ویژهبرنامه «آبانگان»، با واکاوی راهبردی فلسفهی این کهنجشن ایرانی، ۱۶ آبانماه به کوشش کمیته ملی موزههای ایران و مجموعه فرهنگی تاریخی سعدآباد برگزار شد.
به گزارش امرداد، برگزاری آیین آبانگان در این ویژهبرنامه فراتر از یک نکوداشت آیینی مرسوم کارکرد داشت و چونان بستری برای گفتمانسازی بومشناختی-میراثی طراحی شد که آرمان اصلی آن، باززندهسازی (:احیای) میراث ناملموس در پیوند با آب و گفتمانسازی انتقادی دربارهی بحران منابع آبی معاصر بود. این تمرکز بر مفهوم آب و قنات در بستر پایتخت، رویداد را به یک کنش آگاهانه محیط زیستی با عمق میراثی تبدیل ساخت. جشن آبانگان، به عنوان یکی از دوازده جشن کهن، در ستایش آناهیتا و با تاکید بر جایگاه آب بهعنوان دومین عنصر سپند (:مقدس) پس از آتش، بنیانهای فلسفی-اخلاقی این کنش فرهنگی را در چارچوب میراثشناسی ایران باستان استواری بخشید.
برگزیدن مجموعه فرهنگی تاریخی سعدآباد، بهگونهی مشخص در بستر چشمه سعدآباد، یک تصمیم استراتژیک مکانمبنا بود. سعدآباد نه تنها یک سازهی یادمانی، بلکه خود یک زیستبوم شاخص مبتنی بر سامانهی (:نظام) مدیریت سنتی آب و قنات بهشمار میرود. برگزاری آیین در این مکان، پیوند میان میراث کهن آب (قنات به عنوان یک سازه مدیریت پایا) و نیازهای مدیریت معاصر شهری و پایداری منابع را بهگونهی عینی و ملموس برجسته ساخت. در این راستا، سید محسن میر، فرنشین (:رییس) کاخ سعدآباد، با خوشآمدگویی بر نقش دگرگونکنندهی موزهها در ترویج سنتهای فرهنگی در پیوند با پایداری منابع آبی تاکید کرد.
سعدآباد در دامنه جنوبی البرز و در شیب شمالی تهران جای دارد که آن را به یک میکرواکوسیستم آبی وابسته به آبهای زیرزمینی و سطحی کوهستان تبدیل کرده است. چشمه سعدآباد، سرچشمه اصلی تامین آب مجموعه بوده و جریان آن، نشاندهنده خط آبخوانهای زیرزمینی فشرده و محلی است که در پیِ نفوذ آب باران و ذوب برف کوه توچال تغذیه میشوند. این چشمه نه تنها منبع زیست (:حیات) مجموعه و فضای سبز تاریخی آن، بلکه یک شاخص بومشناختی از سلامت هیدرولوژی منطقه شمیرانات بهشمار میرود. افزونبر چشمه، شبکهای از قناتها، آب را از بلندیهای بالادست به زمینهای سعدآباد و کاخها منتقل میکردهاند. قناتها در این بستر، تنها سازه انتقال آب نیستند؛ آنها سیستمهایی هستند که پایداری جریان را از طریق جلوگیری از کمینه تبخیر فراهم کرده و از راه کانالهای انتقال و کاریزها، خود باعث تغذیه دوباره سفرههای زیرزمینی در درازای مسیر میشوند (سامانه نفوذ)، که یک راهبرد کلیدی در مدیریت آب اقلیمهای خشک است. تمرکز برنامه بر کاریز، به برجستهسازی این هوشمندی مهندسی ایرانی در رویارویی با چالشهای اقلیمی میپردازد و آن را از یک اثر تاریخی به یک فناوری سنتی متناسب در روزگار کنونی ارتقا میدهد.
سخنرانی محوری سیداحمد محیط طباطبایی با تمرکز بر مفهوم «عروس قنات»، برنامه را از سطح نمادین به سوی احیای عملیاتی میراث آب سوق داد. در این چارچوب، کاریزها به عنوان شاخصترین سازه مدیریت پایدار آب در اقلیم خشک ایران و یک میراث جهانی ثبتشده یونسکو، نهتنها بنای تاریخی، بلکه به عنوان «الگوی باستانی» و یک راهکار عملیاتی برای رویارویی با خشکسالی و فراهمآوردن منابع آب پایدار شهری تلقی شدند. همزمان، پژوهش فاطمه رضایی در خصوص «آیین سفره جشن آبانگان و نمادشناسی آن»، بُعد علمی و مستندسازی قومنگاری را توانمند کرد.
