیدن آن تشويق بشويد. اما برخی از اهالی شهرهای پیرامون مانند نطنز، قم، كاشان و حتا تهران از زمانی‌ که با اين مكان آشنا شده‌اند روزهای تعطيل اين مكان مسكونی و کهن را تبديل مي‌كنند به پاركينگ خودروهای خود و مشغول تفريح و به گفته‌ی خودشان پيک نيک می‌شوند. اين افراد بدون اجازه، ميوه‌های باغ‌ها را به تاراج می‌برند، شاخه‌های درختان كهنسال را می‌شكنند، چشمه و رودخانه را آلوده می‌کنند و البته روستاييان مهربان هنجنی شرم می‌كنند آن‌ها را واخواست كنند.

روستاي هنجن از توابع بخش مرکزي شهرستان نطنز، با ویژگی جغرافيايي 51 درجه و 44 دقيقه طول خاوری و 33 درجه و 67 دقيقه عرض شمالی، در 20 کيلومتري شمال باختری نطنز و 150 کيلومتري اصفهان جای دارد. اين روستا در بلندای 1560 متري از سطح دريا قرار دارد و آب و هواي آن سرد و کوهستانی است.

«هنجن» در گويش رايج روستا از واژه ي هنجيدن به معناي آب از چاه كشيدن يا آب را فراگير كردن گرفته شده است. بنابراين می‌توان معناي هنجن را به جايی تعبير كرد كه آب از زمين می‌جوشد، چنان‌كه در دو سوي روستاي هنجن دو رودخانه‌ي «برزرود» و «چيمه رود» جاري است. روستاي هنجن داراي آب و هواي معتدل و خشك است و رودخانه‌ي برزرود از شمال آن و رودخانه‌ي «چيمه رود» از ميان روستا می‌گذرد. كوه «لاوزه» در جنوب و كوه «برزقو» در باختر روستا قرار دارد.

برزرود كه مهم‌ترين رودخانه در حومه‌ی شهرستان نطنز است از كوه «كلاه‌برفي» در باختر آبادي ابيانه سرچشمه می‌گيرد و پس از آبياري آبادي‌هاي ابيانه، طره، كمجان، يارند و هنجن با نام رود هنجن ادامه‌ی مسير می‌دهند و در بخش خاوري نطنز به زمين‌هاي پیرامون بادرود می‌رسد. در فرهنگ جغرافيایی آبادي‌هاي ايران آمده است هنجن دهی است از بخش‌هاي شهرستان نطنز كه 9 رشته قنات در آن جاري است. روستاي هنجن داراي محله‌هاي گوناگونی است مانند محله بالا، محله پايين، عصارخانه، درب گنبد، سينه ختا، سرگريه و زمين‌هاي كشاورزي، باغ‌هايی با نام‌هاي «مايرون، باغ هنجن، برخوان، واجنان، بالامير، مزرعه سنجيته، گل پل و سنگ سفيد» است. اين روستا داراي يک چشمه آب به نام «چشمه گلستان»است که از جنوب باختری روستا در جایی به نام «مزرعه بيشه» سرچشمه می‌گيرد.

 حيات وحش منطقه حكايت از  وجود گونه‌هايی از حيوانات مانند گرگ، روباه، شغال، خرگوش، بزكوهی، گرازوحشی و گونه‌های پرندگان است.

آثار به جا مانده از دوره‌هاي گوناگون تاريخي مانند قلعه تاريخی پيش از اسلام، خانه‌هاي بافت قديم و بقعه‌ی امام‌زاده سيد داوود، پيشيينه‌ی تاريخی اين روستا را به دوره‌هاي پيش از اسلام پیوند می‌دهد. روستاي هنجن در دوره‌ی صفويه و قاجاريه نيز از رونق خوبي برخوردار بوده است. اما در دوره‌ی پهلوي و دهه‌هاي کنونی رو به فروشد(:افول) گذاشته است.

مردم روستاي هنجن به زبان «راجی‌ هنجنی» سخن مي‌گويند، مسلمان و پيرو مذهب شيعه جعفري هستند. و در سال 1385 جمعيت این روستا 213 نفر گزارش شده است.

