بهفراخور یکصدوپنجاهمین زادروز ارباب کیخسرو شاهرخ، فرهیختهای نامدار در تاریخ نوین ایران، آیین بزرگداشت در کرمان برگزار شد؛ رویداد فرهنگی که با بازخوانی یادگارهای ماندگار او از جامعه زرتشتی تا گستره ملی همراه بود.
در این نشست، امیررضا فروزان یزدانی، مدرس میراث فرهنگی و پژوهشگر ایرانشناسی، با نگاهی ژرف به آثار و خاطرات ارباب کیخسرو شاهرخ، گزارشی پُرمایه از زندگی و خدمات او ارایه داد. در آغاز سخن، از دکتر کتایون مزداپور بهعنوان مشوق اصلی انجام پژوهش درباره ارباب کیخسرو نام برد و به تجربه سخنرانی خود در دیماه ۱۳۸۷ در انجمن آثار و مفاخر فرهنگی اشاره داشت.
در این گزارش که بهویژه بر پایه خاطرات ارباب در کتاب یادداشتهای ارباب کیخسرو شاهرخ (چاپ شده در سال ۱۳۵۵ به کوشش جهانگیر اشیدری) فراهم آمده بود به بررسی دورههای مختلف زندگی ارباب همچون کودکی، تحصیل در تهران و بمبئی، بازگشت به کرمان و تدریس در مدارس زرتشتیان، سپس رهسپاری به روسیه، بازگشت به تهران، کار در تجارتخانه ارباب جمشید جمشیدیان، ورود به مجلس شورای ملی پرداخته شد.
او در بخشی از گزارش، با تاکید بر اینکه ارباب کیخسرو شاهرخ خاطرات خود را به زبان فارسی نوشته و خود نیز در پاسداشت زبان فارسی تعصب فراوان داشته، از بیتوجهی به این نکته انتقاد کرد و توضیح داد که کتاب دیگری بهعنوان خاطرات ارباب کیخسرو شاهرخ (به کوشش شاهرخ شاهرخ و راشنا رایتر) از زبان انگلیسی به فارسی توسط غلامحسین میرزاصالح ترجمه و در دهه ۱۳۸۰ چاپ شده است. فروزان یزدانی این اثر را کاری بیهوده و منبعی نامعتبر دانست و خواستار آن شد که تلاشی در بازچاپ نسخه اصلی فارسی «یادداشتهای ارباب کیخسرو شاهرخ» انجام شود؛ اثری که به گفته او، هماکنون نایاب و شایستهی بازنشر است.
در کنار این سخنرانی، مجموعهای از تصویرهای تاریخی به نمایش درآمد که جلوههایی از زندگی و خدمات ارباب کیخسرو شاهرخ را بازتاب میداد. این عکسها، از ارباب کیخسرو در دورههای گوناگون مجلس شورای ملی تا بنیانگذاری دبستانهای زرتشتیان و ساخت آدریان تهران، یادگارهایی از تلاشهای فرهنگی و اجتماعی او بودند. میزبانی از رابیندرانات تاگور، تشویق کمالالملک به سپردن آثارش به موزه مجلس، بنیانگذاری کتابخانه و چاپخانه مجلس، حضور وی در انجمن آثار ملی و نظارت و سرپرستی برپایی آرامگاه فردوسی به مدت هشت سال، مراحل مختلف ساخت آرامگاه فردوسی، برگزاری جشن هزاره فردوسی، استقبال از مهمانان خارجی، و سرپرستی آیین تاجگذاری احمدشاه و رضاشاه، دستنوشتههای برجایمانده و آرامگاه او در قصر فیروزه (آرامگاه زرتشتیان تهران) از دیگر رویدادهای ثبتشده در این مجموعه عکس بود. همچنین، نگارش کتابهایی برای شناخت بهتر دین زرتشت، کوچهای به نامش، میراث ماندگار این مرد فرهنگپرور بهشمار میرود.
در پایان، فروزان یزدانی با یادکرد بیتی از مولانا:
تو مگو همه به جنگند و ز صلح من چه آید
تو یکی نهای، هزاری، تو چراغ خود برافروز
ارباب کیخسرو را نمونه راستین این سخن دانست که با سر مشق قرار دادن اندیشه، گفتار و کردار نیک به عنوان یک انسان به همنوعان خود، به عنوان یک ایرانی به هم ميهنان خود و به عنوان یک زرتشتی به همکیشان خود، عشق میورزید و در آن روزگار هر جا که برای دولت کار سخت و مهمی پیش میآمد، آن کار را با خاطر آسوده به وی میسپردند. یادش گرامی و راهش پررهرو باد.
گالری «هنر زمان» کرمان در ادامه برنامههای ماهانه خود برای نکوداشت چهرههای فرهنگی، این بار میزبان بزرگداشت ارباب کیخسرو شاهرخ، بود. این رویداد فرهنگی با باشندگی شماری از فرهیختگان و دوستداران میراث ایرانزمین، پنجشنبه ۲۸ شهریورماه ۱۴۰۴ برگزار شد.
گزارش و تصاویر را دکتر بهرام بختیاری در اختیار امرداد گذاشته است.
فرتورها رسیده است.
4090
3 پاسخ
در این گزارش اشاره شده است که سخنران -آقای یزدانی- «خاطرات ارباب کیخسرو شاهرخ» را که غلامحسین میرزاصالح به فارسی ترجمه کرده است، «کاری بیهوده و اثری نامعتبر» دانسته است. این داوری کاملاً درست است. نباید در پژوهشهای تاریخی به این ترجمه استناد کرد. نسخهی دقیق و درست خاطرات و یادداشتهای ارباب کیخسرو شاهرخ همان است که زندهیاد دکتر جهانگیر اشیدری، با حاشیهنویسیهای بسیار و راهگشا، منتشر کردهاند. افسوس که این کتاب سالهاست که نایاب است و شاید امکان چاپ دوبارهی آن نیست (مگر آنکه بخواهند با حذفهای بسیار بازچاپش کنند!!)
صبر بسیار بباید پدر پیر فلک را
تا دگر مادر گیتی چو تو فرزند بزاید
با درود
من از دیار سیستان و طایفه بزرگ کیخا به چنین عموزاده و خویشاوندی به مانند ارباب کیخسرو شاهرخ (کیخا) و بانو فرنگیس شاهرخ (کیخا) افتخار می کنم.
ریشه این داد و دهشمند بهدین به سیستان و طایفه کیخا می رسد.
شجره ارباب کیخسرو شاهرخ: کیخسرو پسر شاهرخ پسر ملا اسکندر پسر ملا گشتاسپ پسر ملا بهمن پسر فرامرز پسر اسفندیار پسر رستم پسر اردشیر پسر ملا کریم داد سیستانی(کیخا)