بازگشایی موزهی ملی پس از تعطیلی سهماهه با گشایش نمایشگاه «روایتگران ایران کهن»، در کنار آثار سرآمد نمایشدادهشدهی پیش از این، با نمایش برخی از آثار مانند دندان انسان نئاندرتال، که برای نخستینبار از مخزن موزه بیرون آورده شده، همراه شد. نمایشگاه «روایتگران ایران کهن» تا ۳۰ آبان 1404 برپا است.
موزه ملی ایران پس از گذشت سه ماه تعطیلی، سرانجام با نمایش ۳۳۰ اثر شاخص بازگشایی شد. برخی از این آثار برای نخستینبار است که از مخزن این موزه بیرون آمده و به نمایش گذاشته میشود. در میان این مجموعه، سنگنگاره سر سرباز هخامنشی، حلقه زرین قدرت ایلامی، جامهای طلایی حسنلو و مارلیک و پارچههای زربفت صفوی و دندان انسان نئاندرتال از ویژهترین آثارِ به نمایش درآمده، است.
موزه ملی ایران با آغاز جنگ ۱۲ روزه تعطیل و بخشی از آثار آن به مخزن منتقل شد. موزه پس از گذشت بیش از سه ماه تعطیلی سرانجام با دستور معاونت میراث فرهنگی بازگشایی شد، اما با یک تفاوت بزرگ؛ در واقع بخشهای اصلی موزه، یعنی موزههای ایران باستان و دوران اسلامی هنوز تعطیلاند و امکان بازدید ندارند.
فریدون بیگلری، باستانشناس و معاون امور فرهنگی موزه ملی ایران، اما به ایسنا گفت: موزه ملی، نمایشگاهی از آثاری شاخص و کمتر دیده شده برپا کرده که این فرصت را به بازدیدکنندگان میدهد تا زمان بازگشایی بخشهای اصلی موزه، بتوانند گزیدهای از آثار هر دو موزه را بازدید کنند.
او دربارهی جزییات نمایشگاه «روایتگران ایران کهن» که این روزها در موزهی ملی ایران برپا شده است، توضیح داد: همانگونه که میدانید بخش بزرگی از آثار موزه ملی ایران با آغاز جنگ ۱۲ روزه به مخازن امن منتقل شده است. بنابراین و تا آمادهسازی فضاهای نمایشگاهی اصلی موزه، گزیده آثاری از مجموع آثار موزه ملی به نمایش گذاشته شد.
به گفتهی بیگلری، در این نمایشگاه بیش از ۳۳۰ اثر به نمایش گذاشته شده است، که از دید تعداد، یکی از بزرگترین نمایشگاههای موزه ملی ایران بهشمار میآید.
باستانشناس موزه ملی ایران افزود: این آثار در سه گالری به نمایش درآمدهاند؛ گالری نخست مربوط به آثار پیش از تاریخ است، که کهنترین آثار آن از دوران پارینهسنگی است و همچنین آثار دورههای روستانشینی، مس و سنگ و آغاز فلزگری را دربر میگیرد. گالری دوم، آثار دوره آغاز شهرنشینی از نزدیکبه ۳۰۰۰ سال پیش از میلاد، تا دوره ساسانی را در برمیگیرد. در گالری سوم نیز آثار دوران اسلامی به نمایش گذاشته شده که شامل دو بخش است؛ آثاری از دورههای گوناگون اسلامی و همچنین، منتخبی از پارچههای دوره صفوی.
سفال عصر آهن، گیلان
او تاکید کرد: شمار بیشتر آثار به نمایش گذاشته شده از کاوشهای باستانشناسی به دست آمدهاند و از ۸۰ محوطه باستانی هستند.
فرنشین بخش پارینهسنگی موزه ملی ایران در ادامه، به نمایش بقایای انسان نئاندرتال اشاره کرد که مانند دندان کودکی با سن میان ۶ تا ۹ سال است که در غار وزمه در استان کرمانشاه به دست آمده و میان ۴۰ تا ۷۰ هزار سال دیرینگی دارد.
او یادآوری کرد که دندان وزمه نخستین مدرک قطعی از وجود انسان نئاندرتال در ایران است.
بیگلری در ادامه به نمایش کهنترین ساز یافت شده در ایران اشاره کرد، که در موزه ملی ایران نگهداری میشود و درباره نمایش آن در این مجموعه گفت: این ساز که در نمایشگاه «روایتگران ایران کهن» در معرض دید قرار گفته، یک نی یا فلوت از استخوان پرنده است، که نزدیکبهحدود هفت تا هشت هزار سال دیرینگی دارد و از تپهای مربوط به دوره نوسنگی به نام «سنگ چخماق» (از جمله قدیمیترین استقرارهای یکجانشین شناختهشده دوره نوسنگی در شمال شرق ایران) نزدیک به شاهرود در استان سمنان، به دست آمده است.
بیگلری ادامه داد: از دیگر آثار به نمایش درآمده، شواهد فلزگری اولیه در ایران است. یافته های باستانشناسی، گواه بر سابقهی دیرینه فلزگری در ایران است. این فنآوری از هزاره چهارم پیش از میلاد در ایران آغاز شد و ایران را در زمره نخستین کشورهایی قرار داد که مس در آن فراوری میشده است. در این گالری آثار مرتبط با فرآوری مس را در معرض دید قرار دادهایم.
بیگلری سپس به برخی دیگر از آثار شاخص به نمایش گذاشته در این نمایشگاه اشاره کرد و با این تاکید که شماری از این آثار برای نخستینبار است که از مخزن موزه ملی ایران برای نمایش بیرون آورده میشوند، گفت: یکی از آثار کمتر دیده شده بخشی از پیکره یک گاو است که در کاوشهای گیرشمن در چغازنبیل خوزستان همراه با پیکره کامل گاو دیگری که دارای سنگنوشته (:کتیبه) است به دست آمد. پیکره کامل گاو نگهبان یکی از ورودیهای معبد در موزه ایران باستان، در معرض دید بود.
