بیگمان دیدگاههای انسانها نسبت به واقعیتهای جهان، یکسان نیستند. همه ما متوجه اختلاف زاویه دیدگاه دیگران با خود شدهایم. این اختلاف زاویه نشان از استقلال در اندیشهی آدمیان دارد. هر اندازه که دیدگاهی مستقلتر از دیدگاه ما باشد، این اختلاف زاویه بیشتر نمایان میشود تا آنجا که دیدگاههای کاملا مستقل، اندیشههای کاملا متعامد را درپی خواهد داشت.
چگونه اندیشههای متعامد میتواند پیچیدگیهای روزگار کنونی را مدیریت کند؟
معمای فیل در تاریکی
در داستان نامی مولانا، نابینایانی که هر یک بخشی از فیل را لمس میکردند، توصیفهای ناسازگار و وارونهای نسبت به یکدیگر ارایه میدادند. امروزه دانشمندان علوم شناختی دریافتهاند که این تمثیل، تصویر درستی از محدودیتهای اندیشهی انسان است. پژوهشها نشان میدهد مغز انسان به گونهای طبیعی میخواهد آگاهیهای ناسازگار با باورهای موجود را پالایش (:فیلتر) کند (Mercier & Sperber,2017). اما آیا راهی برای فرار از این زندان شناختی هست؟
بخش نخست: پایههای ریاضیاتی
۱.۱- هندسه اندیشهها: در جبر خطی، بردارهای متعامد دارای دو ویژگی کلیدی هستند: یکی استقلال (حاصل ضرب داخلی صفر) و دیگری تکمیلکنندگی (پوشش فضای برداری). این بهدرستی همان چارچوبی است که میتوان برای اندیشههای انسانی به کار برد. پژوهشهای FMRI ثابت کردهاند هنگام روبهروشدن با دیدگاههایی با زوایههای مستقل، شبکههای عصبی جداگانهای در قشر پیشانی پرکار میشوند (Cacioppo et al.,2016).
۱.۲- اصل عدم قطعیت شناختی: در شناخت انسانی و در بیشتر زمانها، نمیتوان همزمان به همهی ابعاد یک مساله توجه کرد. اینجاست که ارزش تعامد اندیشه آشکار میشود.
بخش دوم: نمونههای تاریخی
۲.۱– انقلابهای علمی: مورد کوپرنیک: در نجوم زمینمرکزی و خورشیدمرکزی نه نفیکننده یکدیگر بلکه مکمل یکدیگر بودند. نظریه تکامل: ترکیب نظریه داروین (انتخاب طبیعی) و مندل (ژنتیک) که یکدیگر را کامل کردند.
۲.۲- هنر والا: مکتب کوبیسم پیکاسو نمونهای عینی از تعامد اندیشه است. نمایش همزمان رویههای گوناگون یک شی در یک صفحه …
آنچه در بالا آمده، بخشی از نوشتاری است، با عنوان «تعامد اندیشه، نیازی برای ماندگاریشناختی»، به قلم بابک شهریاری، که در تازهترین شمارهی هفتهنامه امرداد چاپ شده است.
متن کامل این گفتوگو را در رویهی پنجم (اندیشه) بخوانید.
«امرداد» شمارهی 504 در روزنامهفروشیها و نمایندگیهای امرداد در دسترس خوانندگان خواهد بود.
خوانندگان میتوانند برای دسترسی به هفتهنامهی امرداد افزونبر نمایندگیها و روزنامهفروشیها از راههای زیر نیز بهره ببرند.
فروش اینترنتی فایل پیدیاف شمارهی 504 هفتهنامه امرداد
فروش اینترنتی نسخهی چاپی شمارهی 504 هفتهنامهی امرداد
اشتراک ایمیلی هفتهنامهی امرداد
نشانی نمایندگیها و دکههای فروش امرداد در تهران
برای دریافت فایل اکسل نمایه امرداد کلیک کنید
