تهران در شب چله، ایستادگی یک آیین در تنگنای زندگی

از میدان‌ها و خیابان‌ها که می‌گذشتی، نمادهای شب چله (یلدا) هنوز سر جای خود بودند؛ خودنمایی انارهای سرخ ترک‌خورده در دلبرانه‌ترین شکل، ریسه‌های نوری که تلاش می‌کرند تاریکی بلندترین شب سال را کوتاه‌تر کنند. ویترین فروشگاه‌هایی که با انارهای سفالین و برگه‌های دست‌نویس و چاپیِ «یلدا مبارک» و فال حافظ آراسته شده‌اند؛ این‌ها تنها نشانه‌هایی کوچک از آیینی‌ست که هزاره‌ها دوام آورده است.

در پیاده‌روها، رفت‌وآمد بیشتر شده بود اما درنگ‌ها طولانی‌تر. مردم پشت ویترین‌ها می‌ایستند، قیمت‌ها را می‌خوانند، حساب می‌کنند و گاه بی‌آنکه چیزی بخرند می‌گذرند. خرید یلدا دیگر مانند گذشته شورمندانه نیست؛ گویی آزمون انتخاب‌های ناگزیر است. کمی آجیل به‌جای سینی‌های پر، چند دانه انار به‌جای ظرف‌های لبریز و هندوانه‌ای که حالا بیش از نمادین بودن، به یک تصمیم اقتصادی بدل شده است. برای برخی هم حسرت این دست کم‌ها دشنه‌ای‌ست بر دل.

بازارها شلوغ‌اند، اما سبدها سبک. فروشنده‌ها از نگاه‌های مردد مشتری‌ها می‌گویند و از پرسش‌هایی که به جای خرید، به مقایسه قیمت می‌رسد. گرانی بی‌سر و صدا، سفره شب چله را کوچک کرده؛ نه با حذف آیین، که فرهنگ از دل و جان این مردم زدودنی نیست؛ بلکه با کم‌رنگ کردنش.

با این همه، شب چله هنوز نفس می‌کشد. در لبخند کوتاه رهگذری که از کنار بساط انار رد می‌شود، در خانواده‌ای که با دست کم‌ها هم قرار است کنار هم بنشینند و در شهری که میان سنت و فشار زندگی، می‌کوشد بلندترین شب سال را به بامدادی روشن برساند.

میدان فاطمی (جهاد)

میدان فرهنگ یوسف آباد

فرتور از همایون مهرزاد است.

2393