شب یلدا یا چله، برابر با ۳۰ آذر / ۲۱ دسامبر، تنها بلندترین شب سال در گاهشمار کیهانی نیست؛ بلکه شبی است که در آن، فرهنگها و تمدنها، آگاهانه یا ناآگاهانه، با مفهوم «تاریکی، گذار و زایش نور» روبهرو شدهاند.
جالب آنکه در درازنای تاریخ، رخدادهای برجستهای در ایران و جهان، درست در این تاریخ یا در روزهای بسیار نزدیک به آن روی دادهاند؛ گویی تاریخ نیز در این شبِ نمادین، تصمیمهای بزرگ گرفته است. برخی از اینها که توانستیم بیابیم را در دنباله میخوانید:
رخدادهای برجسته در تاریخ ایران
چله سال 6 خورشیدی (۶۲۷ میلادی)
در این سال، نبرد سرنوشتساز نینوا میان سپاه ساسانی و ارتش بیزانس رخ داد. شکست غمانگیز ساسانیان در این نبرد، یکی از نشانههای آغاز فروپاشی سامانهی کهن ایرانِ ساسانی و دگرگونی بنیادین توازن قدرت در جهان آن روزگار بود.
چله ۱۳۰۴ خورشیدی (۱۹۲۵ میلادی)
در این سال، با اصلاح اصولی از قانون اساسی در مجلس موسسان، قدرت از دودمان قاجار به پهلوی منتقل شد؛ رخدادی که یکی از نقاط عطف تاریخ سیاسی ایران معاصر بهشمار میآید.
چله 1338 خورشیدی (۱۹۵۹ میلادی)
محمدرضا شاه پهلوی با فرح دیبا ازدواج کرد؛ رویدادی که در ایران آن روزگار بازتاب گستردهای داشت.
رخدادهای شاخص در تاریخ جهان
چله در سال ۶۹ میلادی
سنای روم، وسپاسیان را بهعنوان امپراتور اعلام کرد و به سال نامور به «سال چهار امپراتور» پایان داد.
چله در سال ۱۶۲۰ میلادی
گروهی از پیوریتنها از کشتی میفلاور در پلیموث راک پیاده شدند و یکی از نخستین کلونیهای پایدار اروپاییان در آمریکای شمالی را بنیان نهادند.
چله در سال ۱۸۹۱ میلادی
نخستین بازی رسمی بسکتبال به ابتکار جیمز نیاسمیت در ماساچوست برگزار شد؛ ورزشی که بعدها به یکی از جهانیترین بازیها نامور شد.
چله در ۱۸۹۸ میلادی
ماری و پیر کوری عنصر رادیوم را یافتند (:کشف کردند)؛ یافتهای که راه دانش فیزیک، پزشکی و شناخت رادیواکتیویته را دگرگون ساخت.
چله در ۱۹۱۱ میلادی
جرج پنجم، پادشاه بریتانیا، خود را امپراتور هند اعلام کرد و دستور انتقال پایتخت این سرزمین از کلکته به دهلی را صادر کرد.
چله در ۱۹۱۳ میلادی
نخستین جدول کلمات متقاطع مدرن در روزنامه نیویورک ورلد منتشر شد؛ سرگرمیای که به بخشی از فرهنگ عامه جهان بدل شد.
چله در ۱۹۳۷ میلادی
انیمیشن «سفیدبرفی و هفت کوتوله» بهعنوان نخستین فیلم بلند پویانمایی والت دیزنی به نمایش درآمد و راه تازهای را در تاریخ سینما گشود.
چله در ۱۹۵۸ میلادی
شارل دوگل به ریاستجمهوری جمهوری پنجم فرانسه رسید.
چله در ۱۹۶۸ میلادی
فضاپیمای آپولو ۸ پرتاب شد و برای نخستین بار انسان توانست در مدار ماه جای گیرد.
چله در ۱۹۷۰ میلادی
الویس پریسلی، خوانند و بازیگر آمریکایی با ریچارد نیکسون سی و هفتمین رئیسجمهور آمریکا در کاخ سفید دیدار کرد؛ دیداری نمادین در تاریخ فرهنگ عامه آمریکا چرا که این دیدار سورئال که با هدف جلب حمایت عمومی توسط نیکسون و ادعای میهنپرستی الویس انجام شد، تصویر متضاد دو قطب فرهنگ آمریکا را به رخ مردم کشید.
چله در ۱۹۸۸ میلادی
پرواز ۱۰۳ پانام بر فراز لاکربی اسکاتلند منفجر شد؛ یکی از تلخترین رخدادهای تاریخ هوانوردی غیرنظامی.
چله در ۲۰۱۲ میلادی
در بخشهایی از مزوآمریکا، پایان یک چرخهی بزرگ در تقویم مایایی گرامی داشته شد؛ رخدادی که در فرهنگ عامه جهان بازتاب گسترده یافت. مزوآمریکا منطقه و گسترهی فرهنگی باستانی است که بخشهای مرکزی مکزیک، بلیز، گواتمالا، السالوادور، هندوراس، نیکاراگوئه و کاستاریکا را دربر میگیرد.
چله در ۲۰۱۷ میلادی
مجمع عمومی سازمان ملل متحد با اکثریت قاطع، قطعنامهای در مخالفت با بهرسمیت شناختن بیتالمقدس بهعنوان پایتخت اسرائیل تصویب کرد.
چله در ۲۰۲۰ میلادی
اقتران (نزدیک شدن و یار شدن) بزرگ سیارات مشتری و زحل رخ داد؛ پدیدهای نادر که نزدیکترین همنشینی این دو سیاره از سدهی هفدهم بهشمار میرفت.
