تاریخ پست:1398/1/17 15:14
فریدون وهمن

احمد تفضلی در ۱۶ آذر ۱۳۱۶خورشیدی در اصفهان زاده شد. تحصیلات مقدماتی را در تهران گذراند و در سال ۱۳۳۵ با دریافت مدال درجه‌ی اول فرهنگ از دارالفنون دیپلم ادبی گرفت. در سال ۱۳۳۸ دانشکده‌ی زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران را با رتبه‌ی نخست به پایان برد. در سال ۱۳۴۰خورشیدی به انگلستان رفت و وارد رشته‌ی فرهنگ و زبان‌های باستانی ایران در مدرسه‌ی زبان‌های شرقی دانشگاه لندن شد و در سال ۱۳۴۴ فوق لیسانس گرفت. پیش از بازگشت به ایران دوره‌ی پژوهشی کوتاهی را هم در پاریس گذراند. در ۱۳۴۵ در رشته‌ی زبان‌های باستانی از دانشگاه تهران درجه‌ی دکتری گرفت. موضوع پایان‌نامه‌ی او تصحیح و ترجمه‌ی سوتکرنسک و ورشت مانسرنسک از دینکرد و سنجش این دو نسک با متن‌های اوستایی، به راهنمایی صادق کیا بوده‌است. از ۱۳۳۷ تا ۱۳۴۵ درکنار تحصیل، به عنوان پژوهشگر در استخدام اداره‌ی فرهنگ عامه بود. از ۱۳۴۵ تا ۱۳۴۷ در بنیاد فرهنگ ایران، به تحقیق پرداخت. در ۱۳۴۷ به تدریس در دانشگاه تهران مشغول شد. در ۱۳۷۰ عضو پیوسته‌ی فرهنگستان زبان و ادب فارسی و از سال ۱۳۷۳ معاون علمی و پژوهشی این فرهنگستان بود. تفضلی افزون بر اینکه یکی از کارشناسان در زمینه‌ی زبان‌های باستانی ایران بود، به زبان عربی کاملاً آشنا بود و به زبان‌های انگلیسی و فرانسوی و آلمانی و ادبیات فارسی چیرگی کامل داشت و همچنین با روسی نیز آشنا بود.

مرگ اسف‌بار استاد احمد تفضلي که نيمه شب 24 دي ماه1375خورشیدی، در تهران رخ داد بی‌گمان يک فاجعه‌ی بزرگ معنوي و علمي براي کشور ایران بود. اين فقدان ناگوار،که شوند (:علّت) آن را تصادف اتومبيل بیان کرده‌اند، يکي از پرمايه‌ترين استادان و دانشمندان ايراني را در اوج خلاقيت و باروري از ميان ما درربود و جهان ايران‌شناسي را براي هميشه داغدار يکي از چهره‌هاي درخشان خود ساخت.

