لوگو امرداد
دستاوردی شکوهمند در ثبت جهانی میراث فرهنگی کشور

نگاهی گذرا به کاروانسراهای ثبت‌جهانی شده‌ی ایران

در چهل‌وپنجمین نشست کمیته‌ی میراث جهانی یونسکو، در شهر ریاض عربستان سعودی، پنجاه‌وچهار کاروانسرای تاریخی از استان‌های گوناگون ایران ثبت جهانی شد. البته شمار کاروانسراهای دیرینه و تاریخی ایران به بیش از هفتصد سازه‌ی کاروانسرایی می‌رسد.

1 32

karavansara

کاروانسراهای ایران، بیست‌وهفتمین اثر کشور ما است که مُهر ثبت جهانی ‌خورَده است. بهره و سهم هر استان کشورمان در ثبت جهانی کاروانسراها چنین است: اصفهان (9 کاروانسرا)، خراسان رضوی ( 8 کاروانسرا)، یزد (6 کاروانسرا)، سمنان (5 کاروانسرا)، آذربایجان غربی (2 کاروانسرا)، آذربایجان شرقی، خراسان جنوبی، همدان و کرمان (هر کدام 2 کاروانسرا)، خوزستان، بوشهر، هرمزگان، تهران، قم، کاشان، فارس، همدان، کهگیلویه‌وبویراحمد، کرمانشاه، لرستان، اردبیل، گیلان، خراسان شمالی، مرکزی، البرز و قزوین (هر کدام یک کاروانسرا).
آگاهی‌های کوتاهی از این کاروانسراهای و زمان ساخت آن‌ها در اینجا آورده شده است.

کاروانسراهای ثبت جهانی ایران در نشست یونسکو

کاروانسراهای ثبت جهانی اصفهان
نوشیروان: بازمانده از دوره‌ی صفوی.
شیخعلی‌خان: کاروانسرای چاله‌سیاه یا شیخعلی‌خان زنگنه، سازه‌ای صفوی، در شهرستان شاهین‌شهر و میمه‌ی اصفهان، مهراز آن استاد طاهر اصفهانی نام‌ بُرده شده است.
مرنجاب: کاروانسرایی صفوی که به دستور شاه‌عباس یکم در سال 1012 مهی در 50 کیلومتری شهرستان آران‌وبیدگل ساخته شد.
امین‌آباد: تنها کاروانسرای هشت‌گوشه‌ای اصفهان است. بازمانده از دوره‌ی صفوی.
مهیار: کاروانسرایی مستطیل‌شکل که در دوره‌ی صفوی ساخته شده است.
گز: بازمانده از دوره‌ی صفوی، در شهرستان برخوار و میمه.
کوهپایه: کاروانسرای صفوی کوهپایه یا کوه‌پا. در سال 1391 تغییر کاربری داد و از آن هتلی سنتی ساختند.
نیستانک: بازمانده از دوره‌ی قاجار و در شهرستان نایین. نمایی مستطیل‌شکل دارد.

– گبرآباد: در راه قمصر به کاشان در دوره‌ی صفوی ساخته شده است.

کاروانسراهای ثبت جهانی خراسان رضوی
رباط شرف: یکی از شاهکارهای هنر مهرازی ایران است که در سده‌ی ششم مهی و در روزگار چیرگی سلجوقیان ساخته شده است. با شهر سرخس 45 کیلومتر دوری دارد.
عباس‌آباد تایباد: بازمانده از دوره‌ی تیموری (سده‌ی نهم) در جاده‌ای ساخته شده است که شهرهای تایباد و مهشد را به هم پیوند می‌دهد. در دوره‌های صفوی و قاجار گسترش یافت.
فخر داوود: با دیرینگی‌ای 700 ساله و ساخته‌شده در دوره‌ی تیموری.
مزینان: در دوره‌ی صفویان پی افکنده شده است، در شهرستان داورزنی. سال ساخت آن 1061 مهی نوشته شده است.
فخرآباد: بازمانده از دوره‌ی صفوی در شهرستان بجستان.
مهر: به رباط مهر آوازه دارد. در دوره‌ی قاجار و در روستای مهر از بخش‌های شهرستان داورزن بنا شد.
زعفرانیه: وابسته به دوره‌های صفوی و قاجار است که در شهرستان سبزوار ساخته شده است.