در جنگ هشت ساله نیز، شماری ازجوانان اين روستا در راه پاس‌داري از میهن جان سپردند كه نامشان گرامی باد: سيداسماعيل موسوي، عباس شفيعی، مرتضی ابراهيم ولوجردي، حميدرضا و علی‌رضا ايران دوست، اكبر ولوجردي، فرج اله طاهري، حجت‌اله شيخ زاده، مرتضی شيخيان، حسن ربيعی، حميد جمالی، محمد زيد هنجنیی

اهالی روستاي هنجن در اقدامي خودجوش با همكاري يک‌ديگر يک شركت توليد محصولات كشاورزي به نام «شركت زراعي هنجن» بنیادگذای كردند، كه از سوی يک رشته قنات به نام قنات «كهق» آبياري مي‌شود و محصولات گوناگون كشاورزي و باغی را توليد می‌كند. افزون ‌بر این افراد خیری  هم درعمران و آبادانی روستا کوشش وتلاش بسیاری داشته‌اند.

 ویژگی‌های معماری و گردش‌گری

باغ‌های پیرامون روستا که ميوه‌هاي گوناگونی در آن‌ها به عمل می‌آيد از جمله ديدنی‌ها و تفرج‌گاه‌هاي همگانی است، که در فصل‌های بهار و تابستان مورد توجه گردش‌گران قرار می‌گيرند. پیامون رودخانه‌ی روستا، با انبوهی از درختان سرسبز، جلوه و زيبايی ویژه‌ای به روستا بخشيده است.

بافت کهن روستاي کوهستانی هنجن به گونه‌ی متمرکز شکل گرفته است. در ساخت واحدهاي مسکونی بیش‌تر مصالح بومي مانند گل، سنگ و چوب به‌کار برده شده است. پنجره‌ها و در خانه‌هاي قديمی از چوب و بيش‌تر ورودي‌ها در اندازه‌هاي کوچک گزیده شده‌اند تا از ورود هواي سرد و خشک به درون خانه جلوگيري شود. جهت واحدهاي مسکونی جنوبی است و ايوان آن‌ها عامل تعديل هوا است. عبور رودخانه از میان روستا سرسبزي و سيماي روستا را موجب شده است.

بافت تاريخي روستا نيز دربردارند‌ی بناهايی از روزگار  قاجار است. که در شمار زيباترين سکونت‌گاه‌هاي ييلاقي تاريخ معاصر ايران به شمار می‌آيند.

امامزاده زينب خاتون

آرامگاه ديگري درميان روستاي هنجن قرار دارد كه به امامزاده خاتون نام‌ور است. درگوشه‌اي از فضاي كوچك جلوی آرمگاه روبه‌روی در ورودي، چناري كهنسال جای دارد كه بيش‌تر فضاي فبالای  محوطه را در بر گرفته است. نماي خارجي آرامگاه از ايواني با سقفي بلند وچهار صفه زير و رو در كنار آن تشكيل شده است كه صفه‌هاي زيرين داراي طاق ضربي است وصفه‌هاي رويي با تير وتخته مسقف شده است. ايوان یاد شده كه ورودي آرامگاه نيز به شمار مي‌آيد سقف آن از مقرنس هاي گچي ونقاشي پوشيده شده است. پوشش گچي سه جبهه اين ايوان بالاي در ورودي آرامگاه را سروده‌هایی باخط نستعليق طغرايي به رنگ قرمز آرايش داده شده است. اين بنا تاكنون به ثبت آثار تاريخي نرسيده است.

 قلعه استوار و خاموش هنجن

قلعه هنجن برفراز تپه‌اي مشرف برروستا و كشتزارهاي پيرامون آن بنا شده است. درازای آن خاوری و باختری و مساحت آن در نزدیک به 2600 مترمربع (40×65 متر) است. در اين قلعه مجموعه‌اي از گونه‌ها دارای يك اتاق وجود دارد كه به دليل تراكم زياد در 3 يا 4 طبقه ساخته شده. راه حل‌هاي به كار گرفته شده براي جبران نابرابری سطح در اين قلعه بسيار جالب است. شمار اتاق‌هاي آن بیش از يكصد است كه طبقه‌های رويي با گذشت زمان ویران و غير قابل استفاده شده‌اند. بخش شمال باختری قلعه كه تا اندازه‌ای سالم‌تر برجاي مانده است پس از سال‌هاي 1300 خورشیدی ساخته شده است. اين قلعه از دوره‌هاي ناامني در تاريخ منطقه حکایت دارد و مردم روستا در دوران حمله‌ی مغول و پس از آن حمله افغان‌ها به ايران و در هنگام حمله آنان به روستا در اين قلعه پنهان مي‌شدند و گاه ناچار بودند زمان‌هاي درازی را در اين قلعه سپري كنند، بنابراين هر خانواده افزون‌بر بر خانه‌ي خود در روستا، اتاق يا اتاق‌هايي نيز در داخل قلعه داشتند و برخی از روستاييان هنوز هم از اتاق‌هاي قلعه براي نگه‌داري از محصولات خود بهره می‌برند. پیشینه‌ی اين بناي تاريخي به پس از دوره سلجوقيان باز می‌گردد كه در تاريخ 25/ 12 1379 خورشیدی به شماره  3479  به ثبت آثار تاريخي رسيده است.

