رایمان هم‌ارزی برای سیاست

واژه «سیاست» یکی از پُربَسامدترین وام‌واژه‌های زبان پارسی است. از آنجا که «سیاست» واژه‌ای پایه‌ای و بسیار پرکاربرد است، سزاوار است که در اندیشه یافتن جایگزینی پارسی برای آن باشیم.

پیشینه واژه «سیاست»

«سیاست» وام‌واژه‌ای است عربی به معنای «رام کردن و پرورش دادن اسب، نظم بخشیدن، مجازات کردن و تنبیه کردن». در متن‌های کهن زبان پارسی واژه «سیاست» بیشتر در همین معنای «تنبیه کردن/ مجازات کردن» به کار رفته است. گویی در ذهن اعراب نظم بخشیدن با مجازات و تنبیه گره خورده بوده است. دریافتی که ما امروز از واژه «سیاست» داریم هم‌اَرز معنایی است که بر واژه پولیتیکس یونانی بار شده است. یونانیان در دولت‌شهرهایی می‌زیستند که به آنها «پولیس» می‌گفتند و به دانشی که به  اداره این دولت‌شهرها می‌پرداخت «پولیتیکس» یا «دانش شهرگردانی » می‌گفتند. امروز واژۀ «سیاست» در همین معنا فهمیده می‌شود. یعنی مدیریت و اداره کارها از راه چاره‌جویی و اندیشه‌ورزی به گونه‌ای که برای حل مشکلات گروه‌های انسانی به کمترین میزان خشونت نیاز باشد. به پیروی از همین معنا، واژه «سیاستمدار» نیز برای اشاره به کسی به کار می‌رود که برای گشودن گره مشکلات و پیشبرد کارها بیش از هر ابزار دیگری از ابزارهای زبان‌آوری، گفت‌وگو، منطق و اندیشه‌ورزی بهره می‌برد.

«رایمان» هم‌ارزی برای «سیاست»

با نگرداشت معنای امروزین واژه سیاست، نگارنده واژه «رایمان» را هم‌ارز این وام‌واژه پیشنهاد می‌کند. «رایمان» از دو بخش ساخته شده است: «رای» به معنای «اندیشه»+ پسوند نام‌ساز «مان». بخش نخست این واژه را با همین معنا در واژه‌های «رایزنی» و «رایزن» می‌بینیم. پسوند «مان» نیز در واژه‌هایی مانند: «ساختمان»، «زایمان»، «گفتمان»، «هودمان»(اقتصاد)، «زادمان»(نسل) و… دیده می‌شود. بر پایه این، ساختمان واژه «رایمان» می‌تواند رساننده هر معنایی باشد که در آن اندیشه‌ورزی نقش کانونی و برجسته دارد. با پُرنگری به ساختمان واژه «رایمان»، این واژه به‌خوبی می‌تواند رساننده معنایی باشد که ما از «سیاست» در ذهن داریم؛ یعنی کنشی چاره‌جویانه که بر شالوده اندیشه‌ورزی استوار شده است.

هم‌چنین واژه «رایمان» با واژه‌های «هازمان»(جامعه) و «هودمان»(اقتصاد)  که با هم باهمایی دارند، هماهنگی آوایی بالایی دارد و همین نکته می‌تواند به جا افتادن این خوشه معنایی در ذهن پارسی‌زبانان یاری‌رسان باشد.

به اشتراک گذاری
Telegram
WhatsApp
Facebook
X
LinkedIn
Email

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *