امرداد: در میانهی سالهای 1299 تا 1300 خورشیدی، شادروان ارباب برزو شاهپور پارسی (مهرشاهی) نخستین هتل مدرن ایران را در بخش باختری ارگ صفوی شهر قزوین ساخت. ارباب شاهپور از پیشگامان نوگرای هازمان (:جامعه) زرتشتی و از پیشگامان صنعت هتلسازی در ایران بود و از نیکوکاران و بازرگانان سختکوش بهشمار میآمد. میراث فرهنگی این هتل را در سال 1384 خورشیدی در فهرست آثار ملی ایران جای داد و به ثبت رساند.
برزو شاهپور پارسی (مهرشاهی) / تصویر با هوش مصنوعی بازسازی شده است.
چندی است شنیده میشود که سرمایهگذاری خصوصی گراندهتل قزوین را در اختیار گرفته است. اینکه این سرمایهگذار کیست؟ تاکنون نامی از آن برده نشده است. مساله اینجاست که او با کشیدن حصاری فلزی دورتادور سازه، سرگرم ساختوسازهایی است که از چندوچون آن آگاهیای در دست نیست.
فرزانهی قبادی، خبرنگار تارنمای پیام ما، در پستی خبری پیگیر این ماجرا شده است. او در آغاز با اشاره به اینکه: «هویت برندهی مزایده واگذاری این بنا، در طول این سالها نامشخص بوده است»، مینویسد: «حالا هم باوجود نگرانیهای ایجاد شده دربارهی روند اجرای پروژه، کسی نمیداند فرد یا سازمانی که پشت حصار فلزی گراندهتل مشغول اجرای این پروژه پرابهام است، چه کسی است؟».
هویت بهرهبردار گراندهتل قزوین پیدا نیست
او سپس به تاریخچهای از باززندهسازی (:مرمت) و بازسازی گراندهتل میپرازد و چنین میآورد: «مرمت و بهرهبرداری آن در اوایل دههی 90 به شرکت سرمایهگذاری میراث فرهنگی و گردشگری ایران (سمگا) واگذار شد، اما این واگذاری بدون نتیجه با اقاله قرارداد از سمگا پس گرفته شد. چند سال بعد بار دیگر از سوی صندوق احیای بناهای تاریخی به مزایده گذاشته شد. واگذاری گراندهتل به سرمایهگذار جدید در سال ۱۴۰۲ در حالی صورت گرفت که هویت سرمایهگذار، جزییات طرح بهرهبرداری و برخی فعالیتهای عمرانی در عرصه بنا و محدوده دولتخانه با پرسشها و ابهاماتی همراه بود. روند مرمت و احیای این بنا که از اواسط دهه ۱۳۹۰ آغاز شده بود با تغییر سرمایهگذاران بارها دچار وقفه شد. همین وقفهها در مرمت بهتنهایی میتواند آسیبهای جدی به یک بنای تاریخی وارد کند. حالا هم خبرها و تصاویر و اظهارات فعالان میراثفرهنگی شهر، پرسشهای جدیدی را درباره وضعیت بنا، شکل و محدوده پیشرفت پروژه، هویت بهرهبردار، شیوه بهرهبرداری و طرح مرمت آن مطرح میکنند که هنوز بیپاسخ است».
قبادی این را نیز بازگو میکند که: «فعالان میراثفرهنگی قزوین معتقدند بخش مهمی از ابهامهای امروز گراند هتل، ریشه در روند واگذاری و ابهام در نحوه مرمت و بهرهبرداری و هویت سرمایهگذار پروژه دارد؛ موضوعی که به گفته آنها از زمان واگذاری مجدد بنا تا امروز محل چالش بوده است».
فضای پُرابهام واگذاری گراندهتل قزوین
خبرنگار پیام ما سپس به سراغ سمیه مراقی، یکی از کنشگران میراث فرهنگی قزوین، رفته و دربارهی هویت سرمایهگذار پرسیده است. بخشی از پاسخ مراقی چنین است: «بنا به سرمایهگذار جدید واگذار شده؛ اما از ابتدا هیچ نامی از این سرمایهگذار برده نشد و هیچ توضیحی دربارهی سابقه و پیشینهی او ارائه نکردند. بارها این موضوع مطالبه شد که هویت سرمایهگذار موضوع محرمانهای نیست؛ اعلام کنید این سرمایهگذار چه کسی است و قرار است چه کاری انجام دهد. از همان ابتدا، واگذاری در فضایی مبهم و همراه با پنهانکاری صورت گرفت. این رویه نشان میداد که اتفاقاتی در حال وقوع است که مسیر درستی ندارد. آقای خزعلی مدیر سابق میراثفرهنگی استان که اساسا منکر هرگونه واگذاری بودند و میگفتند بنا واگذار نشده است و ما امروز میبینیم که نهتنها بنا واگذار شده که بخشی از گاراژ اقتصاد در مجاورت بنا هم در اختیار سرمایهگذار گراند هتل قرار گرفته است».
مراقی سپس میگوید: «حداقل کار این است که ادارهی کل میراثفرهنگی یک پاسخ قانعکننده ارائه کند؛ نه توضیحاتی از جنس حرفهایی که پیشتر مطرح شده است. باید یک پاسخ روشن، دقیق و اصولی داده شود، وگرنه این وضعیت تأثیر منفی قابلتوجهی بر افکار عمومی خواهد داشت».
