مراسم «آهنگ سرگذشت» بهمناسبت ۱۰۸مین زادروز فهیمه اکبر، بانوی هنرمندی که آوازهایش در دوران جنگ جهانی دوم برای ایران ماندگار شد با حضور چهرههای نامدار اهل هنر و ادبیات از گیلان و تهران برگزار میشود.
یادبود فهیمه اکبر، بانویی که کتاب زندگیاش «آهنگ سرگذشت»، گویای درخشانیهای اوست. هنرمندی که با آوازهایش در جنگ جهانی دوم، همراه مردم شد. برای آموزش زنان زندانی، به زندانها رفت. کتاب نوشت. برای نیازمندان، خانه و درمانگاه ساخت. خانهاش را برای موزهی ملی هدیه کرد.
دختران تحت حمایت مرکز نیکوکاری «آوا»، دعوتاند تا با شناخت «فهیمه اکبر»، بیاموزند که با وجود سختیها، میتوان درخشید و در زندگی ماندگار شد.
به همین مناسبت، «جوما»، ترانههای فهیمه اکبر و جهانگیر سرتیپ پور در جنگ جهانی دوم و اشغال گیلان را اجرا خواهد کرد. همچنین در جشن آهنگ سرگذشت، پیام تصویری گیلان و گلی اکبر از آمریکا پخش خواهد شد. در این مراسم استاد حسین محجوبی، نقاش نامدار ایرانی، روایتی از نقاشیهای کتاب اوخان را میگوید که در سال ۱۳۳۸ خورشیدی منتشر شده است.
غزل شاکری از بازی در نقش فهیمه اکبر در سریال خاتون سخن خواهد گفت. بخشی از مراسم به یاد استاد عبدالله اشرفی، نوازنده و از چهرههای موسیقی ایران برگزار میشود و مهدی پسیان، نوازنده روایتی از او میگوید. بخشی از مستند «نامههایی از آمریکا» ساخته نظام منوچهری نیز پخش میشود.
همچنین قرار است از شادی پیروزی، مدیر انتشارات ایلیا و چهار نویسنده و روزنامه نگار گیلانی، کوروش رنجبر، پیمان برنجی، امین حقره و ابراهیم مروجی که از تلاشگران پیشتاز در معرفی فهیمه اکبر بودهاند، قدردانی شود.
بخش دیگری از این مراسم به یادبود نجمه شمس بخش میپردازد؛ دختر ایرانگرد و کوهنوردی که در روز نخستین جنگ ۱۲ روزه در خرداد ۱۴۰۴ به شهادت رسید. چاپ جدید کتاب «آهنگ سرگذشت»، در آستانه روز مادر، تقدیم به مادر نجمه شمس بخش خواهد شد.
این برنامه بدون هیچگونه حمایتی از نهاد دولتی و خصوصی، داوطلبانه و مستقل، با اهداف و انگیزه فرهنگی در شرایط کنونی ایران پساجنگ، طراحی و اجرا شده و سهشنبه ۱۸ آذر ۱۴۰۴ از ساعت ۱۷:۳۰ تا ۲۰ در خانه هنرمندان ایران، سالن استاد جلیل شهناز برگزار خواهد شد.
یک پاسخ
فهیمه اکبر؛ بانوی اوازهای ماندگار گیلکی در دوران جنگ جهانی دوم
مسعود صوفی نژادسیویری_ گیلان شناس
یکصدوهشتمین زاد روز استاد فهیمه اکبر، بانوی هنرمند، گیلان شناس واواز خوانی، که با اجرای قطعات دلنشین گیلکی همچون: بموم باز ، ماه نو، جومه بازار، نوشو نوشو، شب بو بیابان بو زمستان بو، گیلان جان، گول پامچال، ای بوخوفته دیل ودیگر قطعات فارسی؛ در دوران جنگ جهانی دوم؛ بین گیلانیان وحتا ایرانیان بر سر زبانها افتاد. فهیمه اسفندیاری از خانواده اصیل مازندرانی؛ در ۱۸ آذر ماه سال ۱۲۹۶ خورشیدی در تهران بدنیا آمد.پدرش یمین الممالک اسفندیاری، از رجال سیاسی دوره پهلوی وسرکنسول ایران در باکو بود.دوران کودکی فهیمه اسفندیاری در آذربایجان شوروی گذشت.هنر موسیقی را بطور کلاسیک اموخت؛ تا اینکه به ایران بازگشت ودر نزد استاد مرتضا خان محجوبی ، موسیقی را بطور کامل اموخت.در سال ۱۳۱۷ خورشیدی فهیمه اسفندیاری با محسن اکبر ( نماینده مردم رشت در مجلس شورای ملی) که از خاندان سرشناس گیلان بود، ازدواج وزندگی مشترک را اغاز کرد.بعدها نام خانوادگی ( اکبر) را برای خود برگزید.گفتنی است در ان سالهارسم براین بود که زنان پس از ازدواج با رجال سیاسی ، نام خانوادگی همسرش را بر خود میگداشتند.فهیمه اکبر بیست سال در سرزمین گیلان زیست ودر این مدت، افزون برکندوکاو در زمینه مسایل گیلان شناسی ؛به پژوهش در زمینه موسیقی فولکلور وشناخت بیشتر آواها ونواهای گیلکی پرداخت.در سال۱۳۳۸ خورشیدی، نخستین کتاب آشپزی غذاهای بومی گیلان را تحت عنوان طباخی گیلان بچاپ رساند؛ که بعد از انقلاب توسط نشر فرهنگ ایلیا باز نشر شد.در سالهای پایانی دهه ۱۳۳۰ خورشیدی؛ مجمو عه ای از ترانه های گیلکی را با نام ( اوخان) که مشتمل بر ۷۰ ترانه گیلکی همراه با برگردان فارسی بوده را به زیور طبع اراست. وی افزون برنویسندگی وپژوهش در زمینه موسیقی وخواندن آواز ؛ از چهره های نیکو کار وفعال اجتماعی جامعه زنان گیلان بود.او پس از انقلاب ۱۳۵۷ به ایالات متحده امریکامهاجرت کرد.پس از ۶۰ سال زندگی مشترک وداشتن سه فرزند وسه نوه وسه نبیره در شهریور سال ۱۳۸۸ خورشیدی؛ پس از یکدوره بیماری در خارج از وطن درگذشت.انچه که استادفهیمه اکبر را در تاریخ معاصر ایران وگیلان مطرح کرده؛ بواسطه فعالیت اجتماعی وصرفا چاپ دو عنوان کتاب گیلان شناسی نیست؛ بلکه اوج صدای گرم ورسای او با خواندن ترانه های گیلکی در دوران جنگ جهانی دوم است.گیلان در دوران جنگ جهانی دوم همچون سایر نقاط کشور دستخوش تغییرات ناشی از جنگ وهمچنین شاهد تعدی واستقرار تحمیلی نیروهای کشورهای بیگانه از جمله روسها وانگلیس هابود.دریای کاسپین بر اثر زد وخورد بین نیروهای دریایی کشورهای متخاصم از خون رنگین گشت واواره ها ی جنگ زده لهستانی که بزور ترک جلای وطن کرده بودند، توسط روسها در کنار ساحل انزلی پیاده شدند.غرش هواپیما های بمب افکن ، هر روزه دلهای گیلانیان ولهستانی های جنگ زده را به طپش می انداخت.ویرانی وفقر وگرسنگی وهرج ومرج ناشی از جنگ جهانی دوم مردم گیلان را رنج می داد.وحشت واضطراب ونگرانی وتشویش وهراس از بمباران هوایی همه جای گیلان را فرا گرفته بود.در هر گوشه ای از گیلان ، سایه مرگ دیده میشدو هزاران پیر وجوان گیلانی بکام مرگ فر ورفتند.در این برهه از زمان بود که بانو فهیمه اکبر با خواندن آواز گیلکی باعث تسلای خاطر وارامش دلهای پریشان ناشی از جنگ جهانی دوم شد.صدای پخته ورسای او ارامبخش تن وروان خسته گیلانی ها ومهاجران لهستانی به گیلان بود که در اثر پدیده شوم جنگ جهانی دوم؛ با سرنوشت تلخ دست وپنجه نرم میکردند.در این شرایط سخت جنگی که بیماریهای واگیر ومسری از جمله وبا ، طاعون ومالاریا در گیلان شیوع پیدا کرده بود ومردم را به ورطه مرگ می کشاند؛ تنهای اوای طنین انداز فهیمه اکبر بود که از طرق مختلف بگوش مردم این دیار می رسید وبه انها روحیه می داد تا با سختی هامبارزه کنند واستقامت را در سرلوحه کارشان قرار دهند.صدای استاد در ان سالهای مشقت بار ایران وگیلان در جنگ جهانی دوم؛ اکسیری برای الام وزخمهای روحی وروانی مردم جنگ زده شد وبعنوان بانوی اواز گیلکی در گیلان وبلکه ایران پهناور بر سر زبانها افتاد.در سریال تاریخی خاتون به پاسداشت شخصیت هنری فهیمه اکبر ترانه های وی بازخوانی شد تا باری دیگر نام نیک این هنرمند گیلانی مانا بماند.فهیمه اکبربا آوازهای گیلکی اش در جنگ جهانی دوم ،همدل وهمراه مردم گیلان شد.در ان روزهای بحرانی کشور برای اموزش سواد اموزی زنان بارها به زندان رفت وبه انان سواد را اموخت.او در دوران حیات خود بارها برای نیازمندان در رشت وانزلی ؛ خانه ودرمانگاه ساخت.در اقدامی بی نظیر خانه شخصی خود را در شهر رشت ، جهت ساخت موزه ملی اهدا کرد؛ تا در پاسداشت فرهنگ وتمدن وتاریخ گیلان گامی موثر برداشته باشد. بی شک اگر در دل تاریخ پر فراز ونشیب گیلان جستجو کنی طنین اوای دلنشین استاد فهیمه اکبر بعنوان بانوی آواز ماندگار گیلکی در دوران دوم جنگ شوم جهانی از هر گوشه ای به جان دل اشنا میشود.نامش مان ویادش جاودان باد.