لوگو امرداد
در امرداد 472 بخوانید:

افراسیابیان، فرمانروایانِ ترکستان و فَرارود

p06در درازنای تاریخ ایران بزرگ و در قلمرو پهناور ایران‌شهر که از کرانه‌های رود فُرات تا آن سوی سیردریا (سیحون) و دیار کاشغر و خُتَن و یارکند گستردگی داشت، دودمان‌ها و خاندان‌های بسیاری فرمانروایی کرده‌اند. شماری از این خاندان‌ها بنا به انگیزه‌هایی چون گستردگی قلمرو و دیرپایی فرمانروایی، مانند هخامنشیان، اشکانیان، ساسانیان، سلجوقیان، ایلخانان و صفویان، در یادها مانده‌اند و کمابیش بیشینه‌ی ایرانیان، نام و خاطره‌ای از آنان، هرچند نادرست، در یاد دارند. اما برخی از دودمان‌ها که شمارشان کم نیست، از یادها رفته‌اند و سرگذشت و پیشینه‌ی آنان را بایستی در برگه‌های نوشتارهای تاریخی جست‌وجو کرد. دودمان اَفراسیابیان ترکستان و فَرارود که در زمانه خودشان، با نام «خانیان» هم شناخته می‌شدند و بعدها با نوآوری و نام‌گذاری نوین خاورشناسان، به «قَراخانیان» و «ایلک‌خانیان» هم نامبردار گشتند، از همین دودمان‌های فراموش‌شده هستند.

در این نوشتار تلاش شده است تا دورنمایی کوتاه از سرگذشت خاندان اَفراسیابیان ترکستان و فَرارود ارائه شود؛ اما پیش از پرداختن به سخن، بایستی به این نکته اشاره کرد که از دیدگاه نگارنده، همۀ دودمان‌هایی که روزگاری در گوشه و کنار ایران فرمانروایی کرده‌اند، با هر تبار و خاستگاهی، «فرمان‌روایان ایران» بوده‌اند و هیچ‌گاه سلجوقیان و افراسیابیان/قراخانیان تُرک‌تبار و ایلخانان و جلایریان تاتار، خود را سَوای دارندگان اورنگ ایران ندیده‌اند. با این دیدگاه، دیگر نمی‌توان معیارهایی چون خون و تبار را برای تاریخ ایران که پیوستگی شگفت‌آوری دارد، پذیرفتی دانست.

دودمان ترک‌تبار اَفراسیابیان که از آن در نوشتارهای کهن با نام‌های گوناگونی چون «آل خاقان»، «خانیان/خانیه» و «آل افراسیاب» یاد شده و خاورشناسان نیز با بهره‌گیری از برخی فرنام‌های نگاشته‌شده در مسکوکات و نوشتارها، نام‌هایی چون «قراخانیان» و «ایلک‌خانیان» را به این دودمان داده‌اند، از خاندان‌های کهنی است که از سده‌ی چهارم تا نخستین سال‌های سده‌ی هفتم مهی، نخست بر ترکستان (در کرانه‌ی خاوری سیردریا) و سپس فرارود (ماوراءالنهر) و گاهی بر بخش‌هایی از خراسان حکومت می‌کرد. درباره‌ی خاستگاه و وابستگی اَفراسیابیان به تیره‌ای از تیره‌های تُرکان، دیدگاه‌های گوناگون و دوگانه‌ای وجود دارد. برخی از نویسندگان از دیرباز، اَفراسیابیان را از تیره تُرکان قَرلُق (قارلوق یا خَرلُخ) دانسته‌اند …

آنچه در بالا آمده است بخشی از نوشتاری‌ست با عنوان «افراسیابیان، فرمانروایانِ ترکستان و فَرارود»، به قلم جمال پیره‌مرد که در تازه‌ترین شماره‌ی امرداد چاپ شده است.

متن کامل این نوشتار را در رویه‌ی ششم  (تاریخ و باستان‌شناسی) امرداد 472 بخوانید.

«امرداد» شماره‌ی 472  از ‌‌دوشنبه، 9 امردادماه 1402 خورشیدی، در روزنامه‌فروشی‌ها و نمایندگی‌های امرداد در دسترس خوانندگان قرار گرفت.

خوانندگان می‌توانند برای دسترسی به هفته‌نامه‌ی امرداد افزون‌بر نمایندگی‌ها و روزنامه‌فروشی‌ها از راه‌های زیر نیز بهره ببرند.

فروش اینترنتی فایل پی‌دی‌اف شماره‌ی 472 هفته‌نامه امرداد

فروش اینترنتی نسخه‌ی چاپی شماره‌ی  472 امرداد

اشتراک ایمیلی هفته‌نامه‌ی امرداد

نشانی دکه‌های فروش هفته‌نامه امرداد

برای دریافت فایل اکسل نمایه امرداد کلیک کنید

به اشتراک گذاری
Telegram
WhatsApp
Facebook
Twitter

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

تازه‌ترین ها
1403-03-01