دیروز پست الکترونیکیای از یکی از بستگان دریافت کردم با این درونمایه که: «آیا این پیشگوییهای مجله اکونومیست برای سال ۲۰۲۷ را دیدهاید؟ نظر شما چیست؟» همچنین برگردانی به فارسی برایم فرستاده شده بود که به این قرار است:
پیشبینیهای نشریه اکونومیست[۱] برای سال ۲۰۲۷
– فصل آخر ترامپ (شروع رفتن او احتمالاً حاشیههای زیادی خواهد داشت)
– هوش مصنوعی (شتاب، ریسکها و واکنش منفی)
– پس از ایران[۲] (پیامدهای منطقهای و جهانی) (؟؟)
– تغییر اقلیم (گرمترین سال تاریخ، دوباره)
– پوپولیسم در حال صعود (چه چیزی قویتر از لوپن[۳] است؟)
– ریبوتهای هالیوود (خستگی از فرانچایزها)
در پاسخ، برای احترام به این خویشاوند گرامی، نکتههایی به نظرم رسید که نوشتم و با خود گفتم شاید برای دیگر جوانان هم سودمند باشد. پاسخ من که البته در اینجا گسترش یافته، چنین بوده است:
در مورد پرسش شما بگویم که من هم بهتازگی این خبر را دیدهام و فرصت بررسی و راستیآزمایی خود ترجمه فارسی و دیدن متن انگلیسی را نداشتهام. نخستین برخورد من با این برگردان این است که با شتاب ترجمه شده و برای برخی واژهها، مانند پوپولیسم (عوامگرایی)، فرانچایزها (احتمالاً در اینجا حق امتیاز) و مواردی دیگر، برابر یا برگردان فارسی نیامده است.
توضیح آنکه مجله اقتصادی ـ سیاسی اکونومیست هر سال این نوع پیشبینیها را مطرح میکند. میدانیم که این نشریه، مجلهای قدیمی و ارزشمند در زمینه مسائل اقتصادی بوده است. تا آنجا که به یاد دارم، زمانی که در انگلستان سرگرم ادامه تحصیل بودم، این مجله را بهصورت هفتگی روی میز سالن مطالعه دانشجویان دکترای جغرافیا میدیدم. این سالن، فضای کوچکی برای مطالعه همگانی و گفتوگو و احوالپرسی میان افراد بود. دانشجویان بهصورت اشتراکی هر ماه پولی میپرداختند و آبونمان دو روزنامه و دو مجله را با هم تهیه میکردیم. یکی از روزنامهها گاردین و یکی از نشریات، اکونومیست بود. من هم گاهی فرصت میکردم و نگاهی به این مجله میانداختم که نشریهای قدیمی و معتبر در حوزه اقتصاد و اقتصاد ـ سیاسی بود (و هست) و از حدود اواسط قرن نوزدهم میلادی منتشر میشده است.
از آنجا که سالهاست دیگر آن را ندیده و دنبال نکردهام، نمیدانم که این پیشگوییگونهها را واقعاً چه کسانی پیش از سال نو مسیحی انجام میدهند. احتمالاً باید گروهی برای رسیدن به این پیشبینیها با هم کار کنند. از آنجا که در این زمینه آگاهی ندارم، سعی میکنم جستوجو و مطالعه کنم و خبر بدهم.
از امروز صبح و بهدلیل اینکه همین موضوع از چند دوست و آشنا برایم فرستاده شد، کنجکاویام بیشتر شد و بررسی و جستوجو را آغاز کردم.
حالا که در فضای اینترنت (گوگل) به زبان انگلیسی جستوجو کردم، مقاله اصلی انگلیسی مربوط به همین دیروز (۱۷ نوامبر ۲۰۲۶)، نوشته تام استنداگ[۴] در مجله اکونومیست را پیدا کردم و خواندم. دستکم در یک مورد، برگردان فارسی با متن انگلیسی همخوانی ندارد.
یعنی در بخش سوم، درباره ایران، متن انگلیسی دقیقاً نوشته است: «پسلرزههایی از ایران» و نه «پس از ایران» که مترجم محترم، عمداً یا سهواً، اینگونه آورده است. میان «پسلرزههایی از ایران» و «پس از ایران» تفاوت زیادی وجود دارد. پس به نظرم در این مورد و موارد مشابه، بهتر است به اصل مقاله به زبان اصلی مراجعه کنید.
در مقاله انگلیسی، درباره «پسلرزههای ناشی از جنگ با ایران» اشاره شده است که به نظر نویسنده (تام استنداگ)، در سال آینده نیز قرار نیست راهحلی مشخص و قاطع به دست آید و پیامدهای این درگیری بهصورت بحران در منطقه و جهان ادامه خواهد یافت.
موضوع دیگر اینکه در نوشتار اصلی آقای تام استنداگ، در همان عنوان آمده است: ده روندی که به نظر تام استنداگ (سردبیر بخش دنیای آینده نشریه اکونومیست) باید در سال ۲۰۲۷ نگران آنها بود یا در نظر داشت. بنابراین، به نظر من، اصلاً موضوع پیشگویی به آن مفهومی که ما ایرانیها به آن عادت و دلبستگی داریم، نیست. ما ایرانیجماعت علاقه داریم که یک مقدسی بیاید و آینده ما و جهان را با دقت و درستی تمام، هرچه درازمدتتر بهتر، پیشبینی کند و بس! حالا وظیفه ما در این جهان چیست و ما چه کار و خویشکاری (وظیفهای) برای خدمت به مملکت و ملت و جامعه و خانواده خویش باید انجام دهیم، گویا به همین پیشگوییها بستگی دارد!
