معرفی کتاب مَثَل‌ها به گویش زرتشتی، نوشته مهوش نامداریان

کتاب «یک‌هزار و یک زبانزد (مَثَل) به گویش دری زرتشتی» به قلم مهوش نامداریان نصرت‌آبادی در شیراز منتشر شد.

بنابر گزارش تارنمای خبرگزاری کتاب (ایبنا) در شیراز، مهوش نامداریان‌ نصرت‌آبادی، نویسنده کتاب درباره اثر خود چنین می‌گوید: از چند سال پیش، علاقه‌مند به گرد‌آوری زبانزدها (‌:مَثَل‌ها) و اصطلاحات گویش دری شدم. پدرم کیخسرو نامداریان و به‌ویژه مادرم، شیرین فلاحتی، در خانه به گویش دری زرتشتی با یکدیگر گفت‌وگو می‌کردند و این اصطلاحات را در زندگی روزمره به کار می‌بردند، همین دلیلی شد که  تعداد زیادی ضرب‌المثل‌ها در ذهن من باقی بماند. هر بار که ضرب‌المثلی به یادم می‌آمد، آن را یادداشت می‌کردم و همچنین، در هر گروهی که ضرب‌المثلی می‌شنیدم، آن را یادداشت می‌کردم. وی افزود،  برخی زمان‌ها که در گفت‌وگوهای تلفنی با اصطلاحات دری زرتشتی برخورد می‌کردم، معنی آن را می‌پرسیدم و بسیار کنجکاوی می‌کردم. اگر هم معنی یک زبانزد یا واژه‌ای را  نمی‌دانستم از افراد کهنسال جامعه می‌پرسیدم تا به نتیجه برسم و معنی درست را پیدا کنم‌. گاهی دو معنی که برای یک زبانزد مناسب بوده، هر دو نوشته‌شده است‌. اگر زبانزدی در فارسی هم‌سنگ و یا هم‌معنی زبانزد دری بوده تا آنجا که ذهنم یاری کرده آن‌هم آورده‌ام.

مهوش نامداریان، نویسنده کتاب، در ادامه افزود، در این کتاب برخی زبانزدها وجود دارد که در فارسی امروزی هم استفاده می‌شود. وی همچنین افزود بعضی از زبانزدها داستان خود را دارند که در پایان داستان آن آورده شده است.

این کتاب بر اساس لهجه دری که بیشتر نرسی‌آباد و نصرت‌آبادی است، نوشته شده است. البته ممکن است زبانزد و اصطلاحات قسمت‌های دیگر زرتشتی‌نشین هم در آن وجود داشته باشد. وی هدف این کتاب را معرفی هزارویک اصطلاحات و زبانزدهایی (ضرب‌المثل‌هایی) است که در میان گویشوران، گویش دری رواج دارد، عنوان کرد.

سخن که از دل برآید، لاجرم بر دل نشیند

کتایون نمیرانیان، هموند هیات‌علمی دانشگاه شیراز و استاد رشته فرهنگ و زبان‌های باستان همین دانشگاه که اصلاح و ویرایش آوانویسی این کتاب را بر دوش داشته است، درباره کتاب «یک‌هزار و یک زبانزد (مَثَل) به گویش دری زرتشتی» چنین گفت: مجموعه‌ی پیش‌رو، مصداق حقیقی «سخن که از دل برآید، لاجرم بر دل نشیند» است. مهوش نامداریان، با عشق و تعهد، در درازای سالیان، دست به گردآوری ضرب‌المثل‌ها، اصطلاحات، دعاها و نفرین‌ها زده و آنچه می‌بینید، نه‌تنها حاصل چندین سال کوشش عاشقانه، بلکه عالمانه او است. منابع مرتبط بسیاری بررسی‌شده‌اند، من شاهد بودم که چگونه وی چندین و چند بار، پیگیر تلفظ و معنی هر ضرب‌المثل می‌شد، از چندین نفر پرسش کرد تا بتواند درست‌ترین شکل را به نگارش درآورد. آوانویسی‌ها و… همگی حاصل کوشش خود نویسنده  و با راهنمایی‌های خانواده خودش است و من تنها تصحیح مطالب آوانویسی‌ها را بر دوش داشتم.

