امروز دی ‌به‌دین ایزد؛ هشتم دی‌ماه زرتشتی، خجسته جشن دیگان

چنین روزی؛ پدیداری نخستین کتاب طنز

امرداد
۱۳۹۸-۱۰-۰۲
۰۰:۰۰

زرتشتیان

جشن دیگان خجسته باد

امروز دی به‌آذر ایزد و دی‌ماه به سال 3757 زرتشتی، برابر با دوم دی‌ماه 1398 خورشیدی 23 دسامبر 2019 میلادی

چنین روزی؛ كتاب طنزها (Satires) تالیف شاعر و فیلسوف رومی كوینتوس هوراتیوس فلاكوس 23 دسامبر سال 35 پیش از میلاد در شهر رم به صورت نسخه های متعدد دستنویس انتشار یافت كه باقی مانده است و هنوز مورد مطالعه كسانی است كه لاتین می‌دانند.
این كتاب، نخستین مجموعه طنز به صورت نظم و نثر در تاریخ است و از این رو هوراتیوس (در دنياي انگليسی زبان: هوراس و در آلمان: هوراز) را پدر طنز در جهان و نخستین طناز در تاریخ به‌شمار می‌آورند و واژه طنز در زبان‌های اروپایی، از عنوان كتاب او گرفته شده است. از آنجا كه او در جوانی برای تحصیل فلسفه به یونان فرستاده شده بود و طنزهای او بوی فلسفی و سیاسی می دهد از آن پس عادت شده است كه طنازان عمدتا سیاسی بگویند و انتقادهای خود از اوضاع روز را به طنز در آورند كه به دلیل لطف كلام نه تنها بردل همگان نشیند بلكه از تعقیب و مجازات هم در امان باشند و از آن برهند و مقامات، هرچند مستبد، به اندیشه مجازات و محدود كردن آنان بر نیایند و طنز تصویری (كاریكاتور) كه دنباله و مكمل آن است به همین دلیل مورد توجه بوده و نوعی بیان و انعكاس انتقاد از كارها و گفته ها است.
نیچه فیلسوف بلند آوازه آلمان و نویسنده كتاب چنین گفت زرتشت در باره هوراتیوس گفته است: لذتی كه از خواندن طنزهای هوراس و قطعات او و نیز غزلهایش احساس می شود از هیچ شعر دیگری به دست نمی آید. اشعار و گفته های هوراس و مفاهیم انها كهنه شدنی نخواهد بود. باید این اشعار و طنزها را به همان گونه كه خود او می خواند بخوانید تا لدت ببرید؛ اهسته، شمرده و كلمه به كلمه. به نوشته نیچه، وقتی كه یك فیلسوف شعر بگوید، این شعر جاویدان خواهد ماند و عمر زبانی را هم كه به آن این اشعار گفته شده پایدار خواهد گردانید.
هوراس كه در سال 65 پیش از میلاد به دنیا آمد هشت سال پیش از میلاد در 57 سالگی در گذشت. وی سه مجموعه دیگر هم دارد كه عمدتا قصیده و غزل هستند. با این كه هوراس در اشعار و طنزهایش سنای روم، ثروتمندان و حتی امپراتور اوگوستوس را مورد انتقاد قرار داده هزینه دو كتاب (دوم و سوم) را سنای روم و هزینه كتاب چهارم را اوگوستوس پرداخت كرده بودند. هوراس كه معاصر سه شاعر و نویسنده رومی؛ ویرجیل، واریوس و ماسه ناس بود در شبهای شعر كه برای نخستین بار دایر شده بود طنزها و اشعار خود را می خواند و شهرت اولیه او از آنجا برخاست.

دومین جشن دیگان خجسته باد

جشن دیگان دوم، هشتمین روز از هر ماه، به نام “دی به آذر” نامگذاری شده است؛ یعنی آفریننده آتش. بنابراین، دومین جشن دیگان در گاهشماری زرتشتی، هشتم دی‌ماه است که در گاهشماری امروز ایران به روز 25 آذر میفتند، زیرا در گاهشمار گذشته ماه‌ها همه 30 روزه بوده‌اند اما در گاهشمار جدید شش ماه نخست سال 31 روزه هستند.

جشن‌های چهارگانه دیگان:

نیاکان ما در هر ماه، با برابر شدن نام روز و نام ماه در گاهشماری ایران زمین، جشنی را برگزار می‌کرده اند. بنابراین، در هر ماه یکی جشن ماهیانه داشته‌ایم. اما در ماه دی، چهار جشن دیگان داریم، زیرا نام چهار روز از ماه، با نام آفریدگار نامگذاری شده است.

واژه “دی” یا “دادار” در فارسی همان واژه «ددوش» در اوستا، و «داتار» در پهلوی است که صفت اهورامزدا و به معنی «آفریدگار» است.

