انقلاب زمستانی که در ۲۱ یا ۲۲ دسامبر در نیمکره شمالی رخ میدهد، کوتاهترین روز و درازترین شب سال است. این پدیده نجومی از دیرباز برای بشر ارزش ویژهای داشته و تمدنهای گوناگون آن را با آیینها و جشنهای ویژ]ی خود گرامی میدارند. از همین روز به بعد، روزها بلندتر و نور خورشید بیشتر میشود.
ایران: شب یلدا یا چله
در ایران، این شب با نام یلدا یا شب چله شناخته میشود. یلدا به معنای تولد و زایش است و به تولد خورشید و پیروزی نور بر تاریکی اشاره دارد. این جشن ریشه در باورهای زرتشتی دارد و به یکی از کهنترین جشنهای ایرانی دگرگون شده است.
آیینها:
- دورهم گرد آمدن خانوادهها در خانه بزرگتر خانواده
- خوردن هندوانه، انار، آجیل و شیرینی
- خواندن شاهنامه و گرفتن فال حافظ
- بیدار ماندن تا سپیدهدم برای شکست دادن تاریکی
چین: جشنواره دونگژی
در چین، انقلاب زمستانی به نام دونگژی به معنای «آمدن زمستان»، جشن گرفته میشود. این جشن ریشه در سلسله ژو (۱۰۴۵-۲۵۶ پیش از میلاد) دارد و در دورهی هان (۲۰۶ پیش از میلاد – ۲۲۰ میلادی) به تعطیلی رسمی تبدیل شد.
آیینها:
- خانوادهها دور هم جمع میشوند
- در جنوب چین: خوردن تانگیوان (توپهای برنجی شیرین) که نماد وحدت و کامل بودن است
- در شمال چین: خوردن جیائوزی (کوفتههای بخار پز)
- احترام به نیاکان
- ضربالمثل چینی میگوید: «انقلاب زمستانی به بزرگی سال نو است»
ژاپن: توجی
در ژاپن، انقلاب زمستانی توجی نامیده میشود و با آیینهای ویژهای همراه است که بر تندرستی و خوششانسی تمرکز دارند. این روز نقطه عطفی است که قدرت خورشید بازمیگردد و از یین به یانگ، از سرما به گرما تغییر میکند.
آیینها:
- حمام یوزو : شناور کردن میوه یوزو (یک مرکبات معطر) در آب گرم حمام. این سنت از دوره ادو (۱۶۰۳-۱۸۶۸) آغاز شده و باورشان بر این است که از سرماخوردگی جلوگیری میکند و ارواح بد را دور میکند
- خوردن کابوچا (کدو ژاپنی) که غنی از ویتامینها و مواد مغذی است
- بازدید از معابد شینتو برای دعا و خوششانسی
- در برخی معابد، مراسم هی-واتاری (راه رفتن روی آتش) برگزار میشود
هند: ماکار سانکرانتی
در هند، جشن ماکار سانکرانتی معمولاً در ۱۴ ژانویه برگزار میشود. دلیل این که چرا برگزاری آن از 21 دسامبر به 14 ژانویه رسیده، این است که: جشن بر اساس تقویم نجومی هند برگزار میشود که به دلیل پدیده «تقدیم اعتدالین»، با انقلاب زمستانی واقعی حدود ۲۳ تا ۲۵ روز فاصله پیدا کرده است. این جشن انتقال خورشید به برج جدی و حرکت شمالی خورشید را جشن میگیرد. این یکی از معدود جشنهای هندو است که بر اساس تقویم خورشیدی برگزار میشود.
آیینها:
- غسل مقدس در رودخانههای مقدس (گنگ، یامونا، گوداواری)
- پرواز بادبادک که در گجرات بسیار محبوب است و نماد شکرگزاری از خدایان است
- خوردن شیرینیهای سنتی از کنجد (تیل) و شیره نیشکر (گود)
- در تامیل نادو: جشن پونگال (۴ روزه)
- در پنجاب: جشن لوهری با آتشافروزی و رقص
- در آسام: ماگ بیهو با ساخت کلبههای موقت و سوزاندن آنها
انگلستان: استونهنج و یول
در انگلستان، جشن انقلاب زمستانی با «استونهنج» گره خورده است. این بنای باستانی به گونهای طراحی شده که در زمان انقلاب زمستانی، نور خورشید به گونهای دقیق از میان سنگها گذر کند.
آیینهای باستانی:
- یول : جشن پیش از مسیحیت در فرهنگ اسکاندیناوی و آنگلوساکسون
- سوزاندن کنده یول که نماد گرما و زندگیبخشی خورشید بود
- در شب انقلاب زمستانی، مردم دور آتش جمع میشدند و نوشیدنی مِید مینوشیدند
آیینهای مدرن:
- هزاران نفر هر سال در استونهنج جمع میشوند تا طلوع خورشید را تماشا کنند
- جشنواره مونتول در پنزنس
- جشنواره سوزاندن ساعتها در برایتون
سرخپوستان هوپی آمریکای شمالی
قبیله هوپی در آریزونای شمالی جشن سویال را برگزار میکنند که شامل مراسم تطهیر، رقص و گاهی هدیه دادن است. در این زمان، کاچینا (ارواح محافظ از کوهها) را خوشامد میگویند.
سرخپوستان ایروکوا آمریکای شمالی
برای ایروکوا، انقلاب زمستانی آغاز سال نو و شروع گرم شدن زمین و تجدید حیات است. در گذشته، این مراسم شامل قربانی یک سگ سفید بود.
آمریکای جنوبی: اینتی رایمی پرو
در پرو، جشن اینتی رایمی در انقلاب زمستانی نیمکره جنوبی برگزار میشود. این جشن از دوران اینکاها به احترام خدای خورشید، اینتی است.
