لوگو امرداد

نراق شهر کوچه‌باغ‌ها و آسیاب‌ها

نراق، شهری که به گفته‌ای دومین شهر تاریخی ایران پس از یزد شناخته می‌شود با آب و هوایی سرد و کوهستانی در استان مرکزی میان شهرستان‌های قم، کاشان، دلیجان و اصفهان جای دارد . رشته ‌سترگ از سه سو آن را دربر گرفته است. در گوشه‌ی شمالی شهر کوه بلند و سرفراز «اُل» (OL)، کمی آنسوتر از رودخانه فصلی نراق خودنمایی می‌کند و از ناحیه جنوب به دشت دلیجان راه می‌برد. گفته می‌شود از آنجایی که این شهر در بلندترین ناحیه سرزمین باستانی پهله که پس از اسلام به عراق عجم آوازه یافته است  قرار دارد «نراق» یا «نر عراق» نامیده شده است .

این شهر به سه محله بالا. وسط و پایین تقسیم شده و گرداگرد آن را باغ‌های بادام و زردآلویی فرا گرفته است که در ایام نوروز مملو از شکوفه‌های بهاری شده و به کوچه باغ‌های پر پیچ و خم با دیواره‌های کاهگلی‌اش جلوه‌ای زیبا و روح افزا می‌بخشد. از دیگر جاذبه‌های طبیعی این شهر کوچک می‌توان به آبشار گیسو (آبشتا)، غار چال نخجیر و غار آهکی اشاره کرد .

نراق در گذشته بر سر یکی از راه‌های فرعی جاده ابریشم قرار داشت و به همین جهت در گوشه‌ی جنوبی بازار شهر که شمس‌السلطنه نامیده می‌شود، کاروانسرایی با شکوه با اتاق‌هایی که به منظور استراحت کاروانیان در طبقه بالایی بازار ساخته شده‌اند قرار دارد. اهمیت نراق به عنوان یکی از منزلگاه‌های تجاری آن زمان را می‌توان از وجود میل نراق واقع در ۷ کیلومتری شرق این شهر در گردنه‌ای در دامنه‌ی کوه ویلیجیا  که به سمت مشهد اردهال می‌رود پی برد . میل‌ها در گذشته راهنمای کاروانیان بودند که شب‌ها بر فراز آن آتش افروخته می‌شد تا مسافران راه‌های دور و دراز راه را از چاه بازشناسند .

هر یک از محله‌های سه گانه به طور مجزا دارای حمام، مسجد و آب انبار است. دو بنای مسجد امام حسن و بقعه امام‌زاده یحیی از دوره سلجوقی بوده و دیگر آثار تاریخی مانند مسجد جامع نراق، حسینیه، آب‌انبارها، بازار، کاروانسرا و عمارت‌های باشکوه اعیانی به دوره قاجار و برخی از آن‌ها به دوره‌ی صفوی تعلق دارند . مسجد جامع نراق همانندی بسیاری به مسجد آقا بزرگ کاشان دارد و در زمان فتحعلی شاه قاجار بنا شده است . افزون‌بر آثار تاریخی یادشده بنای دیگری مشهور به امامزاده سلیمان وجود دارد که دیرینگی آن به دوره صفویه می‌رسد و سنگ گورهایی با عمر سیصد سال در آن دیده می‌شود. یکی از اهالی نراق بر این باور است که این آرامگاه در واقع متعلق به شاه سلیمان صفوی است .

در برخی از خانه‌های قدیمی آب قنات حاج‌الله داد با دیرینگی بیش از سیصد سال هوای سرداب‌ها و بهارخواب‌های زیرزمینی را خنک کرده و پس از گشتی در زیر سطح شهر به سمت باغ‌ها و آسیاب‌های آبی جاری می‌شود . شمار بسیار آسیاب‌های آبی و بادی موجب شد که نراق را در روزگاران کهن شهر آسیاب‌ها نیز بنامند . با وجود آب و هوای نسبتا خنک کوهستانی، بادگیرها در گوشه و کنار شهر به زیبایی خودنمایی می‌کنند .

از دیگر جاذبه‌های گردشگری نراق موزه شهاب سنگ است . این موزه پس از اصابت شهاب سنگی با وزن 3 کیلوگرم به سقف دبیرستان معصومی در آن محل بنیادگذاری شد و با پیشکش قطعاتی از شهاب‌سنگ‌ها، فسیل‌ها، قندیل‌های طبیعی و برخی سنگ‌های قیمتی همچون یاقوت آبدار از جاهای گوناگون ایران و جهان مایه‌ی بیشتری یافت.

