تاریخ پست:1397/1/1 10:13
دکتر محمدعلی دادخواه

از این بزم و جشنم امید و نوید/ که از این هفت‌سین شادی آید پدید
نوروز نوازشگری است نونَوار. در نوروز نوید نوبَرانه‏ای است که درون ما را به زندگی نوین فرامی‌خواند و سرآغاز شکل‌گیری دوباره‌ی جنبش و زیستن است. در برگ‌شماری رخ‌دادهای این سرزمین - از ایران کهن تا ایران باستان و از آن زمان تا امروز - هیچ آیین، باور، شادی و رسم و بزمی چون نوروز این‌چنین یگانه و شادی‏ریز در بستر زمین و زمان پدیدار نشده است. نوروز تنها یک جشن و ترازوی گاه‌شماری و سنجش روزگار نیست، آیینه‌ی تمام‏نمای آیین‏های ایرانی و در دل(:قلب) ایران فرهنگی و فرهنگ ایرانی است. نموداری جاودانه از «اعتدال روحیه» و «روحیه‌ی معتدل» در سرزمینی که نخستین جایگاه جهانِ آفریده است، آن‏سان که در آیین بهدینان می‌خوانیم: «نخستین کشوری که من [اهورامزدا] آفریدم، ایران‌ویج نامی بود» .
پس این نگرش یزدان پاک بر این آب و خاک بوده که نوروز را بسان ستونی استوار در آن برافراشت؛ شاه‌کاری که در پی بخش‌کردن شادی نیست و اثرش افزایش شادی در میان انسان‌ها و پخش آن میان همه‌ی آدمیان، به دور از رنگ، نژاد، باور و جنس است. در داستان آفرینش آمده است که «نخست، پروردگار آسمان را آفرید و به یاری آسمان، شادی را آفرید.» در بُن‏مایه‌ی واژه‌ی نوروز، شادی و نو آفرینی و جشن و پای‌کوبی جای دارد. واژه‌ی جشن به معنی شادی و گردِ یک‌دیگرآمدن و عید و سال‌گرد برپا داشتن آمده است و در اوستا به گونه‌ی «یسنه» و در پهلوی به گونه‌ی «یشن» به معنای ستایش و نیایش و ستودن و ارج گفته شده است. هرچند بِهدینان همه‌ی روزهای سپند(:مقدس) را جشن می‌خواندند(با این یادآوری که همه‌ی جشن‏ها همراه با شادی نبوده است)، اما نوروز فراگیرترین جشن و بزمی است که در سراسر تاریخ ایران پدیدار بوده است. آیین‌ها، رسم‌ها و بزم‌های فراوانی برآمده‏اند و رفته‏اند که تنها برخی‏شان هنوز ماندگارند و هیچ‌یک توانایی برابری و هم‌سانی با نوروز را نداشته و ندارند. این خجسته جشن ماندگار که بر پایه‌ی گردش خورشید و چرخش زمین، پی و پایه گرفته، آمیخته‌ای است از شور زمین، شادی زمان، مهر خورشید، تلاش آدمیان و خیزش دوباره زندگی پس از خواب زمستان. پس نوروز تنها یک پایگاه گاه‌شماری و یا یک جشن مردمی به‌شمار نمی‌آید، روزی نو برای زنده‌کردن رفتار، کردار و اندیشه‌های ارزش‌مند است ولی فراتر از آن یک فرهنگ، اخلاق و سرمایه‌ی اجتماعی پایا و ماناست. چنان‌که «ابوعثمان جاهز» یادآور شده است پادشاهان پیشین مانند اردشیر بابکان، بهرام گور و انوشیروان دادگر به هنگام نوروز فراخوانی فراگیر می‌دادند تا مردم برای گرفتن پوشاک به پایگاه فرمان‌داران در‌آیند و شنیدنی‏تر آن‌که، در آغاز نوروز بارِ همگانی(:بار عام) داده تا هرکس سخنی از بی‌داد و ناروایی دارد، بدون هیچ دیوار و پرده‌ای به دربار راه جوید و حتا اگر کسانی از خودِ شاه گله‌مندی(:شکایت) دارند داخواهی کنند و در چنین مواردی، دادرسی آنان با باشندگی(:حضور) موبد موبدان انجام می‌گرفت و اگر فرمانداری ناروا و ناسزایی را گزیده بود، در همان روز در نزد شاه و موبدان رسیدگی می‌شد.
این گزارش‌ها نشان‌دهنده‌ی آن است که نوروز بر چار‏دیوار زندگی ایرانیان سایه‌گستر بوده و گستره‌ی جغرافیایی آن نیز بسیار فزون‌تر از ایران امروز بوده است. امویان و عباسیان درپی آن بودند که از شور و شادمانی برپاییِ نوروز بکاهند و سکه‌ی بازار آن‌را از رونق اندازند اما همه ناکام ماندند، زیرا نوروز آمیزه‌ای از زندگی، اخلاق، فلسفه و آیین ایرانیان را یک‌جا در خود دارد.
ایرانیان در کمانِ رنگینِ ناشی از تابش خورشید بر نمناکیِ زمین تازه‏شده از باران بهاری نیز درخششِ استوره‏های دیرین خود را می‏جستند و رنگین‏کمان(:قوس قزح) را «کمان رستم» می‌نامیدند:
آن‌جا که در زه آرد دستت کمان بخشش/ ابر از حسد ببّرد زه بر کمان رستم
و پیوند دل‌فریب آن را با گوشه‌ی چشم بنفشه‏های خوش‌بوی بهاری، پیش‌کش طبیعت جوان به انسان می‌دانستند. در ایران کهن مردم پیش از آغاز سال، سرتاپای خود را به شست و شویی شادمانه می‌شستند و جامه‌ی نو بر تن می‌کردند و با خواندن اوستا چشم به‌راه آواز و بانگ سُرنا و دُهل بودند و پس از نواختن نواهای نوروزی که نوید بخش آغاز سال نو بوده، عود را بر مِجمر آتش نزدیک می‌ساختند و به نیایش یزدان پاک برمی‌خاستند و برای همه دیر‏زیوی، نیک‌نامی، شادکامی، بهروزی و خجستگی را آرزو می‌کردند. از این روی است که این پدیدار رخشنده در جشنی فرخنده دل‌یادی از رستم است که نماد آرزو و انسان آرمانی است و پیوسته نیروی بی‌شکست خود را در رزم و بزم به میدان می‌آورد و هوش و خِرد خود را برای بهروزی آدمی ستون می‌سازد و همواره یادِ یزدان در دل و جانش سایه‌گستر است، تا سراسر ایران مهر، خرد، داد و شایستگی و خجستگی را بر یکدیگر پیشکش کنند و در جان و تن خود پایدار سازند و روز و ماه و سالی فرخنده را در پیشانیِ سال پی‌ریزند.


تاریخ پست:1397/1/1 10:13 اشتراک گذار ی در تلگرام
شمار بازدید :561

دیدگاه هموندان

ثبت دیدگاه

نام

رايانامه

ديدگاه

دیدگاه خصوصی است بله

برای ثبت دیدگاه عبارت امنیتی تصویررو به رو را وارد کنید.



نظر سنجی

برای گذراندن اوقات فراغت تابستان چه برنامه‌ای دارید؟

هموندی در خبرنامه

آدرس رایانامه (:ایمیل) خود را وارد کنید تا خبرنامه ی امرداد روزانه نوشتارهایمان را برای شما بفرستد

Real Time Analytics