دستاوردهای فرهنگی

دکتر احمد تفضلي استاد زبان‌هاي کهن دانشگاه تهران و عضو فرهنگستان ايران بود. تحصيلات خودرا در رشته ايران‌شناسي در دانشگاه‌هاي لندن و پاريس به پايان برد. در بازگشت به ايران در دانشگاه تهران استخدام شد و همزمان در بنياد فرهنگ ايران تصدي شعبه‌ی زبان‌هاي کهن ايران را يافت. با همه‌ی حجب و افتادگي که داشت به زودي نامش به عنوان پژوهنده‌اي کوشا و آگاه شهره گرديد و مقالاتش، که در مجلاّت ايران‌شناسي در باختر (:غرب) و يا ايران نشر مي‌يافت، به تدريج خبرگان را متوجه طلوع ستاره‌ی فروزاني در آسمان ايران‌شناسي کرد. احمد تفضلي به عنوان استاد مسلم زبان پهلوي در همه جهان شناخته شده بود و همواره طرف مشورت دانشمندان و استادان پهلوي‌شناس در دنيا قرار مي‌گرفت. مقالات تحقيقي‌اش که شايد به صد برسد هريک نمونه‌هایي ارزنده از بررسي علمي و دقتي برازنده به شيوه‌ی پژوهشگران نمونه‌ی غربي است. کمتر نشریه‌ای از دانشنامه‌ی ايرانيکاست که نوشتاری از او در آن نباشد. آنچه تحقيقات و نوشته‌هاي دکتر تفضلي را زبانزد مي‌کرد اين بود که وي افزون براستادي در زبان‌ها و فرهنگ کهن ايران، در زبان عربي و فرهنگ اسلامي نيز چيره‌دست بود و همين او را از ديگر همکارانش متمايز مي‌ساخت. وي در بسياري از پژوهش‌ها و نوشته‌هايش، براي روشن نمودن زمينه‌هاي فرهنگي يا زبان‌شناسي ايران پیش از اسلام، به مآخذ قديمي عربي و آرای دانشمندان عرب - که براي بسياري ايران‌شناسان باختري چون راز سر به مهر است- رو آورده و به استادي و شيوایي به نتايجي چشمگير رسيده است. در همان سال‌ها بسياري از دانشگاه هاي جهان، از جمله در ژاپن و چين و فرانسه و دانمارک و امريکا و روسيه، مقدمش را گرامي مي‌‌‌داشتند و از او براي اداره سميناري و يا ايراد سخنراني‌ها دعوت مي‌کردند. دانشگاه قديمي سنت پترزبورگ روسيه در مراسم با شکوهي به استاد تفضلي درجه دکتراي افتخاري ايران‌شناسي پیشکش کرد. از من نيز به لطف دعوت کرده بودند. درآن جا شاهد احترام عميق و شايسته‌اي که اساتيد ايران‌شناس روس براي استاد می‌گذاشتند، بودم. اين حالت احترام و فروتنی که گاه ازسوي استاداني بسيار مسن‌تر از او ديده مي‌شد، نشان مي‌داد که تا چه اندازه اهل دانش دستاوردهاي فرهنگي وعلمي‌اش را ارج مي‌نهند ومقام والاي او را قدر مي‌گذارند.

هيچ سخني درمورد زنده‌ياد دکتر تفضلي بدون اشاره به ویژگی‌های ممتاز اخلاقي و خصايل بي‌نظير انساني او کامل نيست. در دکتر تفضلي ادب و افتادگي و سادگي، خصلت‌هایي بارز و نمايان بودند. هرچه مقام وقدر علمي‌اش بالاتر مي‌رفت و شهرتش درجهانِ ايران‌شناسي گسترده تر مي‌شد، بر تواضع و فروتني و افتادگي‌اش افزوده مي‌شد. از اين باب او نمونه دلپذير معدود دانشمندان و بزرگاني بود که تنها نامشان را در تاريخ مي‌بينيم و رفتار آنان را نموداري از خصايل والاي ادب ايراني به شمار مي‌آوريم. مثال درخت پُرباري که شاخه‌هاي پُرميوه‌اش همواره سر به زير دارد در مورد او مصداقي درست داشت. استادان و پيشگامان علم و فرهنگ را ارج بسيار مي‌گذاشت و با شاگردان و همکارانش در نهايت لطف و مهرباني بود؛ از هيچ کمکي به آنان دريغ نمي‌کرد و در کشف استعدادهاي علمي و تشويق ايشان به پژوهش و نگارش هيچ کوششي را فرو نمي‌گذاشت. نمونه سپاس و احترام او نسبت به دانشمندان جشن نامه‌اي بود که به افتخار دکتر زرياب خوبي به نام يکي قطره باران منتشر کرد. استاد زرياب، که اينک او نيز رو در نقاب خاک پوشيده است، پس از انقلاب به بهانه‌اي واهي کنارگذارده شد. در هنگامه‌ی بي‌مهري‌ها و دشمني‌ها که استاد را به گوشه‌نشینی کشانده بود، دکتر تفضلي بي آن که هراسي به خود راه دهد و يا مانند ديگر مصلحت‌انديشان عواقب کار را بينديشد، قدم پيش نهاد و آن کتاب ممتاز را براي بزرگداشت دوست و همکارش منتشر ساخت.

نوشتارهای علمي او نيز نمودارهاي روشني از اين بزرگ‌منشي و صفاي واقعي است. جز واژه‌نامه‌ی مينوي خرد و ترجمه مينوي خرد به زبان فارسي که نام او را بر پشت جلد دارد، در ديگر آثارش يکي ديگر از همکارانش را براي مشارکت در پژوهش دعوت کرده و نام آنان را نيز برافراخته است. برای نمونه کتاب‌هاي اسطوره زندگي زردشت، زبان و دستور زبان پهلوي را با همکاري خانم دکتر ژاله آموزگار استاد دانشگاه تهران منتشر ساخته و کتاب ممتاز منتخبات زادسپرم را با همکاري پرفسور ژينيو به چاپ رسانده است. در مقدمه همان کتاب ژينيو حق‌شناسي خود را به استاد تفضلي نشان داده و به درستي و دقت سهم بزرگ او را در نوشتن آن کتاب ــ که برنده جايزه بين‌المللي بهترين کتاب سال نيز شد ــ نشان داده است.

