پس از آنکه مسوولان امور آب و هیات امنای «قنات نبادان» در ابرکوه یزد، «مرگ» آن را اعلام کردند، اعتراضها به این تصمیم بالا گرفت. اکنون معاون میراث فرهنگی استان یزد پافشاری دارد که در مادرچاه کاریز هنوز آب جریان دارد و برنامههایی برای زندهسازی (:احیای) مسیر سنتی آن در دست پیگیری است.
به گزارش ایسنا، کاریز تاریخی «نبادان» در ابرکوه یزد که دیرینگیاش به پیش از اسلام میرسد و در سال ۱۳۹۷ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است، این روزها در کانون یک مناقشه جدی قرار دارد. این کاریز که درازای آن بیش از ۱۱ کیلومتر است و در مسیر خود از چهار آسیاب، یک سرداب، یک یخچال و باغهای بیشماری گذر میکند، منبع اصلی آب سرو ابرکوه؛ یکی از کهنترین موجودات زنده جهان به شمار میرود.
با این حال، کمتر از یک سال پیش در نشستی با حضور مسوولان امور آب ابرکوه، هیات امنای قنات و بهرهبرداران محلی، «فوت قنات نبادان» را اعلام کردند.
گفته میشود خشکاندن مظهر قنات نبادان، نتیجهی کاری بود که در آن، کشاورزان بهجای لایروبی و زندهسازی مسیر سنتی قنات، با نصب موتور پمپ روی مادر چاه، آب را از سفره برداشت کرده و سپس با لولهکشی به زمینهای کشاورزی منتقل کردند. بهانه این بود که آب کاریز به دلیل تبخیر و فرونشست، بهطور کامل به کشاورزان نمیرسید. این روند باعث شد مظهر قنات خشک شود، هرچند آب، همچنان در مادرچاه جریان دارد.
کارشناسانی همچون محمدحسین گلستانیپور، کنشگر میراث فرهنگی ابرکوه، و ذاتالله نیکزاد، عضو هیاتعلمی پژوهشگاه میراث فرهنگی اعلام فوتی نبادان را «اشتباهی بزرگ» میدانند و پافشاری میکنند که «قنات هنوز زنده است و میتوان با لایروبی و مرمت مسیر، جریان آب را دوباره برقرار کرد». همچنین نیکزاد هشدار داده است که «حذف قنات از مدار آبیاری به معنای حذف سنتهای کهن مدیریت آب در ایران است و به نابودی یک سازه تاریخی و فرهنگی منجر خواهد شد.»
اما در واکنش به نگرانیها، محمدرضا فلاحتی، معاون میراث فرهنگی استان یزد، با تاکید بر اینکه «میراث فرهنگی به دنبال احیای قنات نبادان است»، به ایسنا گفت: این قنات سالها برای آبیاری سرو کهنسال منطقه مورد استفاده قرار میگرفت، اما در دهه ۹۰ فوت آن اعلام شد. در آن زمان، آبی که در مسیر قنات جریان داشت، در واقع آب چاه بود؛ چرا که آب قنات بسیار کم شده بود و برای جبران کمبود، کشاورزان آب کشاورزی را نیز به آن میافزودند.
او ادامه داد: تا چند سال پیش، کشاورزان به دلیل اینکه آب چاه هدر میرفت و میزان آن زیاد بود، آب را از مسیر قنات خارج کرده و داخل لوله انداختند. این موضوع اکنون از طرف ما در حال پیگیری حقوقی است و امیدوارم نشستهایی با جهاد کشاورزی و آب منطقهای خواهیم داشت تا برای زندهسازی دوباره قنات اقدام شود.
معاون میراث فرهنگی استان یزد با تاکید بر اینکه در مادرچاه قنات همچنان آب وجود دارد، گفت: بایسته است روی مادرچاه کار شود و کل مسیر قنات زندهسازی شود. ما پیگیر هستیم که این نشستها برگزار شود و اعتبارات لازم هم از سوی جهاد کشاورزی و میراث فرهنگی پیشبینی شود تا بتوانیم این کاریز را دوباره زنده کنیم.
فلاحتی دربارهی پرونده حقوقی این موضوع نیز گفت: یک دورهای آب چاه به جای آب کاریز استفاده و بعد هم از مسیر قنات خارج شد. این موضوع در حال پیگیری است. البته با توجه به اینکه آب چاه متعلق به کشاورزان است، گمان میرود بحث حقوقی به نتیجه نهایی نرسد، اما ما همچنان پیگیر هستیم. موضوع اصلی برای ما احیای قنات است، چون چه آب چاه داخل قنات باشد و چه داخل لوله، کاریز در عمل زنده نمیشود. هدف این است که روی مادرچاه کار شود تا خود قنات دوباره زنده شود.
او با اشاره به راهکارهای موجود برای زندهسازی قنات، گفت: نیاز است روی مادرچاه جدید کار شود، مسیر بازسازی شود و به تدریج دوباره به آبدهی برگردد.
فلاحتی در پایان از برگزاری نشستهای در پیوند، در آینده نزدیک خبر داد و افزود: پیگیری میکنیم که در یک ماه آینده این نشستها در شهرستان برگزار شود. با مدیر شهرستان ابرکوه و همچنین فرمانداری هماهنگ خواهیم کرد تا روند جدیتر پیگیری شود.
یک پاسخ
چند هزاره ما و طبیعت در کنار هم بودیم چند سالی است که ما بر طبیعت شدیم. سزای شکستن دستان نوازشگر بوسیدن پاهای ستمگری است. ای کاش درس و حساب را به کنار بنهیم و عشق را دریابیم. در دفتر عشق راز حساب طبیعت نهفته است و در دفتر حساب مهندسین بجز ارقام خشک و بی معنا چیزی یافت نمیشود. متولیان قنات باید دفتر حساب مهندسین نادانی که هیچ چیز از طبیعت نمیدانند را در آب بریزند و دفتر عاشقانی که بیش از هزار سال نگهبانی قنات را نمودند بگشایند تا مگر حضرت عشق کاری بکند.