هر مدتی یکبار، در برخی گروههای شبکههای مجازی، گفتوگوها و بحثهایی درباره بازدیدکنندگان از مکانهای متعلق به جامعه زرتشتی، بهویژه زیارتگاهها و مکانهای مقدس زرتشتیان، مطرح میشود. این گفتوگوها اغلب در اعتراض به برخی رفتارهای بازدیدکنندگان است که از نظر مطرحکنندگان شایسته نیست و تأکید میکنند که بازدیدکنندگان چه کارهایی را باید انجام دهند یا انجام ندهند. البته اغلب پس از چند روز، تب این گفتوگوها فرو مینشیند تا زمانی دیگر. اما آیا میتوان راهحل و گفتوگویی درازمدتتر و عملیتر پیشنهاد کرد؟
الف) شاید بتوان برای نتیجهگیری بهتر، موارد زیر را در نظر گرفت:
۱- اغلب مشاهده میشود که افراد، قواعد و نکات مورد نظر خود را در گروههای مجازی جامعه زرتشتی مطرح میکنند، اما بهطور مشخص روشن نمیکنند که حتی اگر این قواعد و نکات درست باشد، یک بازدیدکننده از کجا باید این «آداب و حرمت» را بداند؟ آیا در هیچیک از این مکانها، این نکات پیش از محل ورود نصب و به آگاهی بازدیدکنندگان و راهنمایان بازدید رسیده است؟ آیا در مواردی که این مکانها تارنما یا شبکههای اجتماعی عمومی دارند، این موارد آگاهیرسانی شدهاند؟ حداقل استاندارد این است که این «آداب و حرمت» برای بازدیدکنندگان بهصورت عمومی آگاهیرسانی شود.
۲- معمولاً وقتی از «بازدیدکننده» صحبت میشود، منظور فردی است که تعلق مستقیمی به جامعه زرتشتی ندارد و معمولاً این بازدیدکنندگان به آداب و رسوم دیگری باور دارند. در این صورت، تا چه اندازه یک بازدیدکننده باید قواعد و آداب و رسوم زرتشتی را بداند و افزون بر آن، «بهجای آورد»؟ آیا بازدیدکنندهای که بر پایه آداب و رسوم خود پوششی مشکی دارد، هنگامی که وارد مکانی زرتشتی میشود، اگر فرض کنیم که به نظر برخی، در دین زرتشتی بهتر است لباسهای رنگی و شاد پوشیده شود، ملزم است پوششی با رنگی خاص را رعایت کند؟ حتی اگر فرض کنیم که در برخی فرهنگهای دیگر تمایل بر آن است که «بایدها و نبایدهای خود را به دیگران نیز تحمیل کنند»، آیا مناسب است که زرتشتیان نیز از همان روش پیروی کنند؟
۳- معمولاً بخش عمده این اعتراضها و گفتوگوها از سوی افرادی مطرح میشود که «دیدگاههایی نسبتاً سختگیرانه و تندرو» دارند و معمولاً میخواهند بازدیدها تا حد امکان محدود شود. با احترام به این دیدگاه، لازم است یادآوری شود که دیدگاههای میانهرو نیز در جامعه جایگاه خود را دارند. البته بدون توجه به دیدگاههای متفاوت، احتمالاً همه با روشمند شدن بازدیدها موافق هستند. اما تفاوت اصلی در این است که برخی در اساس با این نوع بازدیدها مخالفاند و اینگونه قواعد و سختگیریها نیز بر همان اساس شکل میگیرد؛ در حالی که گروهی دیگر در اساس با این نوع بازدیدها موافقاند و البته با روشمند بودن آنها نیز مخالفتی ندارند.
ب) با توجه به موارد بالا، میتوان چند نکته زیر را پیشنهاد کرد:
۱- بسیار مناسب است که هر مکان زرتشتی، با توجه به شرایط خود و بهویژه نظر افراد محلی و انجمنی که بر آن مکان نظارت دارد، قواعد خود را تنظیم کند. این قواعد بر پایه شرایط آن مکان و خواست اکثریت خواهد بود و در نتیجه در گذر زمان نیز قابل بازبینی است. طبیعتاً برخی مکانها، مانند پیرسبز یا ستیپیر، به دلیل شرایط ویژه خود، نیاز به نظرسنجی بسیار گستردهتری در مقایسه با پیر مهرایزد در محله نرسیآباد یزد دارند و هر یک میتوانند بنا بر دیدگاه اکثریت، «آداب و حرمتهای» متفاوتی را آگاهیرسانی کنند. امید است که مانند برخی رویههای معمول، یک «حکم و قاعده» ـ که اغلب نیز سختگیرانه است ـ برای همه مکانها ابلاغ نشود.
۲- بسیار مناسب است که هر نوع قاعده، آداب و رسم بهطور عمومی و از پیش به آگاهی بازدیدکنندگان رسانده شود تا آنان پیش از ورود بدانند با چه شرایطی روبهرو هستند و در نتیجه حق انتخاب داشته باشند که میخواهند آنها را رعایت کنند یا از بازدید صرفنظر کنند.
ج) در پایان
به عنوان فردی با دیدگاه میانهرو، پیشنهاد میشود موارد زیر برای آگاهیرسانی در مکانهای زرتشتی مورد گفتوگو و نظرسنجی قرار گیرد:
- بازدیدکننده محترم، به این مکان خوش آمدید.
- این مکان برای باورمندان زرتشتی، مکانی محترم و مقدس است.
- در روزهای گردهمآیی، آیینهای همگانی یا مراسم ویژه، امکان بازدید ممکن است بسیار محدود یا ناممکن باشد. پیش از برنامهریزی برای بازدید، از مناسب بودن زمان آن اطمینان حاصل کنید.
- لطفاً آرامش و سکوت را در این مکان حفظ کنید.
- به نوشتههای راهنمای بازدیدکنندگان توجه کنید. برای ورود به برخی بخشهای این مکان، لازم است سر با کلاه یا روسری پوشانده شود و برخی آداب دیگر نیز رعایت گردد. لطفاً پیش از ورود به هر بخش، نوشتههای راهنما را مطالعه کنید.
- در برخی بخشها ممکن است مسیرهای ویژهای برای بازدیدکنندگان مشخص شده باشد؛ در این صورت، لطفاً مسیرهای تعیینشده را رعایت کنید.
- لطفاً در محلهایی که باورمندان در حال نیایش یا انجام آیینهای دینی هستند، از ایجاد سروصدا یا عکاسی خودداری کنید.
- لطفاً از انجام هرگونه آیین و رسم وابسته به باور و دین خود در این مکان خودداری کنید.
- لطفاً، مگر در مواردی که بهطور مشخص آگاهیرسانی شده باشد، از انجام هرگونه آیین و رسم (مانند روشن کردن شمع، اگربتی و مانند آن) که توسط باورمندان انجام میشود، خودداری کنید.
- امیدواریم به عنوان یک بازدیدکننده، از معنویت، آرامش و سادگی این مکان بهرهمند شوید، در پاکیزگی و نگهداری آن بکوشید و خاطرهای خوش از این بازدید با خود ببرید.