کاروانسراهای ثبت جهانی یزد
سنگی انجیره‌: ساخته‌شده در سده‌ی هشتم و دوره‌ی ایلخانان مغول، در شهرستان اردکان.
زین‌الدین: با دیرینگی‌ای 400 ساله در شهرستان مهریز.
میبد: به‌جا مانده از دوره‌ی صفوی در شهرستان میبد. این سازه هر چند مربوط به دوره‌ی صفوی دانسته شده اما طرح سازه‌ای دوره‌ی قاجار را دارد.
خرانق: از دوره‌ی قاجار و در شهرستان اردکان.
آجری انجیره: ساخته‌شده در سده‌ی هشتم و در روزگار ایلخانان. به‌سبب دوری از جاده آسیب بسیار دیده است.
رشتی: کاروانسرا و آب‌انبار رشتی عقدا. سازه‌ای آجری از دوره‌ی قاجار است.

کاروانسراهای ثبت جهانی سمنان
قصربهرام: یکی از دیرینه‌ترین سازه‌های کاروانسرایی ایران است که در زمان ساسانیان ساخته شده و سپس در دوره‌ی صفوی بازسازی شده است. در جنوب گرمسار دیده می‌شود.
آهوان: در گستره‌ی آهوان استان سمنان در سده‌ی پنجم مهی ساخته شده و هزارسال از دیرینگی آن می‌گذرد.
میامی: بازمانده از دوره‌ی صفوی و در شهرستان میامی.
عباس‌آباد: کاروانسرایی مستطیل‌شکل در شهرستان میامی که در دوره‌ی صفوی ساخته شده و در زمان قاجار بازسازی شده است.
میان‌دشت: در شهرستان شاهرود است و در زمان صفوی پی‌افکنده شد و در دوره‌ی قاجار بازسازی شد.

کاروانسراهای ثبت جهانی آذربایجان غربی
خواجه‌نظر: در شهرستان جلفا و در دوره‌ی صفوی ساخته شده است.
خان: کاروانسرای خان خوی در دوره‌ی صفوی ساخته شد.
[ از یک کاروانسرای ثبت جهانی دیگر آذربایجان غربی به نام «خان» نیز در فهرست خبرگزاری‌ها یاد شده است. اما گمان می‌رود همان کاروانسرای خان ِ خوی باشد، یا سازه‌ای هم‌نام آن. ]

کاروانسراهای ثبت جهانی آذربایجان شرقی
گویجه‌بیل: در شهرستان اهر و در دوره‌ی صفوی ساخته شده است.
جمال‌آباد: در دوره‌ی ایلخانان ساخته شد اما شاه‌عباس دوم صفوی دستور به بازسازی آن داد. این کاروانسرا در شهرستان میانه جای دارد.

کاروانسراهای ثبت جهانی خراسان جنوبی
سرایان: بازمانده از دوره‌ی صفوی است و در شهر سرایان. به نام رباط شاه‎‌عباسی نیز شناخته می‌شود.
چهل‌پایه: در جنوب شهرستان طبس در نزدیکی روستای نایبند است و در دوره‌ی صفوی ساخته شده است.
ده‌محمد: رباط ده‌محمد در 70 کیلومتری شمال طبس جای دارد. در دوره‌ی قاجاری ساخته است.

