لوگو امرداد

زرتشتی‌دوزی؛ هنری از دل گذشته بر تاروپود پارچه‌های حال

سوزن‌دوزی زرتشتی، زرتشتی‌دوزی یا گل‌ونقش، هنر دیرینه،‌ ظریف و زنانه‌ای است که پیشینه‌ی آن به بیش از 1000 سال پیش برمی‌گردد.

با توجه به نوشته‌های کتاب «بازآرایی گل و نقش» از دکتر کتایون مزداپور و شیرین مزداپور می‌توان گفت سوزن‌هایی بسیار ظریف و انواع نخ‌های ابریشم یا پنبه‌ای و پارچه‌های ابریشمین یا پنبه‌ای از نخستین ابزارهای این هنر بوده است.

هنر دوختن گل‌ونقش جزیی از کارهای خانگی و زنانه در گذشته افزون بر فعالیت‌های بسیارِ در خانه و نیز در مزرعه بوده است. همچنین پارچه‌ی این کار نیز به دست آن‌ها بافته می‌شده است. بانوان زرتشتی این هنر را نسل به نسل و از سوی استادان این هنر فراگرفته بودند. این لباس‌های کار شده‌ معمولا در مراسم‌های ویژه پوشیده می‌شده‌ و گاهی هم اصلا کسی آن‌ها را حتا یک‌بار هم نپوشیده است.

نقوش گل‌ونقش را می‌توان در جامه‌هایی کهن مانند مَکنا، شَوال، لَچَک، پیراهن و عرق‌چینِ داماد و دولُوگ دید.

در این کتاب پیرامون انواع طرح‌ها و نقش‌های زرتشتی‌دوزی‌ این چنین آمده است: «طرح گل‌ونقش را بر پارچه ترسیم نمی‌کردند و آن را بنابر دستور دوخت و گاه با شمارش تاروپود پارچه می‌دوختند و طبق آموزش و قواعد معین، گل‌ونقش را در هر یک از انواع معین آن‌ بازمی‌آفریدند. گل‌ونقش در واقع زینت بر جامه‌های شادی است. سرو، گل‌ و پرنده و نیز جانورانی خوش‌نام و زیبا مانند آهو و ماهی در گل و نقش بسیار به چشم می‌خورد که همه نشان از زندگانی و شادی دارد و با نظرگاه آیینی در دین زرتشتی هم‌ساز و هم‌نواست.»

امروزه این پارچه‌های زرتشتی‌دوزی شده نایاب هستند. در گذشته منسوجات دوخته شده با این هنر زیبا به عنوان جهیزیه دختران کاربرد داشته و نسل به نسل از مادر به دختر به یادگار مانده است ولی از آن‌جا که این منسوجات سست و با دوام بسیار کم هستند، در معرض نابودی قرار گرفته‌اند.

دوختن لباس به سبک فرنگیان، افزایش تولیدات داخلی کارخانه‌ها، واردات پارچه‌های چیت خارجی و زمان‌بر بودن زرتشتی‌دوزی از دیگر شوندهای(:دلیل) نابودی و فراموشی این هنر است.

گفت‌وگوی «امرداد» را با شیرین مزداپور کارشناس رشته طراحی پارچه و لباس که مدت زمان بسیاری است به آموزش و بازآرایی این هنر می‌پردازد، در «امرداد» شماره 427  بخوانید.

2 7

1 24

3 7

4 9

8 5

6 7

5 6

11 6

12 5

قسمتی از مکنا، طرح سرو و گل، پرنده و جانور در این نقشینه آمده است

14 4

9 5 1 10 5

13 5 1

شوال نقش، طرح‌های خورشیدخانم، انواع گیاه و جوجه در این نقشینه به‌کار رفته است

فرتورها از یسنا کیان است.

1919

به اشتراک گذاری
Telegram
WhatsApp
Facebook
Twitter

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

تازه‌ترین ها
1403-02-02