در سرزمینهای بسیاری در جهان باستان و در روزگاران پیشانوین، آیین قربانیکردن انسانها به شیوههای گوناگون رواج داشته است. در مصر باستان و در نزد نخستین دودمان فرعونی آن سرزمین، پس از مرگ فرعون تنی چند از بلندپایگان و وفاداران به فرعون درگذشته را کشته و پیکرشان را با او در آرامگاهش مینهادند تا پس از زندهشدن دوبارهی فرعون در جهانی دیگر در خدمتش باشند.
هزاران سال پس از آن، هنگامی که چنگیزخان مغول جان سپرد، دهها دختر باکره را با او در آرامگاه بینامونشانش گذاشتند تا در جهان پس از مرگ او را همراهی کنند. وایکینگها نیز گاهی برای آنکه در جهان پسین بیخدمتگزار نمانند، بردگان را پس از مرگ قربانی میکردند. در چین باستان هم در زمان دودمانهای شانگ (Shang) و جو (Zhou) زندهبهگور کردن بردگان در کنار پیکر ارباب رواج داشته است. و این تنها بخشی از رواج هزارانسالهی قربانی انسانی در چین است. از زندهبهگورکردن دخترکان جوان در پای دیوارها تا قربانی انسانهای برای خدای یکی از رودخانهها، تاریخ چین پر است از این آدمکشیهای آیینی که تا سدهی هفدهم میلادی با بسامد کمتر هم تکرار شده است. آزتکها، که از بومیان آمریکا بودند و تمدن شگرفی داشتند، برای خشنودی خدای نبرد، ویتسیلوپوچتلی (Huītzilōpōchtli)، دلِ مردان را از سینههایشان بیرون میکشیدند. فنیقیان و کارتاژیها، کودکان نوزاد را برای خدایی به نام مُلُخ در آتش میافکندند. دور نیست که آیین زندهبهگورکردن دختران نزد عرب پیش از اسلام گونهای قربانی بوده باشد. نگارش دربارهی آیین قربانیکردن اسلام از حوصلهی این نوشتار بیرون است. دردناک اینجاست که این آیین هراسناک هنوز هم به تاریخ نپیوسته است و در همین سالهای گذشته هم نمونههایی از قربانی انسانها در هندوستان، نپال، آفریقا و اقیانوسیه شناسایی و ثبت شده است.
گزارش هرودوت
آنچه انگیزهی نگارش این نوشتار شده، پرداختن به گزارش هرودوت از وجود قربانی انسانی در میان هخامنشیان است. این گزارش را هرودوت در زمانی میدهد که از لشکرکشی خشایارشا به اروپا سخن میراند. به گفتهی هرودوت، سپاهیان هخامنشی از رودی میگذرند و سپس پیرو «عادت پارسیها»، ۹ پسر جوان و ۹ دوشیزه از بومیان همان سرزمین را زندهبهگور کردند. هرودوت سپس در دنباله برای آنکه نشان دهد که این آیینی پُررواج بوده، میافزاید که همسر خشایارشا، آمستریس، در زمان کهنسالی دستور داده بوده که چهارده کودک بزرگزادهی پارسی را برای خوشامد «خدای زیر زمین» زندهبهگور کنند.
آنچه در بالا آمده است بخشی از نوشتاریست با عنوان «نقدی بر تاریخنگاری هرودوت»، گزارشی انتقادی به نسبت دادن قربانی انسان به ایرانیان باستان،
به خامهی اردلان کوزهگر، که در تازهترین شماره امرداد چاپ شده است.
متن کامل این نوشتار را در رویه ششم (تاریخ و باستانشناسی) شماره 503 هفتهنامهی امرداد بخوانید.
«امرداد» شمارهی 503 در روزنامهفروشیها و نمایندگیهای امرداد در دسترس خوانندگان است.
خوانندگان میتوانند برای دسترسی به هفتهنامهی امرداد افزونبر نمایندگیها و روزنامهفروشیها از راههای زیر نیز بهره ببرند.
فروش اینترنتی فایل پیدیاف شمارهی 503 هفتهنامه امرداد
فروش اینترنتی نسخهی چاپی شمارهی 503 هفتهنامهی امرداد
اشتراک ایمیلی هفتهنامهی امرداد