دژ نراق در دامنه‌ی کوه «اُل» جای دارد که به باور اهالی شهر منزلگاه جنیان است. در کتاب تاریخ قم در سده‌ی چهارم از این دژ به عنوان یکی از مهمترین قلاع قم یاد شده است . «اُل» در زبان بومی به معنای آشیانه‌ی عقاب است و به گمان می‌رسد با کلمه‌ی «اله» (به معنای عقاب) در زبان تاتی پیوند دارد . از زبان راجی (یا رایجی) به عنوان زبان  کهن مردم شهر یاد شده است اما امروزه کمتر کسی با این زبان آشنایی دارد .

شوربختانه در کتاب‌های تاریخی توضیحات چندانی درباره نراق به چشم نمی‌خورد. تنها در چند کتاب از سده‌ی سیزدهم مهی (:قمری) توضیحات اندکی نوشته شده است که از آن جمله می‌توان به دو کتاب به نام های «بستان السیاحه» نوشته‌ی حاج زین‌العابدین شیروانی (1194 – 1253 ق) و «مرآت القاسان» نوشته‌ی عبدالرحیم کلانتر ضرابی((۱۳۰۸–۱۲۴۳ق) اشاره کرد. حاج سیاح محلاتی از نراق با عنوان «هند کوچک ایران» یاد می‌کند و حسن اعظام قدسی حاکم نطنز نیز در خاطرات خود توضیحاتی در مورد حمله اشرار و خساراتی که به نراق وارد شده ارایه می‌دهد . ناصرالدین شاه در سفر به دلیجان یادی از خودنمایی باغات نراق از فاصله دو فرسخی می‌کند .

برپایه‌ی پژوهش‌های میدانی و با استناد به روایت‌های محلی چنین به گمان می‌رسد که این شهر از پیوستگی هفت مزرعه  به نام‌های: گرنیان، بیدشک علیا، بیدشک سفلی، در چاله سرخ، کندوقه، منظریه و شمس آباد تشکیل شده باشد. آثار به دست آمده تاریخی همچون سفال لعاب‌دار و آجر شکسته گویای فعالیت‌های عمرانی و زیست اجتماعی در قرن ششم تا نهم مهی پیرامون مسجد امام حسن است .

رود فصلی نراق از حاشیه‌ی شمالی شهر و از مقابل کوه «اُل» می‌گذرد و کمی آنسوتر،  پناهگاه حیات وحش «جاسب» جای دارد . مکانی که ماوای گونه‌های مختلفی از جانداران بومی همچون قوچ، خارپشت، تشی، گراز، تیهو، قمری، خرگوش، روباه و … است . پوشش گیاهی جاسب از: بُنه (پسته وحشی)، بادام کوهی، زالزالک، انجیر وحشی، زرشک، گوَن، هزار خار، چوبک، گل ماهور، ریش بز، زنبق بیابانی، جاروی علفی و گل قاصد تشکیل شده است .

نخل‌گردانی از سنت‌های دیرینه اهالی نراق است. نخل کهن شهر در مکانی چسبیده به حسینیه‌ی شهر و بر فراز آب‌انبار حاج عبدالباقی استقرار یافته است و حمام قدیمی محله‌ی پایین به همت مردم به موزه‌ی مردم‌شناسی تبدیل شده است .

از عمارت‌های اعیانی و معروف شهر می‌توان به خانه‌ی فاضلی‌ها، خانه‌ی فروغی‌ها، خانه‌ی رئوفی‌ها، خانه‌ی یوسفی‌ها، خانه‌ی صفایی، خانه نخجیر و … اشاره کرد .

حاج ملا محمد مهدی نراقی فقیه، فیلسوف و ریاضی‌دان، معروف به محقق نراقی و فرزندش حاج ملا احمد نراقی از عالمان مشهور دوره‌ی قاجار بودند که امروزه منزلشان با نام منزل فاضلی‌ها شاخته می‌شود. همچنین ملا علی فروغی نیای فریدون فروغی خواننده و آهنگساز معاصر نیز یکی دیگر از نام‌داران آن روزگار بود. با قدم زدن در کوچه پس‌کوچه‌ها و بناهای تاریخی شهر می‌توان بن‌مایه (:مضمون) برخی از ترانه‌های فریدون فروغی را به خوبی دریافت. از دیگر نام‌آوران تاریخی نراق می توان از محتشم نراقی و دکتر هدایت‌الله نیرسینا و دکتر فتانه نراقی نام برد .

