لوگو امرداد
در ویژه‌نامه نوروز 1401 امرداد چاپ شد:

پیوند ناگسستنی اشا با خرد اهورامزدا

35 2از برهان‌های پرآوازه­‌ی فلسفی که در دستگاه اندیشه‌ای بسیاری از فیلسوفان تاریخ جایگاه ارزش‌مندی داشته است «برهان نظم» است. البته نظم در اینجا، به معنای «نظم و ترتیب» نیست بلکه آن چیزی است که در زبان‌های اروپایی design گفته می‌شود و به معنای «طرح» یا «طرح داشتن» یک چیزی است.

از این‌رو، «برهان نظم» را «استدلال از روی طرح» (argument from design) می­‌گویند یعنی اینکه طرح از روی طبیعت است و ما آن را برهان آوردن بر وجود خدا از روی نظم می­‌دانیم. گاهی هم این را Teleological argument هم می­‌گویند به معنای «برهان غایت­‌شناسانه» یعنی هدف­‌شناسی از روی طبیعت، به این معنی که برای مقصد پدیده­‌های طبیعی را برهانی بیاوریم بر وجود ناظمی کاردان. خود نظم عبارت است از «مجموعه­ای از اجزا برای پدیدآوردن یک یا چند هدف راستین به گونه‌ای که این هدف وحدت‌بخش به مجموع، گرفته شده از مجموع و قائم به مجموع باشد» هر گاه چنین چیزی دیده شد، می­‌توان گفت که یک «منظومه» داریم.

این برهان، می­‌گوید اگر به پیرامون خود بنگریم، ناگزیر درمی‌­یابیم که چگونه هر چیزی با کارکرد خود، سازگاری و هماهنگی دارد، به‌گونه­‌ای که گویی با درایت ویژه‌های طراحی شده است. باورمندان به این برهان می‌گویند که این مساله، بودن خدا را اثبات می‌کند. به سخنی دیگر، جهان ما نشان‌دهنده­‌ی گونه‌ای از آفرینش است. پیروان برهان نظم این گزینش‌کننده را خدا می‌نامند. برهان نظم ریخت‌های گوناگونی آورده می‌­شود که همگی ساختار مشترک زیر را دارند:

الف: جهان منظم است یا در جهان پدیده­‌های منظم وجود دارد.

ب: هر نظمی از ناظمی خردمند و آگاه سرچشمه می‌گیرد.

نتیجه: جهان بر اثر طراح پدید آمده است.

پیروان برهان نظم می­‌گویند هنگامی که به آفریده‌های جهان می‌نگریم، سازماندهی و برنامه‌­ریزی دقیقی احساس می­‌کنیم. چنین نظمی ناگهانی و خودبه‌خود رخ نمی­‌دهد؛ بنابراین ورای چنین آفریده‌های منظمی باید ناظم خردمند و دانایی باشد که از سر دانایی و آگاهی آن‌ها را پدید آورده است. آن‌ها می‌­گویند ما می‌بینیم پدیده‌­های منظمی همواره به سوی فرجامی در حرکتند، در هنگامی‌که خود این پدیده‌ها­، دانش و آگاهی برای این حرکت را ندارند؛ بنابراین باید موجودی آگاه و کاردان آن‌ها را به‌سوی فرجامشان راهنمایی کند.

تاریخچه­‌ی برهان نظم

برخی اندیشمندان یونان باستان را، آغازگر این چنین نگرشی می‌دانند. در باخترزمین تلاش اندیشمندان برای جست‌وجوی گونه‌ای وحدت‌‌ در جهان و تفسیر کثرت­ها بر پایه‌ی آن را می­‌توان کهن‌ترین پیشینه برای برهان نظم دانست. اما درباره­‌ی پیشینه­‌ی نوشتاری آن در باخترزمین می‌­توان گفت؛ هرچند در یونان باستان «برهان نظم» دلیل سازمان یافته‌ای نبود، اما در لابه‌لای سخنان فرزانگان این روزگار، باور به ارتباط و تناسب نظم فرمان‌روا بر طبیعت با سرچشمه‌ی «شعوردار» و هدف‌دار و در برابر اندیشه‌ی عدم وجود مبدا در جهان، به استناد وجود بی‌نظمی­‌ها و شرور، به چشم می­‌خورد.

آنچه در بالا آمده است بخشی از نوشتاری‌ست با عنوان «پیوند ناگسستنی اشا با خرد اهورامزدا» به قلم علیرضا کرباسی که در ویژه‌نامه‌ی نوروز 1401 خورشیدی (مجله‌ی نوروزی امرداد) چاپ شده است.

متن کامل این نوشتار را در مجله‌ی نوروزی امرداد 1401 بخوانید.

ویژه‌نامه‌ی نوروز و زرتشت‌نامه‌ امرداد در 48 رویه به همراه  شماره‌ی 452 هفته‌نامه‌ی امرداد (در هشت رویه)، در روزنامه‌فروشی‌ها و نمایندگی‌های امرداد در دسترس خوانندگان است.

خوانندگان می‌توانند برای دسترسی به مجله‌ی نوروزی و هفته‌نامه‌ی امرداد افزون‌بر نمایندگی‌ها و روزنامه‌فروشی‌ها از راه‌های زیر نیز بهره ببرند.

فروش اینترنتی هفته‌نامه امرداد شماره‌ی 452 به همراه مجله نوروزی 1401 خورشیدی

اشتراک ایمیلی هفته‌نامه امرداد

به اشتراک گذاری
Telegram
WhatsApp
Facebook
Twitter

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

تازه‌ترین ها
1403-02-03