امرداد: شاید بسیاری از ما در خواب باشیم آن گاه که صدای آرام جارو بر سنگفرش خیابانها سکوت شب را میشکند. در تاریکی شب یا نخستین ساعتهای بامداد، کسانی در کوچهها و خیابانها مشغول کار هستند که کمتر دیده میشود، اما نبود آن زندگی شهری را با دشواری روبهرو میکند. آنان را «پاکبان» مینامیم؛ انسانهایی که پاکیزگی شهر، سلامت محیط زیست و آسایش شهروندان تا اندازه زیادی وابسته به تلاش بیوقفه آنان است.
۱۷ ژوئن، برابر با ۲۷خوردادماه، به نام روز جهانی رفتگر یا پاکبان شناخته میشود؛ روزی برای سپاسگزاری از کسانی که بیهیاهو و بیادعا، بار سنگین پاکیزه نگه داشتن شهرها را بر دوش دارند. شاید کمترین حقشناسی در برابر زحمات آنان، یک سلام گرم، یک لبخند یا گفتن یک «خسته نباشید» باشد؛ نشانهای کوچک از اینکه تلاششان دیده میشود و ارزشمند است.
با گسترش شهرها و افزایش تولید پسماند، نقش پاکبانان بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. آنان تنها گردآورندگان زباله نیستند؛ پاکیزه کردن خیابانها، پارکها، میدانها و فضاهای عمومی، مشارکت در مدیریت پسماند و کمک به حفظ محیط زیست نیز بخشی از مسوولیتهای روزانه آنان است. اگر شهر هر روز چهرهای آراسته و قابل زیست دارد، سهم بزرگی از این آراستگی برآیند کوشش کسانی است که بیشتر دور از نگاه ما کار میکنند.
با این همه، پاکبانی از دشوارترین شغلهای شهری به شمار میرود. کار در گرمای سوزان تابستان و سرمای زمستان، فعالیت در ساعتهای پایانی شب و پیش از طلوع خورشید، جابهجایی بارهای سنگین و تماس مداوم با زبالهها تنها بخشی از سختیهای این کار است. افزون بر این، پاکبانان همواره در معرض آسیبهایی چون برخورد با اشیای برنده، آلودگیهای میکروبی و شیمیایی، بیماریهای ناشی از پسماندها و حتی خطر تصادف با خودروها قرار دارند.
پژوهشهای انجامشده نیز نشان میدهد که پاکبانان بیش از بسیاری از گروههای شغلی با مشکلات جسمی و روانی روبهرو هستند. دردهای اسکلتی و عضلانی، آسیبهای ناشی از کار و فشارهای روانی از جمله پیامدهایی است که سلامت آنان را تهدید میکند. با این حال، بسیاری از آنان با وجود همه دشواریها، هر روز وظیفه خود را با مسوولیتپذیری انجام میدهند تا شهر همواره پاکیزه و امن بماند.
روز جهانی پاکبان تنها یک مناسبت تقویمی نیست؛ یادآوری ارزشی است که گاه در شتاب زندگی روزمره از نظر دور میماند. این روز فرصتی است تا از کوشش انسانهایی که آسایش ما تا اندازه زیادی به کوشش شبانهروزی آنان وابسته است، سپاسداری کنیم و خواستار بهبود شرایط کاری، تامین تجهیزات ایمنی، مراقبتهای بهداشتی و امنیت شغلی آنان باشیم.
در روز جهانی پاکبان، به همه کسانی که بیصدا و خستگیناپذیر برای پاکیزگی شهر و سلامت جامعه میکوشند میگوییم:
سپاس پاکبانان؛ شهر بدون شما هرگز چنین آراسته و زنده نبود.
روز جهانی رفتگر گرامی باد.
