همایشی با عنوان «اجلاس بینالمللی ایرانشناسی» با باشندگی ایرانشناسان و کنشگران فرهنگی در بخش مطالعات ایران، 24 تا 27 آبانماه 1404 خورشیدی، در تهران و شیراز برگزار شد. برپایی این نشست با همکاری «سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی»، «بنیاد ایرانشناسی» و مراکز علمی دانشگاهی است.
این رویداد در تهران سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و نیز در دانشگاه علامه طباطبایی، دانشگاه شهید بهشتی، دانشگاه تهران و دانشگاه علموفرهنگ در روز 24 آبانماه آغاز و ادامهی آن در در شیراز روز 26 آبان بوده است. محورهای اصلی اجلاس بینالمللی ایرانشناسی، عبارتند از: ارزیابی انتقادی و مسائل و رویکردهای ایرانشناسی؛ ایرانشناسی و مطالعات ایران معاصر؛ ایرانشناسی و دیپلماسی فرهنگی و تعاملات بینالمللی؛ ایرانشناسی و فنآوریهای نوین؛ ایرانشناسی و گردشگری؛ ایرانشناسی و حافظ- نمایندهی جهان ایرانی.
رویکرد اصلی اجلاس بینالمللی ایرانشناسی «شبکهسازی و حل مساله» در حوزهی ایرانشناسی بود. آرمان برگزار کنندگان نشستهای یادشده «شناسایی ظرفیتهای مرتبط با ایرانشناسی در جمهوری اسلامی ایران» عنوان شده است. گفتنی است که 50 ایرانشناس از 22 کشور، مانند: اسپانیا، ایتالیا، یونان، بلغارستان، صربستان، چین، مالزی، اندونزی، پاکستان، تاجیکستان، عمان، قطر، تونس، هند، روسیه، قزاقستان، قرقیزستان، ازبکستان و سریلانکا در این اجلاس حضور دارند که بیشتر آنها از مسوولان دپارتمانها یا کرسیهای ایرانشناسی و پژوهشگران برجسته این حوزه هستند.
در کنار این اجلاس، نشستهای کارشناسی در دانشگاههای تهران، شهید بهشتی، علامه طباطبایی و علم و فرهنگ با موضوع هایی همچون گردشگری، زبان فارسی، فناوری، میراث معنوی و تمدن ایران برگزار میشود. پایانبخش برنامهها به میزبانی دانشگاه شیراز بود.
بیش از 300 چکیده و مقاله به دبیرخانه اجلاس ارسال شده است که 100 جستار برگزیده و چکیدهی آنها در چهارچوب یک کتاب منتشر خواهد شد. نسخه کامل جستارها نیز پس از برگزاری اجلاس به چاپ میرسد.
گردهم آمدهایم تا از هم بیاموزیم
در آیین گشایش این اجلاس، دکتر علیاکبر صالحی، رییس بنیاد ایرانشناسی، با خوشآمدگویی به پژوهشگران گفت: «بنیاد ایرانشناسی خود را صرفاً میزبان شما نمیداند؛ اینجا خانه شماست. حضور شما هویت و کارکرد این تالار را کاملتر میکند».
صالحی بر اهمیت گفتوگو در فضایی علمی و صمیمانه پافشاری کرد و افزود: «امروز گرد هم آمدهایم تا گفتگو کنیم، بیاموزیم و مسیرهای تازهای در حوزه ایرانشناسی ترسیم کنیم. شنیدن نقدها و دیدگاههای شما بخشی از کارنامه علمی ماست».
وی بخش دیگری از سخنان خود را به معرفی بنای بنیاد ایرانشناسی اختصاص داد. صالحی همچنین به کتابخانه و مرکز اسناد بنیاد اشاره کرد که با بیش از 100 هزار جلد کتاب، دهها هزار مقاله، نسخههای خطی و منابع تصویری، قلب تپنده پژوهش ایرانشناسی به شمار میرود.
رییس بنیاد ایرانشناسی محورهای اصلی اجلاس را شامل دو پنل کارشناسی «ایران جهانی در بستر جهانیشدن» و «ایرانشناسی، دیپلماسی فرهنگی و تعاملات بینالمللی» بازگو کرد.