قبادی در پرسش از یکی دیگر از کنشگران میراث فرهنگی قزوین، سعید زارعپور، دربارهی هویت ناپیدای سرمایهگذار این پاسخ را میدهد: «بهصورت غیررسمی شنیده شده که این سرمایهگذار پیشازاین هم پروژههای مشابهی را اجرا کرده و دارای سابقه و تجربه است، اما این اطلاعات غیررسمی، قابلاستناد نیست. حالا که اجازه بازدید از پروژه هم به کارشناسان و فعالان میراثفرهنگی داده نمیشود و درعینحال شفافیتی هم وجود ندارد؛ ما نمیدانیم دقیقا چه اتفاقی قرار است در این بنا رخ دهد، بنا به چه شخص یا مجموعهای واگذار شده و حتی نوع بهرهبرداری پیشبینیشده برای آن چیست. همه این موارد همچنان برای ما مبهم است».
انگیزهی اقتصادی توجیهپذیر نیست
همانگونه که اشاره شد، گراندهتل در عرصهی دولتخانهی صفوی جای دارد. زارعپور بهدرستی از مسوولان میپرسد: «این عرصه یک طرح ملی با عنوان آزادسازی دولتخانه صفوی داشت. در قالب این طرح، تعدادی از بناهایی که در دوران پهلوی در اختیار برخی ارگانها، از جمله آموزشوپرورش، بودند خریداری و تخریب شدند. البته این بناها بخشی از معماری معاصر محسوب میشدند و بهتر بود که حفظ شوند. بههرحال، محدوده آزادسازی شد تا عرصه یکپارچه شکل بگیرد. اما در دو سال گذشته شاهد بودهایم که بخشی از همان عرصه به سرمایهگذار گراندهتل واگذار شده تا ساختوساز انجام دهد. سؤال هم همینجاست؛ اینکه چرا عرصه آزادسازی شده در اختیار یک بهرهبردار قرار گرفته است؟ منطقی است که سرمایهگذار به دنبال سود باشد. اما مساله اینجاست که این بنا یک اثر تاریخی است؛ آیا میتوان برای ایجاد انگیزهی اقتصادی، فضایی خارج از محدوده گراند هتل و عرصه یک محدوده تاریخی دیگر (دولتخانه صفوی) را در اختیار بهرهبردار قرار داد تا اگر از مرمت گراند هتل درآمد کافی نداشت، در عوض بخشی از عرصه دولتخانه صفوی در اختیار داشته باشد؟».
زارعپور به تصویری که چندی پیش منتشر شد اشاره کرده که وضعیت بنا را بدون حصار نشان میداد. سپس افزوده است: «تصویری از نمای مشرف به خیابان منتشر شد که ظاهرا در آن روز، این پوشش فلزی به هر دلیلی برداشته شده بود. در آن تصویر مشخص بود که تمام درها و پنجرههای قدیمی و چوبی از جای خود کنده شدهاند. از طرفی مصالح و تجهیزاتی در محل مورداستفاده قرار میگیرد که به نظر میرسد اصالت بنا را تهدید میکند. پایههای چوبی بالکنها، که از شاخصههای اصلی این بنا و بخشی از هویت نمای بیرونی آن بودند، از بین رفتهاند. ایوان تخریب شده و باتوجهبه فضای کارگاهی پروژه این احتمال وجود دارد که با مصالح جدید بازسازی شود».
گراندهتل برای مردم قزوین ارزشمند است
قبادی، خبرنگار پیام ما در پایان گزارشش گفته است: «گراند هتل برای مردم قزوین بنایی ارزشمند و محترم است. آنها با این بنای تاریخی خاطره دارند. این عمارت پیش از آن که محصورش کنند، در یکی از گذرهای مهم و تاریخی شهر جزوی از هویت بصری شهر محسوب میشد. بنایی که حالا افرادی ناشناس در فضایی غیرشفاف برایش تصمیم میگیرند. مردم شهر حتی نمیدانند بعد از برداشتن این حصار باید منتظر چه چیزی باشند و قرار است چه اتفاقی برای هتل تاریخی شهر بیفتد؟ حصاری که همپای اسکلت فلزی بنا بالا میرود، حصاری است که میان شفافیت و ابهام در حفاظت از یک بنای تاریخی ثبت ملی قد علم میکند. ضمن اینکه نامشخص بودن هویت سرمایهگذار، آن هم برای بنایی ثبت ملی شده، یک پنهانکاری ساده نیست؛ یک نقص در سازوکار واگذاری بناهای تاریخی به سرمایهگذار است. باید پرسید وقتی در پروژه مرمت و احیا یک بنای تاریخی، هویت سرمایهگذار یا بهرهبردار و چگونگی مرمت بنا شفاف نیست، مسئولیت پاسخگویی در قبال تبعات احتمالی اجرای چنین پروژهای به عهده چه کسی است؟ سرمایهگذار گراند هتل کیست که نهاد ناظر درباره عملکرد او سکوت کرده و خود هم حاضر نیست به افکار عمومی پاسخگو باشد؟».
گفتنی است که گزارش فرزانه قبادی با عنوان «سرمایهگذار گراندهتل کیست؟» در تارنمای «پیام ما»، آورده شده است.