او همچنین به نمایش آثار دیگر دوره ایلامی به دست آمده از محوطه مهم و پرآوازهی ارجان، مانند حلقه زرین قدرت اشاره کرد و افزود: این اثر نیز از جمله آثار ایلامی به نمایش در آمده در موزههای چین بود که اینک در نمایشگاه «روایتگران کهن ایران» در موزه ملی ایران، به نمایش گذاشته است. افزونبر این، آثار زرین از محوطه جوبجی نیز به نمایش گذاشته شده است.
معاون فرهنگی موزه ملی ایران گفت: از دوره هخامنشی نیز آثار گوناگونی به نمایش گذاشته شده است، که بخشی از آنها تزیینات معماری هستند، برای نمونه معماری کاخ شوش در خوزستان و بخشی از نقشبرجسته یک سرباز هخامنشی از تختجمشید، که در سال ۱۳۹۸ از آمریکا به ایران بازگردانده شده بود و به مدت کوتاهی در موزه ملی و چند موزه استانی به نمایش در آمد و اکنون در دید همگان قرار گرفته است.
به گفتهی بیگلری، از دیگر آثار مهم و شاخص دوره هخامنشیان که در معرض دید قرار گرفته، یک ریتون طلایی به شکل شیر بالدار است که در همدان به دست آمده و یکی از آثار شاخص موزه ملی ایران است.
او افزود: این اثر و دیگر آثار برگزیده برای مدتی در نمایشگاه شکوه تمدن پارس در چین به نمایش در آمد و پس از پایان نمایشگاه همهی آثار در آغاز فروردین امسال به موزه ملی بازگشتند.
حلقه زرین قدرت، کشفشده از محوطه ارجان
این باستانشناس افزود: از دوره آغاز شهرنشینی و دورههای تاریخی نیز آثار مهمی به نمایش گذاشته شده است که میتوان به مومیایی طبیعی مرد معدن چهرآباد زنجان اشاره کرد که پیشتر در موزه ایران باستان در معرض دید قرار داست و اصطلاحا به آن، «مرد نمکی» میگویند. این اثر از سالهای پایان دوره اشکانی و سالهای آغازین دوره ساسانی برجای مانده است.
یک گل میخ از اونتاش ناپیریشا، یکی از شاهان ایلامی، که از چغازنبیل به دست آمده، آثاری از عصر آهن بهویژه ظرفهای زرین مانند جامهای طلایی حسنلو و مارلیک از دیگر آثاری است که بیگلری به نمایش آنها در این نمایشگاه اشاره کرد.
بیگلری همچنین به آثار به نمایش درآمده از دورههای اشکانی و ساسانی اشاره کرد و افزود: از آثار دوره اشکانی به نمایش درآمده می توان به نقاشی دیواری گل لوتوس اشاره کرد که بخشی از یک نقاشی دیواری در کوه خواجه در سیستان و بلوچستان است و از آثار کمتر دیدهشده موزه ملی ایران است.
او در ادامه گفت: از دوره ساسانی، تزیینات گچبری و نیمتنههای بزرگزادگان و اشراف ساسانی از محوطه حاجیآباد فارس به نمایش گذاشته شده است، که از دید هنری از سرآمدهای هنر ساسانی به شمار میآیند.
بیگلری در ادامه به آثار دوره اسلامی اشاره کرد و گفت: از دوره اسلامی، آثاری چون نسخه خطی «مسالک الممالک»، یک نسخه خطی قرآن از دوره ایلخانی از ۷۰۰ هجری قمری، کاشیهای محراب از دوره ایلخانی، یک اصطرلاب و کره سماوی از دوره سلجوقی، به نمایش در آمده است.
او گفت: بخش دیگر گالری دوره اسلامی به پارچههای نفیس ویژه شده است؛ پارچههای زربفت ابریشمی با نقش گلومرغ و نقش درخت سرو و حاشیههای زریدوزی که بیشتر مربوط به کارگاههای بافندگی اصفهان از دوره صفویه است، این آثار برای نخستینبار است که در موزه ملی ایران به نمایش گذاشته شدهاند.
معاون فرهنگی موزه ملی ایران در ادامه گفت: در کنار نمایش آثار، عکسهایی از مجموع فعالیت نجاتبخشی موزه ملی ایران در جنگ ۱۲ روزه به نمایش گذاشته شده است که روند تخلیه و انتقال آثار به مخزن امن و استحکامسازی آثاری که قابل جابجایی نبودند، مثل پیکره داریوش را نشان میدهد.
بیگلری درباره مدت زمان لازم برای بازگشایی کامل موزه ملی ایران، توضیح داد: در فاصله برپایی نمایشگاه، موزه ملی ایران خود را برای بازگشایی کامل آماده میکند. تلاش بر این است تا در آبانماه بعضی از گالریهای موزه اسلامی را به ترتیب آماده و بازگشایی کنیم و پس از بازگشایی کامل موزه اسلامی، موزه ایران باستان از طبقه همکف آماده خواهد شد و سرانجام طبقه یکم بازگشایی میشود.
وی در پایان گفت که مدیریت و کارشناسان موزه ملی ایران از فرصت تعطیلی سالنهای نمایش موزه استفاده کردند و بازنگریهای زیادی در شیوهی نمایش و چیدمان آثار در موزه ایران باستان انجام دادهاند. تمام تلاش ما بر این است که موزه ملی ایران در کوتاهترین زمان ممکن به طور کامل بازگشایی شود.
