خانه تاریخی «امینلشکر»، سازه قاجاریِ ثبتشده در فهرست میراث ملی، در بافت تاریخیِ ثبت ملیِ محله عودلاجان تهران، دوم دیماه ویران شد؛ رخدادی که با واکنش کنشگران میراث فرهنگی و ورود یگان حفاظت، بهگونهی موقت متوقف شد اما پرسشهای جدی درباره نظارت، مسوولیت حقوقی و نقش شهرداری منطقه ۱۲ در نگاهبانی از این اثر تاریخی را دوباره در کانون توجه افکار عمومی قرار داد.
خانه امینلشکر پیش از تخریب کامل، حدود سال ۱۴۰۱ درحالی که تزئینات معماری آن هنوز کامل تخریب نشده است.
خانه «امینلشکر»، که در فهرست میراث ملی ثبت شده و در قلب بافت تاریخیِ ثبت ملیِ محله عودلاجان تهران جای گرفته است، دوم دیماه ویران شد.
به گزارش ایسنا، این سازه قاجاری به دلیل ارزشهای تاریخی و فرهنگی، در ۱۴۰۲/۱۱/۲۳ با شماره ۳۴۰۰۰ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده بود. همچنین به پشتوانه همین ارزشها، در میانه دهه ۹۰ به عنوان محلی برای بالابردن (:ارتقای) خدمات فرهنگی و گردشگری از سوی شهرداری منطقه ۱۲ خریداری شد.
امینلشکر در روزگاری که در دههی ۸۰ تخریبهای گستردهای در قالب طرح «خانههای خالی از سرنگ» در محدوده برازجان رخ داد، از موج تخریبها جان سالم به در برد، اما آنگونه که کنشگران میراث فرهنگی گزارش کردهاند، به گمان میرسد اینبار نتوانست از این سرنوشت در امان بماند.
خانه امینلشکر، دوم دیماه ۱۴۰۴ پس از ویرانی
تخریب متوقت شد/ شهرداری پاسخ دهد
مرتضی ادیبزاده، معاون میراث فرهنگی استان تهران دربارهی رخداد سهشنبه دوم دیماه ۱۴۰۴ در این خانه توضیح داد: صبح امروز با خبر شدیم سازه تاریخی خانه امینلشگر از سوی عواملی در حال ویرانی است که بلافاصله همکاران ما در یگان حفاظت میراثفرهنگی استان همراه با گروه کارشناسی به محل اعزام شدند و کار متوقف شد.
وی افزود: مراتب به آگاهی شهردار منطقه ۱۲ رسیده و مکاتبه لازم در این زمینه انجام شده و موضوع از سوی این ادارهکل در حال پیگیری است.
معاون میراث فرهنگی تاکید کرد: از آنجا که این سازه در مالکیت شهرداری است، انتظار میرود شهرداری با بررسی ابعاد گوناگون موضوع، نسبت به بازگشت (:عودت) بنا به وضع پیشین و مرمت آن اقدام کند. بدیهی است این ادارهکل پیگیریهای لازم را تا رسیدن نتیجه انجام خواهد داد.
این خانه که سه دانگ آن در تملک یک شخص و سه دانگ دیگر آن به نام شهرداری منطقه ۱۲ است، سالهاست به بهانه مشکل مالکیت، به حال خود رها شده و بارها درباره سرعت تخریب آن و تبدیل آن به پاتوق معتادان هشدار داده شده است.
چند پرسش و ابهام دربارهی تازهترین تخریبها
موضوع مورد تاکید کنشگران میراث فرهنگی درباره خانه امینلشکر این است، در شرایطی که این خانه در فهرست میراث ملی ثبت شده و از سویی در دل بافت تاریخی ثبتی تهران جای دارد، حساسیت نظارت و الزامات حفاظتی نسبت به آن دوچندان میشود و هرگونه آسیب به چنین آثاری را ذیل ضوابط قانونی مرتبط قرار میدهد.
در کارزاری هم که ۲۰ آذرماه تشکیل شده است، درخواست همگانی (:مطالبه عمومی)، رسیدگی و مرمت «بنای تاریخی امینلشکر» و جلوگیری از هرگونه دخل و تصرف در آن بوده و از نهادهای مسوول، از جمله وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و همچنین دادستانی خواسته شده در مقام صیانت از حقوق عامه برخیزند.