در سفر سنت پترزبورگ در ساعت‌های کوتاه فراغت که درميان سخنراني‌ها و بازديدهاي علمي دست مي‌داد به کار بر کتاب پهلوي دينکرد مي‌پرداخت. اين کتاب از آثار ارشمند و مهم زبان پهلوي است و گرچه تاکنون ترجمه بخش‌هایي از آن چاپ شده، ولي هنوز بخش‌هاي بسیار آن نياز به ويراستاري و تحقيق و ترجمه‌اي دقيق دارد. استاد تفضلي شايسته‌ترين فرد براي اين کار بزرگ بود، افسوس که چهارماه بعد از اين سفر دست مرگ جهان علم را از وجود او تهي ساخت.

مرگ حق است و به هرحال دامن همه کس را خواهد گرفت. اما مرگي به اين ناگواري و بريده شدن رشته حيات درخت تناوري که مي‌توانست سال‌هاي سال پربار و بر بزيد و بر سر دور و نزديک سايه مهر بگسترد دردناک و باورنکردني است.

کتاب‌ها و ترجمه‌ها

    واژه‌نامه مینوی خرد، بنیاد فرهنگ ایران ۱۳۴۸

    ترجمه‌ی مینوی خرد چاپ اول بنیاد فرهنگ ایران ۱۳۵۴، چاپ دوم، انتشارات توس، ۱۳۶۴

    نمونه‌های نخستین انسان و نخستین شهریار در تاریخ افسانه‌ای ایران (کتاب) جلد ۱ از آرتور کریستن سن با همکاری ژاله آموزگار (ترجمه و تحقیق)، تهران، نشر نو، ۱۳۶۴

    نمونه‌های نخستین انسان و نخستین شهریار در تاریخ افسانه‌ای ایران (کتاب) جلد ۲ از آرتور کریستن سن با همکاری ژاله آموزگار (ترجمه و تحقیق)، تهران، نشر نو، ۱۳۶۸

    شناخت اساطیر ایران (کتاب) از جان هینلز (ترجمه) با همکاری ژاله آموزگار، تهران، نشر چشمه و فرهنگسرای بابل، چاپ اول ۱۳۶۸

    اسطوره زندگی زرتشت با همکاری ژاله آموزگار، تهران، نشر چشمه و فرهنگ‌سرای بابل، چاپ اول ۱۳۷۰

    زبان پهلوی ادبیات و دستور آن (کتاب) با همکاری ژاله آموزگار، تهران، نشر معین، چاپ اول ۱۳۷۳

    تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام

    به فرانسه Prof. Ph. Gignoux کتاب Anthologie of Zadspram چاپ پاریس ۱۹۹۳


مقاله‌ها

از احمد تفضلی تاکنون پنجاه و سه مقاله به زبان فارسی در دانشنامه‌ ايران و اسلام، دايره‌المعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه جهان اسلام و در نشريات معتبر علمی و جشن‌نامه‌ها و يادنامه‌های دانشمندان منتشر شده است. همچنين از وی هشتاد و سه مقاله به زبان‌های انگليسی و فرانسوی در نشريه‌های معتبر خارجی همچون مجله‌ آسيايی، مجموعه‌ شرق‌شناسی، مطالعات ايرانی، مطالعات ايرانی، دانشنامه‌ ايرانيکا و در مجموعه‌ها و يادنامه‌های ايرانشناسان بزرگ به چاپ رسيده است. از وی پانزده نقد کتاب به زبان فارسی، دو نقد کتاب به زبان انگليسی در BSOAS در ۱۹۷۳ و ۱۹۷۴و يک نقد به زبان فرانسه در مجله مطالعات ايرانی در ۱۹۹۲به چاپ رسيده است.