کاروانسراهای ثبت جهانی کرمان
گنجعلی‌خان: در بخش خاوری میدان گنجعلی‌خان دیده می‌شود و سازه‌ای صفوی است. در آغاز مدرسه بوده و سپس به کاروانسرا تبدیل شده است.
چاه‌کوران: در سال‌های پایانی پادشاهی قاجاریه در شهرستان راور ساخته شد.

کاروانسرای ثبت جهانی همدان
فرسفج: کاروانسرایی در شهرستان تویسرکان که در زمان صفویه ساخته شد.
تاج‌آباد: در شهرستان بهار و در دوره‌ی صفویه ساخته شده است.

کاروانسرای ثبت جهانی خوزستان
افضل: در دوره‌ی قاجار و در شهرستان شوشتر به‌دستیاری خاندانی به نام افضل بنا شد.

کاروانسرای ثبت جهانی بوشهر
برازجان: کاروانسرای مشیرالملک برازجان در سال‌های نخستین پادشاهی قاجاریه ساخته شد.

کاروانسرای ثبت جهانی هرمزگان
بستک: در شهرستان بستک در باختر استان هرمزگان، در زمان قاجار سنگ بنای آن گذاشته شد.

کاروانسرای ثبت جهانی تهران
پرند (قلعه‌سنگی): در شهرستان رباط‌‌ کریم در استان تهران دیده می‌شود. کاروانسرایی دوبخشی است که بخشی از آن در دوره‌ی ساسانیان ساخته شده و ساخت بخش دیگر به دوره‌ی پادشاهی آل بویه (سده‌ی چهارم مهی) بازمی‌گردد.

کاروانسرای ثبت جهانی قم
دیرگچین: یکی از بزرگترین کاروانسراهای تاریخی ایران است که در زمان ساسانیان ساخته شده و در دوره‌های صفوی و قاجار بازسازی شده است. این سازه در مرکز پارک کویر دیده می‌شد.

کاروانسرای ثبت جهانی فارس
ایزدخواست: در شمال شهر آباده جای دارد. در زمان شاه‌عباس یکم ساخته شد.

کاروانسرای ثبت جهانی کهگیلویه‌وبویراحمد
دهدشت: از سازه‌های کاروانسرایی صفوی است.

کاروانسرای ثبت جهانی کرمانشاه
بیستون: در 30 کیلومتری شهر کرمانشاه و در کنار مجموعه‌ی تاریخی بیستون جای دارد. کاروانسرایی شاه‌عباسی و بازمانده از دوره‌ی صفوی است.

کاروانسرای ثبت جهانی لرستان
چشمک: در شهرستان پُل دختر جای دارد و ساخته‌شده در دوره‌ی صفوی است.

کاروانسرای ثبت جهانی اردبیل
صائین: در شهرستان نیر و در دوره‌ی صفوی ساخته شده است.

کاروانسرای ثبت جهانی گیلان
تی‌تی: در شهرستان سیاهکل و در دوره‌ی صفوی ساخته شده است.

کاروانسرای ثبت جهانی خراسان شمالی
رباط قلی: در راه تاریخی جرجان به نیشابور در شهرستان جاجرم است. مستطیل‌شکل است و در زمان تیموریان پی‌افکنده شده است.

کاروانسرای ثبت جهانی مرکزی
باغ شیخ: کاروانسرای باغ شیخ یا عبدالغفارخان در دوره‌ی طندیه و در شهرستان ساوه ساخته شده است.

کاروانسرای ثبت جهانی البرز
ینگه‌امام: در شهرستان ساوجبلاغ در دوره‌ی صفوی ساخته شده است. بازمانده‌هایی از دوره‌ی ایلخانی (سده‌ هشتم) در آن دیده می‌شود.

 کاروانسرای ثبت جهانی قزوین
سعدالسلطنه: در دوره‌ی قاجار و به خواست سعدالسلطنه- فرمانروای قزوین- ساخته شد.

به اشتراک گذاری
Telegram
WhatsApp
Facebook
Twitter

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

تازه‌ترین ها
1403-02-01