وی افزود: «ایرانشناسی امروز نقشی اساسی در شکل دادن به تصویری دقیق و آگاهانه از ایران دارد. آموزش زبان فارسی، ترجمه آثار ادبی، همکاریهای دانشگاهی و تعاملات هنری و میراثی از مسیرهایی هستند که میتوانند شناخت متقابل میان ایران و جهان را تعمیق بخشند».
راهی برای توسعهی فرهنگی ایران و جهان
سپس دکتر محمدجواد ظریف، عضو هیات علمی دانشگاه تهران و وزیر پیشین امور خارجه، سخنرانی خود را با گرامیداشت یاد زندهیاد دکتر حسن حبیبی آغاز کرد و گفت: «این بنیاد میراث فکری و فرهنگی ایشان است و ما امروز گرد هم آمدهایم تا نقش ایران در جهان معاصر را در پرتو تاریخ و فرهنگ بازخوانی کنیم».
ظریف با تحلیل تاریخ کنونی جهان پس از فروپاشی نظم دوقطبی، بر جایگاه فرهنگی ایران و قدرت نرم آن پافشاری کرد و افزود: «ایران هیچگاه به دنبال فتح جهان با قدرت نظامی نبوده است؛ بلکه همواره این هدف را از طریق زبان، فرهنگ و هنر محقق کرده است».
وی نقش ایرانشناسان در افشای روایتهای نادرست علیه ایران و تقویت تصویر واقعی کشور در جهان را برجسته دانست و خاطرنشان کرد: «اگر اجازه ندهیم روایتهای دروغین پردهای بر فرصتها و امکانهای آینده بیافکنند، راه بسیار روشن برای توسعه ایران و جهان باز خواهد شد».
ایرانشناسی و جهانی شدن
در پنل تخصصی اول با عنوان «ایران جهانی در بستر جهانیشدن»، دکتر مهدی آهویی، معاون پژوهشی بنیاد ایرانشناسی، محور اصلی نشست را به پرسش بنیادین «نسبت ایرانشناسی با جهانیشدن چیست؟» دانست.
او با اشاره به فرصتها و تهدیدهایی که جهانیشدن برای فرهنگهای بومی ایجاد میکند، توضیح داد که فرهنگ و تمدن ایرانی محدود به جغرافیای خاصی نیست و همواره از تعامل گسترده با سرزمینها و فرهنگهای پیرامونی نیرو گرفته است.
به گفتهی دکتر آهویی، معماری، ادب و هنر ایرانی پیامهایی فرامنطقهای دارند و از همان ابتدا بر اساس گفتوگو و تبادل فرهنگی شکل گرفتهاند. او با یادکرد از مهرازی ایرانی مانند تاجمحل، مسجد شیخ لطفالله و گنبد سلطانیه، گفت: تمدن ایرانی با بهرهگیری از ساختار فراملی و ارتباط مداوم با فرهنگهای دیگر، همواره در معرض غنای فرهنگی و هنری بوده است.
ایرانشناسی، فرصتی برای گفتوگو میان پژوهشگران
در آغاز اجلاس، محمدعلی ربانی، مدیرکل همکاریهای علمی و دانشگاهی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، این رویداد را مهم و باارزش دانست و با اشاره به تنگناها و محدودیتهای منابع مطالعاتی ایرانشناسی گفت: «دسترسی به منابع و مطالعاتِ کامل و جامع، یکی از چالشهای پیش روی پژوهشگران است، بنابراین این اجلاس تلاش دارد با فراهم کردن فرصتهای گفتوگو و تعامل بین پژوهشگران ایرانی و غیرایرانی، این کاستیها را جبران کند».
او تقویت پیوندهای ایرانشناسی با ابعاد فرهنگی آن را بسیار درخور اهمیت دانست و آن زمینهای برای گسترش میراث فرهنگی و تاریخی تلقی کرد. ربانی در ادامه افزود: «این اجلاس با تلفیق گذشته و حال، تمرکز ویژهای بر مطالعات ایران معاصر، توسعه همکاریهای علمی در هنرهای ایرانشناسی داخل و خارج و پیوند دانش علمی و کاربردی دارد تا دانش ایرانشناسی را به سمت تعریفی نو و راهبردی سوق دهد».
