چندی پیش تندیسی از شاپور یکم با الهام از سنگتراشهی یادبود «پیروزی شاپور بر امپراتوران روم» در نقش رستم با برنامههایی پرشور و همراهی موسیقی، رونمایی شد.
برپایهی آنچه که اعلام شده، این تندیس شاپور را در حالیکه والریان در پیش اسبش زانو زده نشان میدهد. در سنگنبشتهی اصلی شاپور سه امپراتوری که شاپور با ایشان جنگید و شکستشان داد به نمایش درآمدهاند. آنکه بر زیر پای اسب شاپور افتاده گوردیان است، امپراتور جوان روم که در نبردی که در نزدیکی پیروزشاپور، در استان انبار در کشور کنونی عراق، از شاپور شکست خورد و جان باخت. امپراتوردیگری ایستاده در پیش اسب شاه در تصویر نشان داده شده و شاپور مچ او را گرفته است. گرفتن دست مفهوم دستگیر کردن را میرساند و میدانیم که آن امپراتوری که به بند ساسانیان افتاد، والریان بود که در نبرد ادسا، در شمال سوریه و جنوب ترکیه کنونی، از ایرانیان شکست خورد و گرفتار شد. امپراتور دیگری در برابر اسب شاپور زانو زده است و این زانوزدن به پذیرش شکست و باج از سوی امپراتور دیگر روم، فیلیپِ عرب، اشاره دارد. چهرههای این امپراتورها در سکهها و تندیسهای رومی نیز با سنگنگارهی ساسانی همسانی دارد، فیلیپ ریش دارد و والریان تراشیدهروی است. با آنچه گفته شد میتوان دانست که آنچه که دربارهی این تندیس تازهساختهشده میگویند نادرست است. هنگامیکه که ناگهانی و ناآگاهانه بخواهید از تاریخ بهرهبرداری کنید، این ناآگاهیها اینگونه دامنگیر خواهد شد!
سخنهای بسیاری دربارهی این تندیس میتوان گفت. جنس آن آشکارا نامرغوب است و کیفیت ساختش حتی از نازلترین اثرهای تاریخی ایران در بدترین دورههای تاریخی این کشور نیز پایینتر مینماید. نگارنده به یاد میآورد که تا چند دههی پیش چهرههای تاریخی این کشور و فرمانروایان پیشین را گاهی به ریشخند میگرفتند و گاهی اتهامهای جنایی شگرفی بر ایشان میبستند، پس بهخودی خود روی خوش نشاندادن به تاریخ پرشکوه پیشین میتواند نیکو باشد، به شرط آنکه دستکم این چهرهها را بشناسیم و آنچه نیک از آنان برآمده سرلوحهی کارهای خویش کنیم و اگر ناراستیای از آنان سرزده از آن پرهیز کنیم. پس در اینجا بهتر است جنبههای دیگری از کارنامهی شاپور، آن بهزانودرآورندهی رومیان، را هم بنگریم.
شاپور که بود؟
شاپور یکم پسر و جانشین اردشیر بابکان و دومین شاهنشاه ساسانی بود. برپایهی تاریخنگاری سنتی ایرانی، مادر شاپور شاهدختی اشکانی بوده است، هرچند که تاریخنگاری نوین در این نسبت تردید دارد…
آنچه در بالا آمده است بخشی از نوشتاریست با عنوان «آنچه از شاپور نیاموختهاید!»، به قلم اردلان کوزهگر، که در تازهترین شمارهی امرداد چاپ شده است.
متن کامل این نوشتار را در رویهی ششم (تاریخ و باستانشناسی) شماره 509 امرداد بخوانید.
فروش اینترنتی فایل پیدیاف شمارهی 509 هفتهنامه امرداد
فروش اینترنتی نسخهی چاپی شمارهی 509 هفتهنامهی امرداد
اشتراک ایمیلی هفتهنامهی امرداد