روزهای 1 و 8 و 15 و 23 هر ماه آراسته به نام «دی» و دادار هستند.

چهار جشن اصلی که در دی ماه برگزار می‌شود و جشن‌های ستایش آفریدگار هستند، نام آنها به دنبال آمده‌ است:

1. جشن دیگان یکم: نخستین روز از هر ماه، به نام “اورمزد” یا اهورامزدا نامگذاری شده است. بنابراین، نخستین جشن دیگان در گاهشماری زرتشتی، یکم دی‌ماه است که در گاهشماری امروز ایران به روز 25 آذر میفتند، زیرا در گاهشمار گذشته ماه‌ها همه 30 روزه بوده‌اند اما در گاهشمار جدید شش ماه نخست سال 31 روزه هستند.

2. جشن دیگان دوم: هشتمین روز از هر ماه، به نام “دی به آذر” نامگذاری شده است؛ یعنی آفریننده آتش. بنابراین، دومین جشن دیگان در گاهشماری زرتشتی، هشتم دی‌ماه است که در گاهشماری امروز ایران به روز 25 آذر میفتند، زیرا در گاهشمار گذشته ماه‌ها همه 30 روزه بوده‌اند اما در گاهشمار جدید شش ماه نخست سال 31 روزه هستند.

3. جشن دیگان سوم: پانزدهمین روز از هر ماه، به نام “دی به مهر” نامگذاری شده است؛ یعنی آفریننده مهر. بنابراین، سومین جشن دیگان در گاهشماری زرتشتی، پانزدهم دی‌ماه است که در گاهشماری امروز ایران به روز 25 آذر میفتند، زیرا در گاهشمار گذشته ماه‌ها همه 30 روزه بوده‌اند اما در گاهشمار جدید شش ماه نخست سال 31 روزه هستند.

4. جشن دیگان چهارم: بیست و سومین روز از هر ماه، به نام “دی به دین” نامگذاری شده است؛ یعنی آفریننده وجدان. بنابراین، چهارمین جشن دیگان در گاهشماری زرتشتی، بیست و سوم دی‌ماه است که در گاهشماری امروز ایران به روز 25 آذر میفتند، زیرا در گاهشمار گذشته ماه‌ها همه 30 روزه بوده‌اند اما در گاهشمار جدید شش ماه نخست سال 31 روزه هستند.

دی یکی از نام‌های اهورامزداست و در اوستا، دَثوش یا دَدوش یا دَذوه فرنامی و به چم آفریننده، جهاندار زيبايی‌هاست. دی اوستایی دَثوش به چم : پروردگار و دادار هست. روزهای دی در هر ماه روزهای نیایش همگانی، به آتشکده رفتن، آسایش و دست از كار كشیدن زرتشتیان است.

روز دی است خيز و بيار ای نگار می

ای ترک، می‌ بيار كه تركی گرفت دی

دی‌بآذر، روز هشتم از هر ماه در گاهشماری زرتشتیان است. دی یکی از نام‌های اهورامزداست.

«دی» (اوستایی:«دَثوش») به چم (:معنی) پروردگار، دادار، آفریننده و جهاندار زیبایی‌ها است. در گاه‌ شماری زرتشتی، روز نخست هر ماه اورمزد روز نامیده می‌شود، سه روز دیگر به نام اهورامزدای بی‌همتاست که به واژه‌ی دی آمده و از آن سخن گفته شده است.

در هر ماه سه روز با نام «دی» شناخته می‌شود. روزهای هشتم، پانزدهم و بیست و سوم ماه زرتشتی به نام «دی» است مانند دی به آذر، روز هشتم هر ماه، دی به مهر، روز پانزدهم از هرماه، دی به دین، روز بيست و سوم از هر ماه. برای باز شناختن هر یک از این سه روز ، نام روز پس از آن به واژه‌ی دی پیوند داده شده است برای نمونه فردای روز دی بآذر روز آذر است.

سروده‌ی مسعود سعد سلمان، بر پایه‌ی کتاب بندهش

روز دی است خيز و بيار ای نگار می

ای ترک، می‌ بيار كه تركی گرفت دی

می ده برطل و جام كه در بزم خسروی

بنشست شاه شاد ملک ‌ارسلان به می

اندرزنامه آذرباد مهراسپندان (موبد موبدان در روزگار شاپور دوم)

سر شوی و موی و ناخن پیرای

اندرزنامه آذرباد مهر اسپندان در سروده‌ی استاد ملک‌الشعرای بهار:

به (دی‌بآذر) اندر سر و تن بشوی/ بپیرای ناخن، بیارای موی

یاد روز دوم دی‌ماه:

– بهره‌برداری از کارخانه برق سه هزار کیلوواتی اصفهان آغاز شد. (1345 خورشیدی)

– اختراع گرامافون توسط “توماس ادیسون” مخترع امریكایی (1878میلادی)