به سخن ربانی، برگزارکنندگان این اجلاس، نشان دادند که گفتوگوی فرهنگی بین ایرانشناسان، فرصتها و ظرفیتهای بینظیری برای همکاریهای علمی و آموزشی فراهم میکند.
ربانی در پایان با اشاره به محورهای گفته شده در این اجلاس گفت: «این اجلاس با برگزاری شش نشست علمی و ارائه مقالات در موضوعاتی چون ایرانشناسی، گردشگری، دیپلماسی فرهنگی، میراث معاصر، فنآوریهای نوین، و ادبیات فارسی برگزار میشود و طی آن، بیش از پنجاه ایرانشناس از کشورهای مختلف، چه به صورت حضوری و چه مجازی، گردهم میآیند تا زمینه ساز همکاریهای علمی، فرهنگی و شناخت بهتر از ایران معاصر باشند».
ادامهی اجلاس بینالمللی ایرانشناسی در شیراز
نشست «اجلاس بینالمللی ایرانشناسی» در روز 26 آبانماه 1404 خورشیدی، با باشندگی بیش از 50 ایرانشناس خارجی از 21 کشور جهان، در تالار فجر دانشگاه شیراز پیگیری شد و تا دو روز ادامه خواهد داشت. محور گفتوگوها «حافظ و ایرانشناسی» بود.
دکتر سعید حسامپور، دبیر علمی اجلاس بینالمللی ایرانشناسی در شیراز در آیین گشایش این رویداد گفت: «همهی ما فرهنگدوستان، ایراندوستان و ایرانشناسان میدانیم که حافظ بزرگ را میتوان آینه تمامنمای فرهنگ و تمدن ایران دانست. از پرسشهای درنگآمیز خیام گرفته تا شور حماسی فردوسی، شیرینکاری و شیدایی ویژه مولوی و عشق زلال سعدی را میتوانیم به شیوههای مختلف در لایههای آشکار و پنهان شعر حافظ بیابیم».
رییس مرکز حافظشناسی در ادامه گفت: «امیدوارم در کنار هم بتوانیم به رشد و تعالی همهجانبه مطالعات ایرانشناسی و گسترش و ترویج اندیشههای نابی که در فرهنگ، ادبیات، تاریخ و تمدن ایران نهفته است، برسیم و باعث توسعه همهجانبه ایرانشناسی در جهان شویم».
در نخستین نشست علمی حافظ و ایرانشناسی که با حضور جمعی از دانشگاهیان و علاقهمندان به فرهنگ و ادب فارسی برگزار شد؛ دکتر عالم جان، مدیر دپارتمان زبانشناسی آکادمی علوم تاجیکستان درخصوص ویژگیهای زبانی حافظ سخنرانی کرد. دکتر مصطفی گرجی، استاد دانشگاه پیام نور، سخنرانی خود را با عنوان «نگاهی به ایماژ: زندگی به مثابه سوءتفاهم، در گسترده اندیشگانی حافظ و نیکوس کازانتزاکیس» ارائه داد. افزون بر آن «حقیقت و خیال در شعر فارسی با تأکید بر آثار حافظ، مولوی و سعدی» عنوان سخنرانی دکتر عمرا خلیلویچ از دانشکده فیلولوژی دانشگاه بلگراد صربستان و «تأثیر اشعار حافظ شیرازی بر شاعران و نویسندگان سند» موضوع علمی دکتر فایزه زهرا میرزا، استاد دانشگاه کراچی بود.
بازخوانی اندیشههای کوروش بزرگ
در نشست سوم «اجلاس بینالمللی ایرانشناسی» که شامگاه دوشنبه در تخت جمشید برگزار شد، چهار تَن از استادان دانشگاه شیراز با ارائه سخنرانیهای تخصصی، ویژگیهای تاریخی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی دوران کوروش بزرگ و امپراتوری هخامنشی را با استناد به اسناد تاریخی و یافتههای باستانشناسی بازگو کردند.