همايش‌های علمی

دکتر احمد تفضلی عضو چند مجمع علمی داخلی و خارجی بود و در دوران خدمات علمی و دانشگاهی خود افزون بر شرکت در کنگره‌ها و نشست‌های ايرا‌شناسی، چندبار نيز به دعوت دانشگاه‌های معتبر خارجی برای سخنرانی و همچنين تدريس به کشورهای ديگر دعوت شد:

در تابستان ۱۳۶۳و ۱۳۶۴به دعوت دانشگاه کپنهاک به دانمارک، در پاييز ۱۳۶۷به دعوت دانشگاه توکيو به ژاپن، در اسفند ۱۳۷۰ و فروردين ۱۳۷۱به دعوت مدرسه مطالعات عالی دانشگاه سوربون پاريس به فرانسه، در تابستان ۱۳۷۱ به دعوت دانشگاه پکن به چين، در تابستان ۱۳۷۳ به دعوت دانشگاه سن پترزبورگ به روسيه و در اسفند ۱۳۷۴و فروردين ۱۳۷۵ به دعوت دانشگاه هاروارد به امريکا.


کارنامه علمی و افتخارات

وی عضویت چندین مجمع علمی داخل و خارج را بردوش داشت:

۱. عضویت در انجمن آسیایی پاریس از سال ۱۳۵۰؛

۲. عضویت در انجمن بین‌المللی کتیبه‌های ایرانی (انگلستان) از سال ۱۳۵۱؛

۳. عضویت در کمیته بین‌المللی آکتا ایرانیکا (بلژیک) از سال ۱۳۶۰؛

۴. عضویت در هیئت مؤسس انجمن آثار ملی از سال ۱۳۵۹؛

۵. عضویت در شورای علمی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی از سال ۱۳۶۶؛

۶. عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی از سال ۱۳۷۰.

جوایز و تقدیرنامه‌هایی که به طور رسمی دریافت کرد، به شرح زیر است:

۱. مدال درجه اول فرهنگ ۱۳۳۵؛

۲. تقدیرنامه و جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ۱۳۶۹ برای ترجمه کتاب نمونه‌های نخستین انسان و نخستین شهریار در تاریخ افسانه‌ای ایران با همکاری ژاله آموزگار استاد دانشگاه تهران؛

۳. لوح سپاس و جایزه کتاب برگزیده دانشگاه‌های کشور ۱۳۷۰ برای همان کتاب؛

۴. در ۴ مارس ۱۹۹۴ (اسفند ماه ۱۳۷۲ خورشیدی) آکادمی کتیبه‌ها و ادبیات، یکی از پنج آکادمی تشکیل‌دهنده انستیتوی فرانسه، از خدمات تفضلی قدردانی و جایزه گریشمن را به او پیشکش کرد. این نخستین باری بود که این آکادمی به این صورت از یک دانشمند ایرانی سپاسداری می‌کرد؛

۵. تقدیرنامه و جایزه کتاب سال بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۷۴ برای ترجمه کتاب گزیده‌های زادسپرم (Anthologie of Zadspram) به زبان فرانسوی با همکاری فيليپ ژينيو، استاد ایرانشناس مدرسه عالی سوربون؛

۶. روز ۲۲ شهریور ۱۳۷۵ دانشگاه دولتی سن‌پترزبورگ طی مراسمی درجه دکترای افتخاری ایرانشناسی را به احمد تفضلی پیشکش کرد. او نخستین استاد از کشورهای شرقی بود که موفق به دریافت این دکترای افتخاری شد؛

۷. در سال ۱۳۷۶ کتاب تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام برنده‌ی جایزه‌ی کتاب سال جمهوری اسلامی ایران شد.

 

 


تاریخ پست:1398/1/17 15:14 اشتراک گذار ی در تلگرام
شمار بازدید :272

دیدگاه هموندان

نام : سیمین رفعتی زمان : ۲۰ فروردین ۱۳۹۸ _ ۱۰:۳۵:۴۲

روحشان شاد.

ثبت دیدگاه

نام

رايانامه

ديدگاه

دیدگاه خصوصی است بله

برای ثبت دیدگاه عبارت امنیتی تصویررو به رو را وارد کنید.



مطالب مرتبط

هموندی در خبرنامه

آدرس رایانامه (:ایمیل) خود را وارد کنید تا خبرنامه ی امرداد روزانه نوشتارهایمان را برای شما بفرستد

Real Time Analytics