سوداگران آثار تاریخی و فرهنگی و قاچاقچیان گورستان تاریخی و بسیار اَرزشمندِ نامدار به «جاماسب» در استان فارس را شخم زده و زیر و رو کردند و همه سنگ گورها را نابود و به زندگانی چند صد سالهی این گورستان پایان دادند!
آرامستانهای تاریخی یا همان گورستانها یکی از یادمانهای بسیار ارزشمند تاریخی و فرهنگی است که جایگاه ویژهای نزد پژوهندگان تاریخ و باستانشناسی دارد. سنگگورهای درون آرامستانهای تاریخی با دستان توانمند هنرمندان دوران و آفرینش نمادها و نگارکَندهای (نقش برجسته) گوناگون و زیبا و سنگنبشتههای (:کتیبه) چشمنواز که بر روی آنها تراشیده شده، اثری هنری و مجموعهای موزهای را به وجود آورده که از دیدگاه پژوهشهای تاریخی، باستانشناختی و تاریخ اجتماعی از اهمیت بسیاری برخوردار است. همچنین سنگگورهای تاریخی از دید هنری و زیبایی شناختی ارزش و اَرج فراوانی نزد کارشناسان دارد. با این همه، وضعیت نگهداری و پاسداری از گورستانها یا همان آرامستانهای تاریخی در کشور نامناسب است و بهدرستی از آن ها نگاهبانی و حفاظت نمیشود.
نابودی کامل گورستانِ جاماسب خفر!
آنچه دربارهی گورستان تاریخی نامدار به «جاماسب» در روستای کَراده و بخش گارِه از شهرستان خَفر روی داده، غمنامهای است و پایانی بر زیست آن گورستان. گورستانی که دیگر از چهره روزگار و تاریخ پاک و زِدوده شده و همه سنگگورهای آن از سوی قاچاقچیان در چندین سال گذشته و به آرامی نابود و از میان رفته است. و سوگنامهای برجای مانده و اَفسوس و دریغی که نتوانستیم نگاهبان و پاسبان یادگار نیاکانی باشیم.
اما سوداگران اَموال تاریخی و فرهنگی و قاچاقچیان بیمار به بهانههای خیالاَنگیز و پوچ یافتن گنجی که هیچ وجود خارجی ندارد و توهمی بیش نیست با کَندوکاوهای غیرمجاز به سنگ گورهای تاریخی آرامستان جاماسب دستبرد زده و با شخمزدن و زیر و رو کردن سنگ گورها، همه آنها را شکسته و یا به یغما بردهاند.
داستان آنگاه تلختر و غمانگیزتر خواهد شد که بدانیم گورستانِ جاماسب یکی از اَرزندهترین و کهنترین و بزرگترین گورستانهای تاریخی کشور بوده که سنگ گورهایی از دوران ایلخانی تا صفویه، اَفشاریه و زندیه و قاجاری در آن وجود داشته است. بدتر از همه، آنکه تا همین یک دهه پیش نزدیک 70 تا 80 سنگ گور در آن وجود داشته که نگارنده در بازدیدهای میدانی و با نگارهبرداری (عکاسی) آنها را ثبت و مستند کرده است. همچنین تا بهمنماه سال 1402 خورشیدی که نگارنده از این گورستان بازدید میدانی انجام داده بود، هنوز نزدیک 30 تا 40 سنگ گور در این آرامستان تاریخی دیده میشد. اما در ناباوری و شوربختی و افسوس در بازدید دوم آبانماه امسال با صحنهای غمانگیز روبهرو شدم که باور آن برایم سخت است. شوربختانه سودجویان اَموال تاریخی و فرهنگی و قاچاقچیان نابخرد همهی سنگ گورهای تاریخی را شکسته و نابود کرده و یا به یغما بردهاند. تنها یک سنگ گور سالم در میان کمابیش 15 سنگ گور برجایمانده و دیگر سنگ گورهای تاریخی همگی شکسته و آسیب جدی دیدهاند. و این پایانی است بر زیست چند صد سالهی گورستان تاریخی جاماسب!
سنگگورهایی که با نقشبرجستههای زیبا بر روی آنها تراشیده شده و در حال حذف از چهره تاریخ هستند
قانونهای میراث فرهنگی چه میگویند؟
اما در زمینه دستدرازی و آسیب به یادمانهای تاریخی و فرهنگی و ملی، قانونهای میراث فرهنگی روشن و شفاف است و هشدارهای مورد نیاز را دارا است.
