در شمارهی ۵۰۸ هفتهنامهی اَمُرداد، «رویهی زرتشتیان» با رویکرد بررسی مرز میان مهرازی و کارکرد آیینی در سازههای ساسانی، به یکی از پرسشهای بنیادین در باستانشناسی و مهرازی ایران میپردازد: آیا هر سازهی چهارتاقی را میتوان آتشکده دانست؟ این گزارش، خواننده را به سفری در دل تاریخ و معماری ایران میبرد تا راز پیوند چهارتاقیها و آتشکدهها را بازگشاید.
بپندارید در جادهای کهن در دل دشتهای گسترده و خاموش ایران سفر میکنید. ناگهان در دوردست، بنایی تنها و استوار چشم را میرباید: سازهای چهارگوش با چهار ورودی طاقدار که گنبدی بر فراز آن نشسته است. سکوتش داستانی از دهها راز و نیاز و پایداری است. نخستین واژهای که با دیدن این چشمانداز به ذهن بسیاری از ما میرسد، «آتشکده» است؛ جایی سپند که روزگاری آتش جاودان در آن فروزان بود.
این تصویر چنان در یاد ما ریشه دوانده که گویی هر گنبد بر چهار ستون، بیشک خانهی آتش بوده است. اما آیا این همسانی درست است؟
این پرسش، دروازهای به یکی از جذابترین و در همان حال پیچیدهترین چالشها در باستانشناسی و مهرازی (معماری) ایران است. دو نام «آتشکده» و «چهارتاقی» چنان در هم تنیدهاند که بیشتر به جای یکدیگر به کار میروند؛ اما در حقیقت، یکی به کاربری یک مکان اشاره دارد (آتشکده جایی برای نیایش) و دیگری یک فرم مهرازی مشخص را میشناساند (چهارتاقی: سازهای با چهار طاق).
در این گزارش، سفری را برای گشودن این گره تاریخی و مهرازی آغاز میکنیم. ما در پی پاسخ به این دو پرسش بنیادین خواهیم بود: آیا هر چهارتاقی الزاماً یک آتشکده است؟ و آیا هر آتشکدهای در چارچوب یک چهارتاقی ساخته شده است؟
دکتر مهربان پولادی، فرنشین انجمن موبدان ایران، پرسش ما را چنین پاسخ دادند: «در میان آثار برجایمانده از مهرازی مذهبی ایران باستان، آتشکدههای چهارتاقی از برجستهترین و ماندگارترین نمونهها هستند. این سازهها دارای هستهای اصلیاند که از ساختار ساده و در همان حال نمادینِ چهارتاقی تشکیل شده است؛ نمود دیداری اندیشهی نور، آتش و چهار سوی گیتی در فرهنگ ایرانی و آیین زرتشتی به شمار میآیند.» …
آنچه در بالا خواندید، بخشیست از نوشتار (آیا هر چهارتاقی، آتشکده است؟) … گزارشی پژوهشی در زمینهی کارکرد آیینی مهرازی (معماری) ایران، نوشتهی فیروزه فرودی که در تازهترین شماره امرداد چاپ شده است.
متن کامل این نوشتار را در رویهی هفتم (زرتشتیان) شمارهی ۵۰۸ هفتهنامهی اَمُرداد بخوانید.
در همین شماره، شانزدهمین بخش از مجموعه «جستارنامهی زرتشتیان یزد» نیز منتشر شده است؛ گزارشی با نگاهی به تاریخچهی آبانبار نرسیآباد – نوشتهی حسین مسرت؛ سرگذشتی دیگر از گذشتهی نیاکانمان در یزد را میخوانید.
شمارهی ۵۰۸ هفتهنامهی اَمُرداد، در بخش زرتشتیان با گزارشهای کوتاه و خواندنی همراه است:
-رپیتون، نگهبانِ گرما در دلِ سرما
-آتش ورهرام یزد در دلِ تهران
-راهیابی مهربرزین رستمی به المپیک فناوری کشور
-جشن پیشکش سدره و کُشتی در دبستان جمشیدجم
«امرداد» شمارهی ۵۰۸ در روزنامهفروشیها و نمایندگیهای امرداد در دسترس خوانندگان خواهد بود.
خوانندگان میتوانند برای دسترسی به هفتهنامهی امرداد افزونبر نمایندگیها و روزنامهفروشیها از راههای زیر نیز بهره ببرند.
فروش اینترنتی فایل پیدیاف شمارهی ۵۰۸ هفتهنامه امرداد
فروش اینترنتی نسخهی چاپی شمارهی ۵۰۸ هفتهنامهی امرداد
اشتراک ایمیلی هفتهنامهی امرداد