در این نشست، پژوهشگران و استادان تاریخ دانشگاه شیراز در چهار سخنرانی جداگانه ، «شکلگیری امپراتوری هخامنشی»، «تاثیر اندیشه کوروش در سنت فکری غرب»، «میراث او در پارسه و پاسارگاد» و «جایگاه زنان در دوره هخامنشی» را بر پایه اسناد تاریخی، باستانشناختی و متون کلاسیک بازگو کردند.
پایبندی به قانون و عدالت، میراث کوروش و داریوش بزرگ
عبدالرسول خیراندیش، استاد تاریخ دانشگاه شیراز در این نشست گفت: «شکلگیری امپراتوری هخامنشی در اواسط هزاره اول پیش از میلاد هرچند در گزارشهای تاریخی با تاکید بر اراده فرمانروایان پارسی نشان داده میشود، اما بدون توجه به تحولات چند سده آسیای غربی قابل فهم نیست».
او در ادامه افزود: «آنچه از منش کوروش دوم و داریوش اول که هر دو به درستی “کبیر” خوانده شدهاند میدانیم، در میان نژادگان پارسی تاثیر عمیقی گذاشت و آنان را در مدت زمانی کوتاه به فرمانروایان قلمرویی گسترده بدل کرد. سیرت و سیاست این دو پادشاه نمونهای از فرمانروایی موفق شناخته میشد و در همان دوره تکامل تقویم، پیدایش سکه و پیشرفت حسابداری موجب رونق تجارت شده بود».
خیراندیش ادامه داد: «دادوستد در این دوران از سطح محلی به پدیدهای جهانی تبدیل شد و تحقق چنین تجارتی نیازمند دولتی بود که بتواند راههای تجاری هند تا مدیترانه را در یک نظام سیاسی واحد سامان دهد».
وی در پایان گفت: «استقرار، امنیت، پایبندی به قانون و عدالت، احترام به آزادی دینی و توسعه خطوط ارتباطی از جمله الزامات این سیستم بود و همه آنها در دوره فرمانروایی کوروش و داریوش محقق شد. گزارشی از ساخت تخت جمشید و چگونگی تامین نیروی انسانی و مواد اولیه آن، تصویری روشن از گستره و نحوه مدیریت این امپراتوری در اختیار میگذارد».
«کوروشنامه» الگوی پادشاهی آرمانی
احمد فضلینژاد، دانشیار بخش تاریخ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شیراز نیز گفت: «کوروشنامه نوشته گزنفون، یکی از تاثیرگذارترین آثار در تاریخ اندیشه سیاسی اروپاست و ترکیبی از تاریخ، داستانسرایی، سفرنامه و فلسفه سیاسی محسوب میشود. این اثر الگویی تازه از پادشاه آرمانی برای یونانیان سدههای پنجم و چهارم پیش از میلاد بود و گزنفون همچون افلاطون از شاگردان سقراط و از چهرههای اصلی جریان فکری سقراطیان به شمار میرفت. این جریان در برابر نویسندگانی قرار داشت که از زمان جنگهای ایران و یونان، ایده برتری تمدن یونانی بر جهان بربری استبدادی را مطرح میکردند».
فضلینژاد، با اشاره به نقش کوروشنامه در تاریخ اندیشهی سیاسی اروپایی گفت: «این کتاب پس از انتشار، الگوی پادشاهی آرمانی را به فیلسوفان و پادشاهان اروپایی معرفی کرد و در سه دوره رنسانس، اصلاح دینی و عصر پادشاهی مطلقه و روشنفکری بارها ترجمه و تفسیر شد».
مکتب علمی داریوش بزرگ در سیاستورزی
علیرضا عسکری چاوردی، دانشیار دانشگاه شیراز نیز گفت: «بنیانگذاران هر حکومت دارای اندیشهها و مبانی فرهنگی ویژهای هستند که تنها به دوره حیات آنان محدود نمیشود. میراث کوروش بزرگ در پارسه و پاسارگاد بر پایه همین اندیشه شکل گرفت و بر داریوش یکم نیز تأثیر گذاشت؛ بهگونهای که داریوش برای تداوم و توسعه مبانی فرهنگی بنیانگذار، مکتبی علمی ایجاد کرد».
