کتاب «آناهیتا» نوشته مانیا سعدینژاد (نشر ققنوس) روایت پیدایش و پذیرش ایزدبانوی آب، به بررسی دگرگونی و تحول این ایزدبانو میپردازد، که دیرینگیاش نزدیک به ۵۰۰۰ سال ق.م بازمیگردد. مردمان نیاهندواروپایی آناهیتا را در جایگاه ایزدبانوی آب میپرستیدند. میان آناهیتا و سایر ایزدبانوهای آب همانندیهای بسیاری هست که میتوان در سراسر اروپا در کنار رودهای بزرگ ردپایشان را یافت.
با کوچ نیاهندواروپاییان به فلات ایران، به دنبال رویاروییهای فرهنگی و بازرگانی و گاه نیکخواهی سیاسی فرمانروایان، آناهیتا ویژگیهای ایزدبانوهایی (همانند ایشتر، اینانا و…) را پذیرفت که مردمان باشنده در فلات ایران همچون عیلامیها و بابلیها پیشتر میپرستیدند. در دوران هخامنشیان آناهیتا اهمیت بسیاری داشته و پس از ورود اسلام به ایران، میتوان ردپایش را در ادبیات بهویژه در شاهنامه فردوسی یافت. با فاطمه شاداب، مترجم کتاب «آناهیتا، روایت پیدایش و پذیرش ایزدبانوی آبها» گفتوگویی کردهایم که در ادامه میخوانید:
در ابتدا درباره مفهوم آناهیتا بگویید که در ادبیات مزدیسنی چه معنایی دارد؟
نام آناهیتا «اردوی سورا آناهیتا» است که از سه صفت پشت سرهم که از نگاه دستوری زنانه(:مؤنث) هستند، تشکیل شده است. کارشناسان دیدگاههای گوناگونی درباره چمهای (:معانی) هر یک از بخشها دارند. دربارهی بخش نخست «اردوی» برخی آن را خیس و نمناک معنی کردهاند که با نقش رود آسمانی که در اوستا به آناهیتا داده شده، هماهنگی دارد. برخی هم با در نظر گرفتن واژهای در هند باستان، آن را «بلند مرتبه» معنی کردهاند که نسبت به دیگر معانی درستتر است. درباره بخش دوم «سورا» ناسازگاری کمتری است و به معنای «قهرمان» و «قوی بودن» اشاره دارد. این واژه در شکل مردانه (: مذکر) به چم «قهرمان» و در شکل زنانه به چم «نیرومند» است. ناهمسانی درباره بخش سوم بیش از دیگر بخشهاست. آن را «پاک» و «بی گناه» معنی کردهاند و برخی هم مفهوم «رها (از هر چیز)» را برای آن آوردهاند. در چارچوب واژه اوستایی «رها»، «آزاد» معنی شده که سازگارتر است. در اوستا هم ویژگی «سورا» و هم ویژگی آناهیتا برای ایزدبانوهای دیگر هم استفاده شده است. بنابراین میتوان درباره ایزدبانوی ایرانی رود گفت که اوست «بلند مرتبه، سرشار از نیروی زندگیبخش و رها از هر قیدوبند آب».
آنچه در بالا آمده است بخشی از گفتوگویی است از آناهید خزیر با فاطمه شاداب، با عنوان «دیرینگی آناهیتا در استورههای ایرانی»، که در تازهترین شماره امرداد چاپ شده است.
متن کامل این گفتوگو را در رویه چهارم (ادب و هنر) شماره 508 امرداد بخوانید.
«امرداد» شمارهی 508 در روزنامهفروشیها و نمایندگیهای امرداد در دسترس خوانندگان خواهد بود.
خوانندگان میتوانند برای دسترسی به هفتهنامهی امرداد افزونبر نمایندگیها و روزنامهفروشیها از راههای زیر نیز بهره ببرند.
فروش اینترنتی فایل پیدیاف شمارهی 508 هفتهنامه امرداد
فروش اینترنتی نسخهی چاپی شمارهی 508 هفتهنامهی امرداد
اشتراک ایمیلی هفتهنامهی امرداد