طبیعی است که چون هر زبان و گویش، تفاوت‌هایی در تلفظ و واژگان، با یکدیگر دارد، البته مبنای کتاب بر تلفظ نصرت‌آباد و تا حدی نرسی‌آباد (نصرآباد) یزد است. بازهم همان‌گونه که می‌دانیم، طبیعی است که گفتار هر کس ویژه خودش باشد و حتی در بخشی از یک محله، افراد واج‌به‌واج، عین هم گفت‌وگو نکنند. پس چنانچه تفاوتی در تلفظ‌های یک واژه دیده شود، به دلیل تفاوت گویشور است.

یکی از جلوه‌ها و عناصر سازنده فرهنگ، فرهنگ‌عامه است

کرامت یزدانی (اشک)، ناشر و ویراستار این کتاب، در مورد گردآوری زبانزدها (ضرب‌المثل‌ها) و اهمیت آن‌ها گفت: ایرانیان با داشتن هویت جغرافیایی، تاریخی، ملی و دینی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی مشخص، روشن، شفاف و دیرپا همواره بر خود بالیده‌اند. یکی از جلوه‌ها و عناصر سازنده فرهنگ، «فرهنگ‌عامه» است. فرهنگ مردم یا دانش عوام، خواندن چگونگی جهان‌بینی، روانشناسی و اندیشه‌های توده‌ی مردم درباره دین، فلسفه، اخلاق، نهادهای اجتماعی، تشریفات و جشن‌ها و ادبیات عامه است.

کرامت یزدانی در ادامه افزود: ادبیات شفاهی یا عامه، از شاخه‌های مهم دانش عوام یا فولکلور به شمار می‌رود؛ که خود شامل مجموعه‌ای بزرگ از ترانه‌ها، لالایی‌ها، چیستان‌ها، قصه‌ها، اساتیر، مَتَل‌ها و زبانزدها (ضرب‌المثل‌ها) می‌شود. زبانزدها (ضرب‌المثل‌ها)، زیرمجموعه فرهنگ مردم و فرهنگ مردم، یکی از عناصر مهم هویت‌ساز است. زبانزدها به دلیل اهمیتی که در فرهنگ‌سازی و پژواک فرهنگ مردم و هویت فردی و اجتماعی آنان دارند، مقوله‌ای مهم در مطالعات مربوط به هویت ملی به شمار می‌روند.

کرامت یزدانی در ادامه گفت: ایران، کانون زبانزدها است و مردم این سرزمین بیشتر با زبان شعر، کنایه و با زبان هنری سخن می‌گویند. زبانزدها سرچشمه گرفته از دو خاستگاه زندگی اجتماعی، دین و مذهب هستند. ادیان از آغاز تاکنون، همواره در هویت‌بخشی مدنی و اجتماعی بشر، نقش مثبت و موثری داشته‌اند. پیوند زبانزدها (مَثل‌ها) با ادیان رابطه‌ای دوسویه دارد؛ چراکه یکی از سرچشمه‌های مَثَل در تمام دنیا، کتاب‌های سپند و دینی و جملات واعظان و انبیا و مقدسان و عارفان است. تاثیر ادبیات دینی در زبانزدهای فارسی نیز پیداست. در این میان، زبانزدهای دری زرتشتی، نقش به سزایی در شناخت هویت ملی، فرهنگ و ادبیات عامه، خلقیات، زندگی و منش این بهدینان ایرانی دارد. در این راستا، «مهوش نامداریان ‌نصرت‌آبادی»، پژوهشگر زرتشتی بر آن شده است تا یک هزار و یک زبانزد (مَثَل) دری زرتشتی را در این کتاب گردآورد که کاری بس بزرگ در ثبت و ضبط این زبانزدها کرده است.

کتاب «یک‌هزار و یک زبانزد (مَثَل) به گویش دری زرتشتی»، نوشته مهوش نامداریان ‌نصرت‌آبادی، پژوهشگر و نویسنده زرتشتی، با آوانویسی کتایون نمیرانیان و ویراستاری کرامت یزدانی (اشک)، در ۳۲۰ صفحه و در قطع وزیری، از سوی انتشارات نویسندگان پارس در مهرماه 1404 در شیراز منتشرشده است.