رحیم معینی کرمانشاهی، ترانهسرا و چکامهسرای نامدار در 26 آبانماه 1394 خورشیدی، چشم از جهان بربست. اکنون 11 سال از درگذشت او میگذرد. معینی افزونبر آفرینش ترانههای ماندگار، سرایندهی کتاب «شاهکار» (تاریخ ایران به شعر) است.
در سال آغازین سدهی چهاردهم خورشیدی (15 بهمن 1301) رحیم معینی کرمانشاهی، در شهر کرمانشاه زاده شد. آن سالها ایران آکنده از رویدادهایی سرنوشتساز بود. کرمانشاه نیز از آن تلاطمهای سیاسی دور نبود. با این همه، سالهای کودکی و نوجوانی معینی در محیطی سپری شد که او امکان این را یافت که به آنچه میپسندد، بپردازد. نخست نقاشی آموخت و تصویرسازی را پیشه کرد، اما در چرخشی ناگهانی به ادبیات و بهویژه شعرسرایی رو آورد و سپس ترانهسرایی را دلخواه خود یافت. پرداختن به کار نقاشی، خوشایند خانوادهاش نبود! پس او را واداشتند که از این هنر دست بِکشد. معینی نیز چنین کرد.
اما در این میان آنچه چهرهی فرهنگی معینی را برجستهتر ساخت، ترانهسرایی بود. راه زندگی نیز او را به سوی استادان آهنگسازی کشاند که هر کدام در کار خود از شناختهشدگان پُرآوازه بودند؛ استادانی مانند علی تجویدی، پرویز یاحقی، حبیباله بدیعی و همایون خرم.
معینی پیش از آنکه ترانهسرایی را پیشهی اصلی خود سازد، دو سال به کار روزنامهنگاری پرداخت. روزنامهی او «سلحشوران غرب» نام داشت و در زمان رویدادهای ملیشدن نفت منتشر میشد. پس از بستهشدن روزنامه، دشواریهایی برای معینی پیش آمد. معینی در همان سالهای روزنامهپردازی سرودههای خود را در نشریهاش منتشر میکرد؛ بهویژه منظومهای چهارپردهای ساخت که آوازهای برای او در پی داشت. در آن منظومه به رویدادهای پیرامونش پرداخته بود. او در آن سالها کارمند بانک سپه نیز بود.
معینی پس از رهایی از دشواریها، راهی تهران شد. تنها سهسال پس از آن، نخستین ترانهاش را ساخت. در این زمان، کارمند رادیو بود. در سالهای دیگر ترانههای بسیاری سرود و آهنگسازان نامآوری برای سرودههای او آهنگ ساختند و آن آهنگها را آوازخوانان نامآشنایی اجرا کردند.
معینی در ترانهسرایی نازکخیال بود و چنین میپسندید که ترانهاش از سوز و گداز بهدور نباشد. زبانی نیز که بهکار میگرفت، ساده و آسانیاب بود. به این سبب بسیارانی سرودههای او را دلنشین و شنیدنی مییافتند و گوش میکردند.
از معینی کرمانشاهی چند اثر منتشر شده است. شناختهشدهترین آنها کتاب «ای شمعها بسوزید» است. این اثر شعرهای کلاسیک او را دربردارد. «خواب نوشین» کتاب دیگر اوست که ترانههایش را در آن آورده است. «حافظ برخیز» که دربارهی شعر و اندیشهی حافظ است و «شاهکار» که باید بیشتر دربارهی آن سخن گفت.
شاهکار، تاریخ ایران به شعر است و پیرویی از شاهنامهی فردوسی. معینی خود آن را «تاریخ منظوم ایران» نام نهاده است. پوشینهی نخست این کتاب در سال 1378 خورشیدی منتشر شد. پس از پیشگفتار، «یادی به ستایش از حکیم توس» آمده است و آنگاه تاریخ ایران از فروپاشی ساسانیان به اینسو به شعر گزارش شده است. معینی در آغاز کتاب یادآور شده است: «منظور اصلی از پدید آوردن این اثر توجه دقیق به زوایای تاریخ کشور و پیچوخمها و فراز و نشیبهای آن برای تمام نسلها بهویژه نسل جوان بوده است که به نظر من با زبان سادهی شعری بسیار مؤثرتر و ماندگارتر به آموزشهای تاریخ میتوان رسید». این بیتها سرآغاز کتاب را شکل میدهد:
به عشق تو ای خاک ایرانزمین
به کِشت زمانها شدم خوشهچین
که با باد و باران شوم همزبان
نگه را کَشم تا دل بیکران
کتاب شاهکار در 10 پوشینه انتشار یافت.
سرانجام معینی کرمانشاهی در 26 آبانماه 1394 خورشیدی در 92 سالگی در بیمارستان جم تهران چشم از جهان فروبست.
یادش گرامی