وی افزود: «در این چارچوب شهرهای بزرگ پاسارگاد و پارسه بنیان نهاده شد، خط پارسی باستان پدید آمد و سیستمهای آبیاری، ساختوساز، کشاورزی، اقتصادی و مالی همراه با شبکه راههای گسترده ایجاد گردید. نظامهای مدیریتی از سطح محلی به ساختارهای فراسرزمینی ارتقا یافت و دروازههای این شهرها با نقوش ترکیبی برگرفته از تمدنهای کهن تزئین شد. نگارش کتیبه “دروازه همه ملل” در تخت جمشید پیام گشایش فرهنگی هخامنشیان را به جهان مخابره کرد و نقشبرجستههای میانرودانی و عیلامی در تل آجری نیز ابعاد تمدنی این ساختار را نشان میدهد».
او در پایان گفت: «انسجام سازههای معماری از تخت جمشید تا نقش رستم و شهر استخر، در پیوند با پاسارگاد و رود سیوند، هسته مرکزی فرهنگ هخامنشی را شکل داد که بعدها به بنیان فرهنگ کلاسیک ایران و ایده “فرهنگ ایران” تبدیل شد. این بنیان فرهنگی در دورههای پساهخامنشی در ادبیات، اسطوره و حماسه ایرانی تداوم یافت و ایران را به پلی فرهنگی میان شرق و غرب بدل کرد».
زنان ایرانی در روزگار هخامنشیان
مهسا فیضی، استادیار تاریخ دانشگاه شیراز نیز گفت: «تصویری که از زن ایرانی در یافتههای باستانشناختی و اسناد اداری هخامنشی دیده میشود، با گزارشهای مورخان یونانی در تضادی آشکار است. مهمترین منبع شناخت جایگاه زنان در این دوره، الواح باروی تخت جمشید مربوط به زمان داریوش اول است که اطلاعات دقیقی درباره وضعیت اقتصادی و مدیریتی زنان ارائه میدهد. این الواح نشان میدهند زنان از کارگران عادی تا زنان اشرافی مانند “ایردباما” و “آرتیستون” با نام شخصی ثبت شده و در مدیریت کارگاههای نساجی، سرپرستی گروههای کاری، سفرهای رسمی و فعالیتهای تولیدی نقش داشتهاند».
فیضی ادامه داد: «اختصاص جیرههای اضافی به زنان باردار و مادران، نشانه حمایت سازمانیافته از نیروی کار زن در ساختار اقتصادی هخامنشی است. شواهد فرهنگی مانند مهرهای اداری و پیکرههای کوچک نیز تصاویری نمادین و آیینی از زنان ارائه میدهد که شناخت ما را از جایگاه آنان تکمیل میکند».
او در پایان گفت: «مجموع این شواهد نشان میدهد زن در امپراتوری هخامنشی بخشی فعال از ساختار اقتصادی و اداری بوده و مشروعیت سیاسی نیز از پیوند با زنان خاندان سلطنتی تقویت میشده است».
دکتر کتایون نمیرانیان
گفتنیست دکتر کتایون نمیرانیان، استاد فرهنگ و زبانهای باستانی دانشگاه شیراز، از سوی این دانشگاه در این نشست سخنرانی داشت و به گونهی دوزبانه (فارسی انگلیسی) به معرفی دانشگاه شیراز بهویژه رشته فرهنگ و زبانهای باستانی و تبادل دانشجو، پرداخت.
* گزارش این اجلاس، برگرفته از خبرگزاریها و تارنماهای: فرهنگ و ارتباطات اسلامی، سایت دانشگاه شیراز، خبرگزاری موج و خبرگزاری ایرنا است.
یک پاسخ
اجلاس ایران شناسی در تهران🤣🤣🤣🤣اخه تهران جز کدوم بخش تاریخ ایرانه!! چه سهمی در فرهنگ و تمدن ایرانه داشته جز نابودی آن. از وقتی پایتخت رفت تهران تاریخ و تمدن این مرز و بوم به قهقهرا رفت.