در کنار پرسشهای اصلی درباره چرایی و چگونگی وقوع ویرانی این عمارت تاریخی، کنشگران میراث فرهنگی گمانهزنیهایی را مطرح کردهاند که «آیا این اتفاق میتواند ارتباطی با بحثهای ماههای اخیر درباره تعیین حریم بافت تاریخی عودلاجان و خبرهای مرتبط با ساختوسازها داشته باشد؟ و آیا شباهت این رخداد با اتفاقی مانند آتشسوزی «سینما ایران» در خیابان لالهزار تصادفی است؟ از سوی دیگر، شهرداری منطقه ۱۲ به عنوان مالک آیا از روند تخریب و تبعات حقوقی آن آگاه بوده و چه توضیحی درباره جزییات و مسوولیتها ارائه خواهد شد؟»
امینلشکر (میرزا قهرمان قمشهای اصفهانی امینلشکر)، از رجال دربار قاجار بود، که در سال ۱۲۹۲ مَهی (قمری) وزیر گمرکات و رییس خالصجات بود و در آن سالها عمارت آجری وسیع زیبا و بسیار مجللی را در گوشه خاوری میدان توپخانه بنا کرد. عبدالله مستوفی در صفحه ۱۳۸ جلد اول کتاب شرح زندگانی من، درباره این عمارت نوشته است: «او مبلغی به ناصرالدینشاه داد تا اجازه گشودن در به میدان و احداث سردر نمود و با گچبریهای تجملی و بنای زیبای خود بر شکوه میدان افزود، اما وی که بسیار ولخرج بود سرانجام به واسطه همین اعمالش مجبور به فروش آن خانه مجلل شد که مدتها محل استقرار بانک انگلیسی شاهی یا شاهنشاهی بود و پس از آن نیز بانک بازرگانی ایران در آنجا استقرار یافت …».
امینلشکر در سمت وزیر گمرکخانه و رییس خالصجات مبالغ زیادی برداشت کرد و کم آورد. او در دوم ذیحجه سال ۱۳۰۲ قمری از سمَت خود معذول شد. با آنکه ۱۵ هزار تومان بدهیاش را شاه بخشید، اما ناچار شد که خانه و عمارت خود را در میدان توپخانه به شاه واگذار کند.
در روزنامه خاطرات اعتمادالسلطنه صفحه ۴۰۶ آمده است که «خانه امینلشکر را امینالدوله از شاه خرید، ۱۵ هزار تومان که یک جغه الماس ۸۰۰۰ تومانی داد و ۷ هزار تومان نقد.» (تهراننامه ـ داریوش شهبازی)
*عکسها از سوی کنشگران میراث فرهنگی و همچنین صفحه اینستاگرامی «پامنار» در اختیار ایسنا قرار گرفته است.
÷اسخ شهرداری: تخریب خانه امینلشکر متوقف شد؛ شهرداری تهران پیگیری قضایی میکند
یک روز پس از خبر تخریب خانه امین لشکر، شهردار منطقه ۱۲ تهران تهران با پافشاری بربایستگی بر پاسداری (:صیانت) از بافتهای فرسوده و میراث تاریخی پایتخت، از توقف فوری عملیات تخریب این خانه قاجاری خبر داد و اعلام کرد که این موضوع در حال بررسی بوده و از طریق مراجع قضایی پیگیری میشود.
محمد آیینی با اشاره به اهمیت حفظ هویت تاریخی و فرهنگی تهران، گفت: بافتهای فرسوده و بناهای تاریخی نه تنها بخشی از گذشته این شهر هستند، بلکه سرمایهای ارزشمند برای آینده محسوب میشوند و توجه به این بافتها و صیانت از آنها وظیفهای مشترک میان مدیریت شهری، دستگاههای مسئول و مردم است. اگرچه بسیاری از این بناها در گذر زمان دچار فرسودگی شدهاند، اما ارزش تاریخی و فرهنگی آنها ایجاب میکند که با نگاه مسئولانه و برنامهریزی دقیق، از تخریب و نابودی آنها جلوگیری شود.
وی افزود: به محض آگاه شدن از اقدام به تخریب خانه تاریخی امین لشکر، عوامل شهرداری منطقه ۱۲ با هماهنگی ادارهکل میراث فرهنگی استان تهران به محل اعزام شدند که حضور به موقع نیروهای شهرداری و میراث فرهنگی موجب توقف عملیات تخریب شد.
آیینی یادآوری کرد: این سازه در برنامه مرمت شهرداری از طریق شرکت توسعه و تجهیز فضاهای فرهنگی قرار داشت و قرار بود بهزودی عملیات مرمت آن آغاز شود. توقف تخریب و آغاز روند قانونی، فرصتی خواهد بود تا این سازه با مرمت اصولی دوباره به زندگی فرهنگی و تاریخی خود بازگردد.
شهردار منطقه ۱۲ تهران در ادامه با اشاره به اینکه ابعاد این موضوع در دست بررسی است و از طریق مراجع قضایی پیگیری خواهد شد، گفت: شهرداری منطقه ۱۲ با همکاری دستگاههای ذیربط تمامی اقدامات قانونی لازم را برای بازگرداندن بنا به وضع پیشین و جلوگیری از تکرار چنین رخدادهایی انجام خواهد داد زیرا بر این باوریم که برخورد قانونی و قاطع با متخلفان، تنها راه جلوگیری از تکرار چنین رخدادهایی است.
وی یادآور شد: نتایج بررسیها و کارهای انجامشده از راه نشریههای رسمی کشور به آگاهی همهی مردم و دوستداران تاریخ خواهد رسید.
یک پاسخ
با درود
من که نتوانستم بفهمم چه ارگانی انرا خراب کرده ! هم شهرداری و هم میراث میگویند ما نکردیم ! پس کی کرده؟
خواهش میکنم من را روشن کنید .سپاس