قلعه‌ی تاريخي روستا در سده هشتم مهی از قلاع مسکون و آباد بوده است. حمدالله مستوفي درباره‌ی آن مي‌گويد: «که اين قلعه بر کوه سرسختی ساخته شده و امکانات زندگی در آن فراهم بوده است که در آن آسياب بادي نيز وجودداشته است. شوربختانه اين قلعه هم‌اکنون رو به ويرانی است.

امامزاده داوود

بقعه و بارگاه امامزاده داوود در محوطه‌ی خوش منظر و باصفايی قرار گرفته و به وسيله‌ی باغستان‌هاي انبوه و سرسبز محصور شده است.

بناي بقعه از آثار دوره صفوي است. در میانه‌ی صحن اين زيارتگاه محوطه‌اي پهناور وجود دارد. در چهار جانب محوطه، ايوان‌هاي بلند و در گوشواره‌هاي آن، اتاق‌هاي همسان با جزرهاي کاشي‌کاري شده، ساخته‌اند. از میان هر ايوان، در جداگانه‌اي به صفه‌هاي داخلی حرم گشوده مي‌شود. گنبد کاشي فيروزه‌اي رنگ اين زيارتگاه، جلوه‌ی گیرایی دارد. آرامگاه با صندوق چوبي مشبک و کاشي‌کاري کهن آذین شده است.

 آرامگاه امامزاده داود دارای دو حياط جداگانه با سه ورودي است. ورودي سمت قبله كه ورودي اصلي به‌شمار می‌آید، به يك هشتي با طاق ضربي آجري اتصال دارد و اين هشتي با سه پله به دالاني شمالي - جنوبي كه مشرف به حياط نخستين است متصل  است و با راهرویي كوتاه به ايواني بزرگ داراي سقف بلند از نوع طاق ضربي آجري اتصال دارد، در سمت ديگر ايوان راهرو ودالان قرينه سازي شده، اين ايوان كه روبه روي حياط نخستين است، رواق در پشت ديوار شمالي آن قرار دارد. در قسمت بالاي ديوار اين ايوان سه پنجره چوبي مشبك بزرگ در سه سویه نصب شده است. در زير اين پنجره‌ها سروده‌هایی به خط نستعليق طغرايي به رنگ سفيد در زمينه قرمز گچ‌بري شده كه در سه سوی ايوان ادامه دارد، ديده مي‌شود. روبروي اين ايوان و دالان‌هاي پیرامون آن حياطي است كه در سطحي پايين جای دارد و در اين حياط حوض آب و درخت چنار كه‌نسالي وجود دارد . ايوان به فضاي محصور ديگري می‌رسد كه هم‌چون ايوان بزرگي است كه در جنوب آن حياطي ديگر، در سطحي پایين‌تر قرار گرفته است ورودي رواق در سوی قبله اين تراس قرار دارد ورودي شمالي و شرقي  رواق با اين ايواندر پیوند است. رواق داراي سقف آجريِ طاق ضربي با مقرنس‌هاي گچي ساده است به استثناي ديوار سمت جنوب خاوری كه داراي پوشش كاشي گل و بوته‌دار کهن است. بقيه ديوارهاي پیرامون رواق تا بلندي 80 سانتي‌متر با كاشي‌هاي ساده آبي چهارگوش و سپس با اندود گچ پوشش داده شده است كه در گوشه‌هاي چهار سوی آن نقاشي‌هاي گل و بوته ديده مي‌شود. کارهای نخستین برای ثبت اين بنا صورت گرفته ولی شماره ثبت آن در دسترس نیست. 

 

فرتور از فرشید ابراهیمی است.

0114


تاریخ پست:1396/6/29 13:50 اشتراک گذار ی در تلگرام
شمار بازدید :2441

دیدگاه هموندان

ثبت دیدگاه

نام

رايانامه

ديدگاه

دیدگاه خصوصی است بله

برای ثبت دیدگاه عبارت امنیتی تصویررو به رو را وارد کنید.



مطالب مرتبط

هموندی در خبرنامه

آدرس رایانامه (:ایمیل) خود را وارد کنید تا خبرنامه ی امرداد روزانه نوشتارهایمان را برای شما بفرستد

Real Time Analytics