اجرای هنر اجرای تعاملی کودکان با طراحی فاطمه رضایی، یک اقدام استراتژیک فرهنگی برای انتقال میاننسلی میراث و درگیرسازی نسل آینده بود. این اجرا چونان یک «شیوه آموزش غیررسمی» و «ارتباط نمادین» برای القای مسوولیتپذیری زیستمحیطی در ذهن نسل جوان عمل کرد. نکته درخور اهمیت، نظارت تخصصی هنگامه نیاورانی، مسوول بخش مرکز برنامهریزی بازدید هدفمند کودکانونوجوانان کاخ سعدآباد، بر این بخش بود که نشاندهنده اهمیت سازمانی به تربیت و آگاهی نسل جوان و رویکرد تخصصی به مخاطب خردسال در مجموعهداری است. کنش نمادین «قایق آرزوها» و رهاسازی قایقهای کاغذی در آب کاریز، یک آیین روانشناختی مشارکتی برای پیوند عاطفی مردم با منابع آبی موجود و تقویت مشارکت مدنی در برابر حفظ این میراث گرانبها را فراهم ساخت.
گنجاندن بخشهای موسیقایی و اجرایی در کنار جریان زنده چشمه و قنات سعدآباد، یک راهبرد آوایی-محیطی بود. اجرای موسیقی در کنار آب به خلق یک بافت آوایی تلفیقی و حسی کمک کرد تا اهمیت حیاتبخش آب را در حافظه شنیداری و عاطفی مخاطب تثبیت کند. اجراهایی مانند نقالی، شاهنامهخوانی، یشتخوانی، و حافظخوانی، نشاندهنده ریشههای عمیق و چندسویهی پیوند آب با ساختارهای عاطفی و ادبیات فارسی بود. بخش غنای موسیقیایی و هویتبخشی آوایی رویداد با دو ساختار متفاوت اجرا شد: موسیقی انفرادی مجتبی محمدینیا و اجرای گروه موسیقی رامشگران آشا خنیا (اعظم قاسمی، روحالله صفا، مرسانا احمدی، سپهر پیرستانی و امیرآشا گلبهی) و دفنوازی عسل امانی، غنای موسیقایی برنامه را تقویت کرد. در بخشهای گفتاری و آیینی، اجرای انفرادی یشتها (اوستاخوانی) توسط ارمیتا رضایی، بازیابی کارکرد آیینی محتوا بود و مشارکت گستردهتر هنرمندان از جمله ارمیتا رضایی، گیتی قربانی، صبا صباغها و مرسانا احمدی در بخش شاهنامهخوانی، پارمین رهبری با حافظخوانی بر تقویت هویت ملی تاکید کرد. در بُعد آموزش، اجرای هنر اجرا از سوی گلبرگ شاهمنصوری، ارمیتا رضایی، مرسانا احمدی، گیتی قربانی و صبا صباغها با رویکرد تعاملی کودکان، نشاندهنده استفاده از هنر به عنوان یک ابزار آموزشی برای نهادینه ساختن مفهوم مسئولیتپذیری زیستمحیطی بود، و حضور صبا صباغها به عنوان مجری بخش کودک، بر اهمیت واسطهگری تخصصی با مخاطب خردسال تأکید داشت. سرانجام، بخش پایانی مراسم با درخواست ارائه دیدگاهها و راهکارهای مردمی برای احیای منابع آبی، نشاندهنده یک رویکرد عملیاتی و مشارکتی بود که جشن را از یک مراسم ایستا به یک «بستر هماندیشی مدنی» برای مدیریت منابع آبی و تعهد عمومی تبدیل کرد. ویژهبرنامه آبانگان در مجموعه سعدآباد، با رویکرد فرارشتهای و پیوند هوشمندانه آیینهای باستانی با بحرانهای زیستمحیطی معاصر، یک مدل موفق و پیشرو در حوزه موزهداری نوین و کنشگری میراثی در کلانشهری چون تهران را به نمایش گذاشت.
گفتنیست پس از ÷ایان برنامه برگزارکنندگان با همراهی کارکنان خدمات کاخ سعدآباد قایقهای آرزو را از آب کاریز جمعآوری کردند.
فرتور از سورنا، محمدحسین شیرزاد نوبر است.
6744
18 پاسخ
درود بر همه هم میهنان ارجمندم و درود و سپاس از امرداد! با سپاس از این نوشتار بالا،بهتر است استفاده از واژه گان بیگانه ای که برابر پارسی آنها در دسترس است به صفر برسد وقتی ما ” کاریز ” را داریم دیگر چه نیازی به بهره گیری از واژه بیگانه ی قنات است؟ هنگامی که واژه ی زیبای راهبرد را داریم چرا بگوئیم استراتژی؟ بجای عمق همیشه از ژرفا استفاده کنیم! واژه گان بیشمار بیگانه ۱۴۰۰ سال است که در زبان ما رخنه کرده و جاخوش کرده اند و برای بسیاری از این واژه ها نمیشود جایگزین مناسبی پیدا کرد اما برای بسیاری دیگر ما بَرابَرهای فارسی مناسبی داریم که تنها و تنها باید از آنها بهره ببریم اگر میخواهیم زبان مادری مان هزاران هزار سال دیگر بپاید باید خویشکاری خود در برابر این زبان را انجام دهیم!! خویشکاریِ ما چیست؟ در اندازه توان و امکان از واژه های بیگانه دوری کنیم زیرا اگر وام واژه ها بسیار شوند زبان را نابود خواهند کرد…چیستی و کیستی و شناسه یِ ما همین زبان ماست!!