ماده 558 قانون تعزیرات مصوب 1375 خورشیدی آشکارا به خلافکاران میراث فرهنگی هشدار میدهد: هرکس به همه یا بخشی از بناها، مکانها، محوطهها و مجموعههای فرهنگی تاریخی یا مذهبی که در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است، یا تزیینات، ملحقات، تاسیسات، اشیا و لوازم و خطها و نقشهای منصوب یا موجود در مکان های نام برده که مستقلا نیز واجد حیثیت فرهنگی-تاریخی یا مذهبی باشد، خرابی وارد آورد، افزونبر جبران خسارت وارده، به زندان از یک تا 10 سال محکوم میشود.
همانگونه که میبینیم قانون روشن و شفاف است و آشکارا به خلافکاران میراث فرهنگی هشدار میدهد. ولی به باور کارشناسان میراث فرهنگی ضعف بیشتر در دستگاه قضا است و گاهی حکمهای سبک و یا ناچیز سبب آزادی عمل مجرمان و ارتکاب به جرمِ دوباره شده و یادمانهای ملی و تاریخی کشور از سوی سوداگران مورد دستبرد قرار میگیرند.
با این همه، نگارنده برپایهی مسوولیت اجتماعی خویش، موضوع را حضوری به دِهیار روستا و پس از آن تلفنی به معاونت میراث فرهنگی استان آگاهیرسانی کرده و خواستار پیگیری و رسیدگی بیشتر شده است.
به باور نگارنده، تنها راهکار نگهداری و حفاظت از چند سنگ گورِ برجایمانده، انتقال آنها به موزه سنگ هفتتنان شیراز است. وگرنه بیگمان در آینده نزدیک همین سنگ گورهای شکسته نیز وجود نخواهد داشت. همان گونه که در یک دهه گذشته، بخش بسیاری از سنگ گورها شکسته و یا رُبوده شده است. تجربه تلخی که به نابودی کامل و حذف گورستان تاریخی و فرهنگی جاماسب انجامیده است.
گورستان تاریخی نامدار به جاماسب، نام خود را آرامگاه یا سازهای در بالادست و بر روی پشتهای گرفته است که از آنِ دوران ساسانیان بوده و در دوره ایلخانی با تغییر کاربری برجای مانده است. پس از دوره ایلخانی به سبب کاربری آیینی اثر، آرام آرام در دو سوی آرامگاه خاکسپاری انجام شده و گورستان تاریخی جاماسب شکل گرفته است و در دورههای صفویه،افشاریه، زندیه و قاجاریه و پهلوی یکم، زیست خود را دنبال کرده است.
گورستان جاماسب 19 اَمردادماه 1398 خورشیدی، به شماره 32585 به ثبت ملی رسیده است.
گورستان جاماسب در 85 کیلومتری جنوب خاوری(شرقی) شیراز در گذر جاده شیراز به جهرم در سمت راست جاده اصلی و هفت کیلومتری شهرستان خفر در روستای کَراده و 1500 متری بخش گارِه با گذر از میان کوچه باغهای سرسبز و چشمنواز با راهی باریک وخاکیِ ناهموار جای گرفته است.
تنها سنگ گور سالم گورستان جاماسب نیز در میان خار و خاشاک در حال جان دادن است 
حفاری غیرمجاز و گودالی چند متری برای یافتن گنجی خیالی که توهمی بیش نیست 
حفاریهای غیرمجازی سوداگران اموال تاریخی که از گذشته وجود داشته و هماینک شتاب بیشتری گرفته است 
دیرینگی سنگگورهای گورستان جاماسب از دوره ایلخانی و صفویه تا دوران قاجار را در برمیگیرد 
قاچاقچیان با درآوردن سنگ گورها از جای خود به قصد گنج خیالی آنها را شکسته یا ربودهاند
*سیاوش آریا، پژوهشگر تاریخ ایران و میراث فرهنگی-خبرنگار آزاد- کنشگر میراث فرهنگی، گردشگری و زیست بوم، راهنمای گردشگری و دبیر انجمن مهرگان
یادآور میشود سازهی نامدار به «آرامگاه جاماسب» در 85 کیلومتری جنوب خاوری شیراز در گذر جاده شیراز به جهرم در سمت راست جاده اصلی و هفت کیلومتری شهرستان خَفر و پس از گذر از روستای کَراده، در روستای گارِه با گذر ازمیان کوچه باغهای سرسبز و چشمنواز با راهی باریک وخاکیِ ناهموار جای گرفته است. آرامگاه جاماسب در تاریخ 2 مهرماه 1353 خورشیدی و با شمارهی 986 به ثبت ملی رسیده است.
فرتورها از سیاوش آریا است.
4090
