امرداد: اگر مسوولیت خود را در برابر زمین و زیستبوم آن همواره یادآوری کنیم، از یاد نخواهیم برد که ادامهی زندگی بستگی به همبستگیای جهانی برای مبارزه با پدیدههایی دارد که کرهی خاکی ما را تهدید میکنند. بیابانزایی یکی از خطرهای تهدیدزا است. در جهان برای رودررویی با این پدیدهی ویرانساز و خشکسالیها، روز 17 ژوئن هر سال به نام «روز جهانی مبارزه با بیابانزایی و خشکسالی » نامگذاری شده است. روزی که هشداری است برای جلوگیری از ناگواریهایی که پیش روی ماست. این روز در سالنمای خورشیدی برابر با 27 خوردادماه است.
در هر جای کرهی زمین که باشیم خطر بیابانی شدن زمین وجود خواهد داشت. این پدیده تنها ویژهی گسترههای خشک نیست و گریبان پهنههای دیگر را هم میگیرد. برپایهی آمارها بیش از 2 میلیارد تَن در جهان با خشکسالی و کمبود آب رودررو هستند. مساله اینجاست که رشد کمآبی و افزایش بیابانها از سال 2000 میلادی به این سو، چنان شتابان بوده که خطری فزاینده شده است. این مساله برای کشورهای در حال توسعه بسیار آسیبزا است. آنها ناگزیرند که برای به دست آوردن محیطی سالم و بازپردازی زمینهای ویرانشده، با پدیدهی بیابانزایی و خشکسالی مسوولانهتر رودررو شوند. جلوگیری از بیابانزایی سبب افزایش درآمد و تضمین امنیت غذایی خواهد شد.
از سال 1992 میلادی و در پی برگزاری نشستی جهانی بود که جهان واکنش خود را در برابر بیابانزایی و خطری که توسعهی کشورها را تهدید میکند، نشان داد. سازمان ملل نیز دو سال پس از آن روزی را برای مبارزه با بیابانزایی و ریشهکن ساختن آن تعیین کرد. از آن پس افزایش آگاهی همگانی برای چنین مبارزه و رودررویای در دستور کار قرار گرفت و به یاری و پشتیبانی کشورهایی برخاسته شد که بیش از دیگران درآستانهی خشکسالی هستند. امید سازمانهای جهانی این است که راهحلی پایدار برای نجات جهان و سپردن محیط زیستی سالم به آیندگان بیابند.
مسوولان سازمانهای جهانی در پیامهای خود به بهانهی روز مبارزه با بیابانزایی همواره بر این نکته پافشاری دارد که ما باید «متحد برای زمین» باشیم. این همبستگی از آنروست که زمین، آینده و میراث ماست و چارهای جز نگاهبانی از آن نداریم.
بیابانزایی در ایران
پژوهشها نشان میدهد که 68 درصد پهنهی کشور ما آمادهی (:مستعد) بیابانزایی است و سالانه یک میلیون هکتار بر بیابانهای ایران افزوده میشود. شوربختانه نرخ بیابانزایی در ایران بیشتر از میانگین جهانی است. پس میتوان بیابانزایی را یکی از بحرانهای پُرچالش زیستبوم ایران برشمرد. میدانیم که بیش از 3 درصد از بیابانهای جهان در کشور ماست. این اندازه از گسترهی بیابانی سبب کاهش حاصلخیزی خاک و ویرانی زمین و پهنههای آبی شده است. جنگلها، تالابها، رودخانهها، پوشش گیاهی و زمینهای کشاورزی ایران پیوسته گرفتار پدیدهی ویرانساز بیابانزایی هستند. دشواری در اینجاست که برآوردها نشان میدهد که چهبسا تا سال 2050 میلادی میزان بارندگی در ایران تا 25 درصد کاهش پیدا کند. روشن است که این مساله بر گسترهی بیابانهای ایران میافزاید. افزایش دما را هم نباید نادیده گرفت که خود دشواری دیگری است. این هم هست که مدیریت نادرست آب و سدسازیهای بیش از اندازه، بیابانزایی در ایران را تشدید کرده است.
از سوی دیگر، بیابانزایی و خشکسالی سبب کوچ (مهاجرت) مردم از گسترههایی میشود که چنین تجربهی ناخوشایندی داشتهاند. مهاجرت بر اثر روند شتابان افزایش بیابانها هماکنون گریبانگیر کشور ماست و شمار بسیاری از روستاییان سکونتگاه خود را به همین سبب تَرک میکنند. آنها توان ادامه دادن زندگی در جایی را ندارند که گرفتار خشکی یا نیمهخشکی شده است. کارشناسان باور دارند که بیابانزایی در ایران دشواریای رو به افزایش است.
روز جهانی مبارزه با بیابانزایی و خشکسالی (27 خوردادماه) میتواند آغازی برای برداشتن گامی اثرگذار برای جلوگیری از ویرانی زیستبوم جهان و ایران باشد.
پس بایسته است این روز را ارج بگذاریم!
