حفاران تونلی ۹ متری در یکی از بزرگترین سایت‌های باستانی استان فارس کندند

حفاران غیرمجاز بازهم به یکی از بزرگترین سایت‌های باستانی ایران دستبرد زدند. این‌بار به شهر ۹۵۴ هکتاری غندجان در منطقه سرمشهد کازرون. شهری که گستردگی آن ۷ برابر بیشاپور است و از دوره ساسانیان و سده‌های نخستین دوره اسلامی بسیار پررونق بود اما در بی‌توجهی به پدیده حفاری غیرمجاز، سوداگران قاچاق آثار تاریخی تونلی به ژرفای ۹ متر در این سایت بزرگ و برجسته تاریخی کندند.

به‌ گزارش خبرنگار ایلنا، غندجان شهری با گستردگی  ۹۵۴ هکتار در منطقه سرمشهد کازرون استان فارس جای دارد. کنشگران و کارشناسان میراث‌فرهنگی بر این باورند که این شهر تاریخی که برای چندین سده در دوران ساسانیان سده‌های نخستین دوره اسلامی، پررونق بود و با گستردگی نزدیک‌به ۷ برابر شهر بیشاپور، یکی از بزرگترین شهرهای ایران باستان به شمار می‌رفت، اکنون سال‌هاست که چنان در سایه‌ی بی‌توجهی قرار گرفته که تبدیل به جولانگاهی برای سوداگران و حفاران غیرمجاز شده است.

محسن‌‌ عباسپور، کارشناس و کنشگر میراث‌فرهنگی درباره‌ی تازه‌ترین دستبرد سوداگران گنج‌یابی و حفاران غیرمجاز به آثار تاریخی این شهر و منطقه‌های پیرامونی آن گفت: حفاران غیرمجاز با حفر تونلی به درازای ۹ متر در زمین، کوشیده‌اند خود را به آثار دفن‌شده در این منطقه برسانند.

او بر این باور است که به تازگی فرد یا افرادی ناشناس با کندن دو حلقه چاه در کنار آرامگاه نامور به امامزاده محمد، در روستای سرمشهد بخش گره (جره) و بالاده کازرون، تلاش کرده‌اند به آثار دفن‌شده در این منطقه دسترسی پیدا کنند. این حفاران غیرمجاز، دو چاه به قطر نزدیک به یک متر را به فاصله‌‌ی ۷ متر از یکدیگر حفر کرده‌اند و یکی از آن‌ها را در عمق چهار متری زمین، به صورت افقی امتداد داده‌اند.

او با تشریح جزییات بیشتری در این‌باره گفت: آثار به جا مانده از این کاوش غیرمجاز که دربردارنده‌ی برجای‌مانده‌ی گورهای تاریخی و همچنین سفال‌های بسیار است، نشان می‌دهد این افراد پس از عبور از لایه‌ی اسلامی گستره، به لایه‌های پایین‌تر که دربردارنده‌ی آثار ساسانی می‌شده دسترسی پیدا کرده‌اند.

عباسپور همچنین با اشاره به مشاهده‌هایش از سفال‌های باقی‌مانده از این حفاری غیرمجاز افزود: درمیان قطعه سفال‌های برجا مانده از این حفاری غیرمجاز، قطعه‌هایی دیده می‌شوند که پیشتر در خمره‌های نگهداری آذوقه و همچنین سفال‌های ساسانی با کاربری‌های دیگری مشاهده شده بود.

این کنشگر میراث‌فرهنگی یادآور شد: سال‌هاست که کاوشگران غیرمجاز، شهر ۹۵۴ هکتاری غندجان و محدوده‌های پیرامونی آن را که شامل آثاری مانند آرامگاه امامزاده محمد می‌شود، مورد هجوم قرار داده‌اند. واپسین گزارشی که از حفاری در این شهر باستانی از سوی حفاران غیرمجاز منتشر شد، مربوط به مردادماه امسال است. پیش از آن نیز بارها خبرهایی درباره‌ی دستبرد به این شهر باستانی و محوطه‌های پیرامونی آن منتشر شده بود و در این زمینه آگاهی‌رسانی انجام داده بودیم. حتی در چند مورد، حفاران با بیل مکانیکی به جان آثار مدفون در این شهر افتاده بودند.

او افزود: فعالیت حفاران غیرمجاز افزون‌بر آنکه موجب به یغما رفتن آثار تاریخی و ملی این سرزمین می‌شود، با به هم ریختن لایه‌های باستانی و ویران‌کردن آن‌ها، موجب محدودیت‌های مطالعه‌های علمی نیز شده و حتی می‌تواند اطلاعات و داده‌های مهم و کلیدی تاریخی را برای همیشه از میان ببرد.

به گفته‌ی عباسپور، آنچه که تعرض به آرامگاه امامزاده محمد را بسیار نگران‌کننده‌تر می‌کند این است که این بقعه در گورستان روستای سرمشهد و درون فضای کالبدی این روستا قرار گرفته است. یعنی جایی که به‌طور مرتب در آن تردد صورت می‌پذیرد و فضای داخلی آن نیز از برخی معابر روستا قابل مشاهده است. افزون‌بر این بایستی یادآور شد که این بقعه در فاصله‌ی نزدیک‌به ۶۰۰ متری از بزرگترین سنگ‌نوشته‌ی خط پهلوی جهان و یکی از مهم‌ترین نقش‌برجسته‌های ساسانی، یعنی نقش‌برجسته‌ی بهرام دوم قرار دارد.

عباسپور همچنین با ارائه توضیحات بیشتری درخصوص بقعه امامزاده محمد، افزود: باتوجه به مطالعاتی که تاکنون بر روی دو بقعۀ تاریخی موجود در دشت سرمشهد صورت گرفته، این بقعه‌ها که شامل امامزاده محمد و امامزاده خُنگ‌سوار هستند به احتمال فراوان مربوط به حوالی قرن پنجم هجری و مرتبط با سلسله مرشدیه یا کازرونیه می‌شوند. بنابراین می‌توان گفت که هر دوی آن‌ها از اهمیت تاریخی بسیار بالایی برخوردارند. علاوه بر این، پیرامون بقعۀ امامزاده محمد نیز گورستان تاریخی مهمی وجود دارد که برخی از سنگ قبرهای آن نیز پیش از این مورد تخریب و یا دستبرد قرار گرفته بودند.

این کنشگر میراث‌فرهنگی یادآور شد: کمبود بسیار شدید نیروی انسانی برای حفاظت از گسترۀ وسیع شهر غندجان و آثار پیرامونی آن و عدم دسترسی به تجهیزات به‌روز پایش، باعث شده علیرغم تلاش‌های پرسنل یگان حفاظت میراث، این شهر بزرگ ساسانی و محوطۀ پیرامونی آن به جولانگاه و بهشتی برای حفاران غیرمجاز تبدیل شود.

وی با هشدار نسبت به ادامه این روند گفت: شهر غندجان و گستره‌ی پیرامونی آن نیاز به ورود جدی و فوری مسوولان وزارت میراث‌فرهنگی دارد. بایستی هرچه سریعتر ضمن استقرار نیروهای کافی حفاظتی، برنامه‌های جامع حفاظت و طرح‌های عملیاتی مطالعاتی نیز در رابطه با شهر غندجان آغاز شود؛ در غیر این‌صورت می‌توان پیش‌بینی کرد باز هم شاهد تاراج تاریخ ایران در این محدوده خواهیم بود.

گفتنی است گورستان و آرامگاه تاریخی امامزاده محمد روستای سرمشهد، در سال ۱۳۸۸ و با شماره ۲۷۷۰۹ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. روستای سرمشهد در ۵۰ کیلومتری جنوب خاوری شهر کازرون استان فارس و در گستره‌ی خاوری شهر باستانی غندجان جای دارد.