معنای «جنگلهای بارانی» در خود این واژهی ترکیبی نهفته است. جنگل بارانی یعنی جنگلی که در آن باران فراوان میبارد! بدان اندازه که کمترین بارش آن سالانه میان 1750 تا 2000 میلیمتر است. اما تنها باران فراوان نیست که ارزش جنگلهای بارانی را نمایان میسازد؛ جنگلهای بارانی زیستگاه کمیابترین گونههای گیاهی و حیات وحش نیز هستند. از اینروست که در سالنمای جهانی روز 22 ژوئن (یکم خوردادماه) را به نام «روز جنگلهای بارانی» شناساندهاند.
جنگلهای بارانی را «گوهرهای زمین» نام دادهاند. این نامگذاری بیسبب نیست. جنگلهای بارانی تاثیری بیمانند بر اکوسیستم زمین دارند و در از بین بردن دیاکسید و گازهای گلخانهای نقشی زندگیساز بازی میکنند. این جنگلها نمناکی (:رطوبت) بسیار دارند و گرم هستند. آنها را از جنگلهای دیگر با این جدایی (:تفاوت) میتوان شناخت که جنگلهای بارانی هوایی شرجی دارند و زمین آنها پوشیده از درخت است؛ درختهای بلند و کوتاهی که تنه به تنهی هم دادهاند.
جنگلهای بارانی بخشبندیهایی دارند؛ بدینگونه: جنگلهای بارانی حارهای که دمای آن و تابش خورشید بسیار است؛ جنگلهای بارانی معتدل که دمای خنکتری دارند و جنگلهای بارانی استوایی که در پهنههای نزدیک به استوا جای دارند. این جنگلها از هر گونهای که باشند، سودمندیشان آشکار است؛ مانند: کمک به اکولوژی سالم زمین و تندرستی انسان.
گفتنی است که 6 درصد کرهی زمین را جنگلهای بارانی شکل میدهند، اما شوربختانه به سبب دستدرازیها انسان، بهسرعت در حال کم شدن هستند. برآوردها نشان میدهد که از سال 1947 میلادی به اینسو جنگلهای بارانی به نیمه رسیدهاند و شمار بسیاری از گیاهان کمیاب آنها از میان رفتهاند.
برخی جنگلهای بارانی پراکنده در جهان چنین نام دارند: جنگلهای بارانی وستلند در کشور نیوزلند که میانگین بارش باران سالانهی آن3000 میلیمتر است؛ جنگل بارانی بوساواس در نیکاراگوا با 20 هزار کیلومتر مربع گستردگی؛ جنگل بارانی سوماترا در اندونزی که 10 هزار گونهی گیاهی در آن یافتهاند؛ جنگلهای بارانی اکالیپتوس در استرالیا با بیش از 222 هزار کیلومتر مربع گستردگی؛ جنگل بارانی گینه نو در آفریقا که 65 درصد مساحت این کشور را دربر گرفته است؛ جنگلهای بارانی آمازون که گستردگی 7/6 میلیون کیلومتر مربعی آن در هشت کشور آمریکای لاتین پراکنده است؛ و نمونههای دیگر از جنگلهای بارانی جهان.
جنگلهای ایران
اگر سنجهی شناخت جنگلهای بارانی میزان بارندگی در آنها باشد (تا 2000 میلیمتر در سال)، جنگلهای ایران در شمار این گونه جنگلها جای نمیگیرند. میانگین بارش سالانه در جنگلهای ایران بیشتر از 500 میلیمتر در سال نیست. بر این پایه، روشن است که روز جهانی جنگلهای بارانی نمیتواند دربرگیرندهی جنگلهای ایران باشد. اما نکته اینجاست که اکوسیستم جهان بر روی همهی قارهها و کشورها تاثیر دارد. از اینرو، ارزش شناختن برای روز جهانی جنگلهای بارانی، گونهای اهمیتبخشی به پاسداشت جنگلهای ایران و نگاهبانی آنها هم است.
پهنهی جنگلهای ایران 6/6 درصد همهی مساحت کشور ما را شکل میدهد. برخی نیز این پهنه را تا 5/7 درصد برآورد کردهاند (14 میلیون هکتار). سرانهی جنگل در ایران نیز نزدیک به 1700 متر مربع به ازای هر یک تَن است؛ و در جایگاه 134 جهان جای دارد. نکتهی مهمتر آن که پهنههای جنگلی ایران در سالهای گذشته بر اثر سوء مدیریت، خشکی، آتشسوزی آسیبهای پُرشمار دیدهاند. عقبنشینی نوار ساحلی در استانهای شمالی کشور نیز دامنهی جنگلهای ایران را کاهش داده است. از اینروست که هر بهانهای را برای نگرش و چارهاندیشی برای جنگلهای ایران، باید غنمیت دانست. روز جهانی جنگلهای بارانی، برای ما هم میتواند مهم و باارزش باشد. چرا که سرنوشت همهی جهان و باشندگان آن گره خورده به هم است.