در پایان بد نیست که کام مخاطبان گرامی را همچون دل‌شان شیرین کنیم . گرانترین شیرینی ایران به نراق تعلق دارد. جوزغند آمیخته‌ای است از مغز بادام، شکر، هل، مغز هسته زردآلو و خاک قند که به میوه نادر محلی به نام «الگ» افزوده می‌شود. این میوه که طعمی ترش و شیرین دارد در واقع نوعی هلو است که در باغ‌های آن حوالی به فراوانی یافت می‌شود. جوزغند از کالری و ارزش غذایی فراوانی برخوردار است به گونه‌ای که در شرایط سخت مانند جنگ یا کوهنوری می‌توان آن را برای زمانی دراز در هوای آزاد نگاه داشته و به عنوان وعده‌ی غذایی مصرف کرد .

یاری‌نامه: پژوهش میدانی، وبلاگ سلحشوران نراق، مقاله بازار نراق، میراث‌دار محیط طبیعی، راه تاریخی و شهر قاجار از مجله علمی معماری و شهرسازی دی1387 ، مقاله جایگاه مزارع و باغ‌ها در شکل‌گیری و توسعه شهر تاریخی نراق  از نشریه علمی باغ نظر امرداد 1399.

0a4f9149 cbc2 4a3d 9fa0 b20d50f0850e 1cbbe794 25a8 4a84 b059 aaf42b987c45 1d78a612 3b4a 4d16 97da 5cb12c13cc5b 2dde1453 1aff 4e5e a47c 0c5a3aa5d916 3f03b637 fe6a 443f a842 8d1922d9a41e 6cc33f0a 8c2a 4d28 9736 9afb6f229124 6e2f570b c5d0 4f96 b7a9 a3fc7a099f59 6e458343 606d 41cc 8f66 99bc15242313 6f7a8f01 fa73 4f95 8f44 3cde009a8207 7ce39626 6f62 4891 9426 a5b417d47b95 8ea5d292 8b47 4e05 a27c e3f0ee9ed2f8 10f387cc 3dc2 4f58 9bd6 ebeddb84b583 15fbe759 8daf 495e 84c1 edee5838e069 38a00c69 71f2 4c7f ae4d e16ccbe42f3e 64d2ab41 e5d3 41df a6fa ba9ef98f6f26 74c9e070 1cd8 4aea 9e21 d8085b5e67ac 116c18f5 82ee 4efd 961d 402631212db7 532fad78 43d1 4476 bdad 805c198742cd 928c0448 c157 4b1d b878 8e2415b38b1b 1147c2fa c39f 4221 a931 bb085648a570 4407fb21 51c2 4ca5 b87b 3dd3476912a3 6079e17c 5a04 4568 8b3c 5f113ad259be 7229ceca 2590 4891 b5d9 c8101426dfdd 1 2580503d 37a6 4f67 af71 c696e5a4a245 6070673a 73d3 4a5c 91ba e974d4ddbef6 8776711d a0b0 47f2 8ae9 16cc6a470caf 90969128 7a75 4596 ac5a 6d22f096b485 bbbc0f68 e3dd 4d44 9d0f 4ab4f1590a3d c0de43c8 5750 4387 a156 9314c64a3852 caaa518c cd21 4b65 ad60 7e960f99b209 cdb2c692 8e74 42a7 b478 161e9022ef0e d5cd49a8 223e 445d a280 58a2be7ab2fc d60ca610 7456 49a9 a42d c191df8dfbbd dfbdaf7d cd46 43e4 a508 e14d66369317 e2d7fcfc 1312 4206 bdf5 5a605f124eaa ef8e348a 9feb 4443 9f30 2029f11a240a efe8bb4b 1c8a 4ea7 8782 52b5189c5b01 f1871e89 80c4 489e 8797 dc6d2f1b392c f49067d5 5132 4641 95e0 2b420fdb4d15 fc3d554c 6acd 4b58 a03d 571920efb68d

فرتورها از پوریا خلیلی است.

4090

به اشتراک گذاری
Telegram
WhatsApp
Facebook
Twitter

2 پاسخ

  1. بسیار عالی کاش بیشتر امرداد به استان مرکزی و قم و کاشان بپردازد

  2. سلام من جنوبی هستم و در دوران جنگ تحمیلی حدود ۷سال ساکن شهر زیبای نراق بودیم مردمانی خوب طبیعتی زیبا وآثار تاریخی زیادی در نراق وجود دارم خیلی دوست دارم بعداز سالها دوباره به نراق برم

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

تازه‌ترین ها
1402-12-05