بنابراین، خلاصه کلام اینکه موضوع پیشگویی اکونومیست در واقع بازی مترجمان گرامی ایرانی در داخل و خارج است که از نظر من، برای پرت کردن ذهن خوانندگانی است که نگراناند و هر روز و هر ساعت گرفتار خبرهای منفی و ناراحتکننده، از جمله شدت گرانیها، کمبودهای گوناگون، احتمال جنگ یا صلح و مسائل و گرفتاریهای دیگر زندگی روزانه هستند. اینگونه دست بردن در نوشتههای اصلی مدتهاست که رایج شده است و اینگونه خبرها دستکم برای چند روز، این آب گلآلود و آشفته خبری را بیش از پیش بر هم میزند.
در تاریخچه اساطیری باستانی و همچنین در دوران تاریخی نزدیکتر به ما، دو پیشگو و ستارهشناس برجسته را در میان زرتشتیان مییابیم. نخستین آنها جاماسب حکیم بوده است که بعدها داماد اشوزرتشت و همسر پورچیستا میشود. میگویند این دانای بزرگ، وزیر شاه گشتاسپ و در پیشبینی آینده ایران نامآور بوده است. پیشگوییهای جاماسب، بنا بر گفتهها، در کتابی به نام جاماسبنامه گرد آمده بوده است. نسخه خطی این کتاب تا سال ۱۳۸۲ در کتابخانه مجلس شورای اسلامی (مجلس شورای ملی گذشته) موجود بوده است.
همچنین کتابی به نام «یادگار جاماسبی» به زبان پهلوی را نیز به جاماسب حکیم نسبت دادهاند. در یادگار جاماسبی، به پرسشها و پاسخهای گوناگون درباره انسان و آفرینش و جهان هستی و مردمان روی زمین پرداخته میشود و در پایان نیز به سرنوشت جهان در پایان روزگار آن میپردازد.
پیشگو و ستارهشناس دیگر، ملاگشتاسب پور بهمن کرمانی نام داشته که در دوره زندیه زندگی میکرده است. او در پایان حکومت زندیه (زمان فرمانروایی لطفعلیخان زند)، خزانهدار و منجمباشی دستگاه حکومتی بود و سرگذشت جالبی دارد. شرح سرگذشت این دانشمند، ریاضیدان و ستارهشناس نامآور دوره زندیه و اوایل قاجاریه در کتابی از کیخسرو کشاورزی به نام «پیر قصهگو: دو داستان مستند از تاریخ ایران»[۵] آمده است.
این ستارهشناس در دوره لطفعلیخان زند، آخرین شاه زندیه، خزانهدار حکومت بود. او پیشبینی کرده بود که در روز جمعهای، در زمانی مشخص، شهر کرمان سقوط خواهد کرد و لطفعلیخان شکست خواهد خورد. در پی این پیشبینی، لطفعلیخان ناراحت شد و دستور داد او را در زیرزمینی زندانی کنند و در صورت به حقیقت نپیوستن پیشگویی ملاگشتاسب، گویا فرمان اعدام او را نیز صادر کرده بود. اما در نهایت، پیشگویی ملاگشتاسب به حقیقت پیوست و با پیروزی آغامحمدخان قاجار، او نجات یافت.
اگرچه به دنبال سقوط کرمان، آن همه خونریزی و بیرحمی در برابر مردم کرمان روی داد که همواره در کارنامه وحشیگری و نفرتمداری آن حاکم (آغامحمدخان) باقی مانده و میماند. البته آغامحمدخان قاجار نیز در ادامه جنگها و درگیریهایی که با سرزمینهای گوناگون شمالی ایران (از جمله گرجستان و قرهباغ) داشت، سرانجام بهدلیل سختگیری بر سه تن از خدمتکاران خویش و تهدید آنان به اعدام، شبانه کشته شد و تمام سرزمینهایی که با جنگ و خونریزی حفظ کرده بود، بعدها در زمان پادشاه بعدی (فتحعلیشاه) از دست رفت!
**یادآوری:** بخشی از دانستهها و گزارشهای این نوشتار با استفاده از منابعی مانند ویکیپدیا و جستوجوگر گوگل به دست آمده است.
داریوش مهرشاهی ـ ۲۷ آبان ۱۴۰۵ (۱۸ نوامبر ۲۰۲۶)
—
پانویسها
۱. Economist, *The World Ahead: A letter from the editor of The World Ahead*. Tuesday, 17th November 2026.
۲. این ترجمه نادرست است و درباره برگردان درست در این نوشتار توضیح داده شده است.
۳. سیاستمدار راستگرای فرانسوی.
۴. Tom Standage (Editor of The World Ahead, Economist).
۵. *پیر قصهگو: دو داستان مستند از تاریخ ایران*. نوشته کیخسرو کشاورزی، نشر پویش، چاپ نخست، تهران، ۱۳۵۸.
- Economist, \The World Ahead: A letter from the editor of The World Ahead\. Tuesday, 17th November 2026. \بازگشت به متن ↩\\
این ترجمه نادرست است و درباره برگردان درست در این نوشتار توضیح داده شده است.
- سیاستمدار راستگرای فرانسوی. \بازگشت به متن ↩\\
- Tom Standage (Editor of The World Ahead, Economist). \بازگشت به متن ↩\\
- پیر قصهگو: دو داستان مستند از تاریخ ایران. نوشته کیخسرو کشاورزی، نشر پویش، چاپ نخست، تهران، ۱۳۵۸. \بازگشت به متن ↩\\
