نخستین کارخانهای که روشنایی برق را به خانههای مردم یزد بُرد، بنیانگذاشته از سوی شادروان کیخسرو تیرانداز بود. او در سال 1306 خورشیدی نخستین کارخانهی برق را در شهر یزد بنیان نهاد و سه سال پس از آن کار نصب تجهیزات فنی این کارخانه را به پایان رساند. بدینگونه با کوشش او در خانهی یزدیها چراغهای برق روشن شد.
در دههی نخست 1300 خورشیدی سیمکشی برق در شهر یزد بهدست مهندسی روسی آغاز شد. بهدنبال آن کیخسرو تیرانداز وعده داد که در زمانی کوتاه برق شهر یزد را راهاندازی خواهد کرد. او به پیمان خود وفا کرد و پس از کوششهای بسیار توانست برق شهر را تأمین کند. با این همه، کار خود را پایان یافته ندانست و تا زمانی که بر اثر حادثهای دیده از جهان فروبست، همچنان سرگرم بهینهسازی دستگاهها و تجهیزات کارخانهی برق بود. دستگاه مُولد کارخانهی او 50 کیلووات نیرو داشت و گسترهی میدان امیرچخماق، برزن گازُرگاه و پیر برج را تا شعاع 2 کیلومتر روشن میکرد. تنها فضایی که از این کارخانه بهجا مانده است، موتورخانهی آن است. این فضا در سال 1400 خورشیدی در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است. ناگفته نماند که پس از درگذشت او، فرزندش زندهیاد مهربان کاووسی در راهاندازی برق شهر یزد کوششهای بسیاری کرد و کاری را که پدر آغاز کرده بود به انجام رساند.
از شادروان کیخسرو تیرانداز سه پسر باقی ماند که هر کدام نام خانوادگی متفاوتی برگزیدند: مهربان کاووسی، بهرام ایرانی و تیرانداز پورایران. سه دختر نیز از او بازمانده است: نازبانو، مهربانو و شیرین. بهرام ایرانی، یکی از فرزندان کیخسرو تیرانداز، تا سالها جانشین و مدیر ارشد کارخانهی برق یزد بود. او زمانی که برای خرید مِلک (بهگونهی مشارکتی و برای همهی برادران) به تهران عزیمت کرد، کارهای یزد را به برادرش مهربان سپرد.
بازگفتها دربارهی درگذشت کیخسرو تیرانداز چندگانه است. برخی میگویند بر اثر واژگون شدن یکی از ماشینآلات کارخانه آسیب دید؛ برخی دیگر صدمهی او را نتیجهی بدخواهی و کارشکنی رقیبان و کارخانهداران دیگر میدانند. بدنهادی رقیبان چنان کیخسرو تیرانداز را آزرد که سبب ناراحتی بسیار و سکتهی او شد. بازگفت سوم (و درستتر) آن است که زمانی که او به همراه پسرش مهربان و برای عقد قرارداد به اصفهان رفته بود، در گاراژ اتوبوسرانی این شهر دچار سانحه شد و درگذشت. درگذشت او در مهرماه 1311 خورشیدی بود. یادش گرامی
* یارینامه: «خاطرات رستم شاپورمهر» جلد سوم- نوشتهی شهریار هیربد- رویهی 159؛ گزارش خبرگزاری «میراث آریا»؛ تارنمای «یزدنگار» (و) آگاهیهایی از بازماندگان روانشاد کیخسرو تیرانداز