سلام و درود فراوان به شما فرهیختگان عزیز.
بسیار، بسار از این آئین وجشن امرداد خرسند شدم . سپاس و درود بر همه عزیزانی که برای احیای این جشن و آئین های غبار گرفته غبار زدائی میکنند به امید روزگاری نه چندان دیر برای سر افرازی ایرانی آباد و سربلند ،هم چون نیاکانمان .
به امید آن روز گار.
درود و سپاس فراوان
درودبرشما بنظر این جشن مخصوص کل ملت ایران کهن می باشد که سینه به سینه به ما رسیده است بهتر نیست دست اندر کاران این گونه جشنهای آن را گسترش دهند ودر تمام نقاط کشور اشاح یابد ما فقط در سعد آباد کاریز و چشمه داریم در یزد در گناباد در دست کویر سمنان و گرمسار و…..پس بهتر است این جشنهای گسترش پیدا کند و همه ملت ایران از آن بهره ببرند و شاد باشند پاینده و مانا باشید.
خداحفظتون کنه
سلام روزتون بخیر …چقدر زیبا ،چه اسم زیبایی آیین آبانگان ، انگار ما با این واژه های پیوند محکمتری داریم تا زبان بیگانه عرب و انگلیس..
زنده باد ایران و ایرانی
سعی کن با زبانهای دیگه هم ارتباط بگیری خوبه انسان که تک بعدی و بسته نمونه
این افتخار برای یک انسان که مسلط به چندزبان بیگانه باشه😉
توجه به مراسم و جشن های باستانی ایران زمین اهمیت ویژهای دارد و باعث اتحاد و همبستگی ملی ایران میشود
درود بر شما ، درود بر تمام کسانی که به تاریخ ، سنتها، آیین و فرهنگ ایران زمین احترام میگذارند و برای زنده نگهداشتن آن وقت ،انرژی و هزینه صرف میکنند.ما مدیون شما هستیم.در کنار سپاسگزاری ،دست تک تک شما عزیزان ایران را میبوسم .
با سلام چه ایین های دیرینه وبه جا که خیلی هاهیچگونه اطلاعی ازاین جشنها وایینها ندارند چه بهتر که دست اندرکارهای چنین مراسماتی همه رسانی بکنندبرای انهایی که درک این مساعل رادارندتااین ایینها پابرجا برای نسلهای بعد هم بماند با تشکروقدردانی. موفق باشیددرهمه امورــ
سلام به تمامی ملت و مردم که آیین و رسوم اجدادیشان و ایران بزرگ و کهن و تاریخ بی همتا را زنده نگاه میدارند.
خیلی عالی و باشکوه
درود بر شما که کمر همت بر احیا ءو پاسداشت فرهنگ اب ،اصلی ترین عنصر حیات بستید .خداوند همه ما را مورد بخشایش قرارداده و ابر خوش بارانی بفرستد .بنده نیز با افتخار و در این راه از طریق یکی از دانشگاهیان هموطن زرتشتی طرحی برای پاسداشت این فرهنگ اصیل و به عشق خدمات نکوکاری ارباب جمشید جمشیدیان ایجاد و ارسال نمودم .امید که مور توجه و تفقد قرار گیرد .روزگاران پربرگ و نوا بادا ،امین
درود
متن زیبا نگاشته شده است
باتشکربسیارعالیبودزندهنگهداشتنمیراثایرانیانباستانکهامیختهاستباطبیعتوفهمودرکانراارجمینهیم
از دیدن این عکسهای زیبا لذت بردم متن زیبایی هم بود.
درود برشما
آبانگان برشما و هم میهنان خجسته باد
درود بر شما که هنوز تسلیم فرهنگ بیگانه نشده اید
دم همتون گرم
یه خسته نباشید و خدا قوت به همگی دست اندرکاران،
و تشکری فراوان بابت حفظ و زنده کردن آیین های کهن ایرانی🌱
.
امیدوارم که در آینده،دیگر مردم ایران هم در این کار(حفظ فرهنگ های میهنمون)مشارکت کنند
و دیگه بهانه ای با عنوان:«ما در ایران جشنی غیر از نوروز و غدیر نداریم»وجود نداشته باشه.
و به جای گرفتن جشن کریسمس و هالوین،به آیین و جشن های کشور خودمون توجه کنیم.