تاریخچه:
- شامل جشنها و قربانی (حیوانات یا حتا کودکان)
- پس از ورود اسپانیاییها ممنوع شد
- در قرن ۲۰ میلادی با قربانیهای نمادین دگرگون شد
روم باستان: ساتورنالیا
جشن ساتورنالیا در روم باستان نزدیکترین پیوند را با جشن کریسمس امروزی دارد. این جشن در زمان انقلاب زمستانی برگزار میشد.
ویژگیها:
- بازیها، جشنها و تبادل هدیه برای چند روز
- نظم اجتماعی وارونه میشد: بردگان کار نمیکردند و موقتاً با دیگران برابر رفتار میشد
- در سال ۲۷۴ میلادی، امپراتور اورلیان جشن تولد خورشید شکستناپذیر را در این تاریخ برگزار کرد
اسکاندیناوی: یول
اسکاندیناویها جشن یول را برگزار میکردند. بنابر گزارش تاریخنگار سدهی ۱۳ میلادی، هاکون خوب (پادشاه نروژ) این جشن را با کریسمس هماهنگ کرد.
آیینها:
- سوزاندن کندههای یول
- روشن کردن آتش برای نمایش گرما و حیاتبخشی خورشید
سوئد: روز سنت لوسیا
در ۱۳ دسامبر، سوئدیها روز سنت لوسیا را جشن میگیرند. دختری با تاج شمع بر سر، نان زعفرانی برای خانواده میبرد.
یونان: برومالیا
در یونان باستان، جشن برومالیا برای گرامیداشت دیونیسوس و خدایان کشاورزی برگزار میشد.
لهستان: گودی
در لهستان، جشن گودی در زمان انقلاب زمستانی برگزار میشود.
آلبانی: دیلی
جشنهای سنتی آلبانیایی بازگشت خورشید (دیلی) را برای تابستان و طولانی شدن روزها جشن میگیرند.
پاکستان: کلاشا – جشن چائومس
مردم کالاشا در پاکستان جشن چائومس را با مراسم حمام به عنوان بخشی از تطهیر، آواز، رقص، آتشافروزی و راهپیمایی با مشعل برگزار میکنند.
کره: تونگجه پاتجوک
در کره، در روز انقلاب زمستانی، غذایی از لوبیای سرخ و برنج (تونگجه پاتجوک) خورده میشود و بخشی از آن برای خوششانسی روی دیوار مالیده میشود.
تایوان:
در تایوان، پیشکشهای غذایی شامل توپهای برنجی شیرین به نیاکان تقدیم میشود. این جشن آغاز دوره آمادهسازی برای پایان یک سال و آغاز سال بعدی است.
آفریقای جنوبی: زولو – امخوسی
در گذشته، زولوها جشن برداشت میوههای اول را برگزار میکردند. پادشاه فعلی زولو در سال ۱۹۹۰ این آیینها را زنده کرده و مراسم قربانی تمثیلی یک گاو سیاه را به عنوان نمادی از انتقال قدرت به رهبر اضافه کرده است.
موسی: تیوگو یا باسارا
قوم موسی جشن سالانهای برای مردگان و نیاکان خود دارند که در دسامبر، پس از برداشت ارزن و شروع هوای سرد، برگزار میشود.
مصر باستان: هارپوکراتس و کیکلیا
طبق نوشتههای پلوتارک، مصریان باستان اعتقاد داشتند که ایزیس (الهه) در انقلاب زمستانی به هارپوکراتس (هوروس کودک) زایمان میدهد. در اسکندریه، مردم جشن کیکلیا را در ۲۵ دسامبر برگزار میکردند و در ۵-۶ ژانویه، تولد آیون (پسر الهه باکره کوره) را جشن میگرفتند.
ایتالیا: لا بِفانا
در فولکلور ایتالیا، لا بِفانا الههای است که در زمان انقلاب زمستانی بر جاروی خود در سراسر جهان میچرخد و آبنبات و هدایا را برای کودکان خوشرفتار میگذارد.
اسکاندیناوی: بِیوِه
الهه اسکاندیناوی بِیوِه با سلامتی و باروری همراه است. اعتقاد بر این بود که او با دخترش در ساختاری از استخوانهای گوزن در آسمان شب سفر میکند تا سبزهای را که گوزنها از آن تغذیه میکنند، بازگرداند.
نتیجهگیری:
انقلاب زمستانی نه تنها یک پدیده نجومی است، بلکه نمادی جهانی از امید، زندگیبخشی دوباره و پیروزی نور بر تاریکی است. از یلدای ایران تا دونگژی چین، از ماکار سانکرانتی هند تا توجی ژاپن، همه این جشنها یک پیام مشترک دارند: پس از تاریکترین شب، روشنایی باز میگردد و زندگی بازسازی میشود.
این گوناگونی فرهنگی نشان میدهد که چگونه بشریت در سراسر جهان، با وجود تفاوتهای زبانی، مذهبی و جغرافیایی، همواره به چرخه طبیعت احترام گذاشته و آن را با شادی، امید و معنویت جشن گرفته است. این سنتها به ما یادآوری میکنند که ما بخشی از چرخه بزرگتر هستیم – چرخهای که هر سال در تاریکترین شب، امید بازگشت نور و گرما را به ما میدهد.
یک پاسخ
چه اطلاعات مفیدی ارائه شد امید است این آیین ها و جشن ها نگهدارنده ی فرهنگ همه ی مردمان باقی بماند. زیرا که فرهنگها را همان جشنهای کهن نگاهدار بوده است سپاس.🙏💚🍀