پژوهشهای تازه در گسترهی باستانی «کاراکاباک» در کرانههای (:سواحل) خاوری دریای کاسپین (:خزر) در قزاقستان، از نقش پررنگ ایران در شبکههای تجاری و فرهنگی باستانی اوراسیا پرده برداشته است. دستیابی به سکههایی از دورههای اشکانی و ساسانی در کنار آثار برجایمانده از بیزانس، چین و آسیای مرکزی نشان میدهد که این سکونتگاه باستانی، میان سدههای نخست تا ششم میلادی، بخشی از شبکه گسترده بازرگانی مبادلاتی بوده که ایران در آن نقشی کلیدی داشته است.
به گزارش ایلنا، به گفتهی مجله باستانشناسی، یافتههای تازه در محوطه «کاراکاباک» در منطقه مانگیستائو قزاقستان، این مکان را فراتر از یک سکونتگاه ساحلی کوچک معرفی میکند. باستانشناسان اکنون از کاراکاباک بهعنوان یک مرکز مهم تولیدی، صنایع دستی و بازرگانی یاد میکنند که در چهارراه ارتباطی دریای کاسپین، آسیای مرکزی، قفقاز و خاورمیانه جای داشته است.
این محوطه در منطقه «توپکاراگان» در ساحل خاوری دریای کاسپین جای دارد. برای مخاطبان بینالمللی، موقعیت جغرافیایی این مکان اهمیت ویژهای دارد؛ مانگیستائو در یک نقطه برخورد (:تلاقی) طبیعی میان مسیرهای دریایی کاسپین و راههای زمینی به سمت آسیای مرکزی، منطقه ولگا، قفقاز و خاورمیانه قرار گرفته است.
کاوشهای باستانشناسی نشانههایی از فلزکاری، جواهرسازی، شیشهگری و سفالگری را آشکار کرده و نشان میدهد این شهر دارای جامعهای یکجانشین با تولیدات سازمانیافته بوده است. افزون بر تولیدات بومی، آثار وارداتی بسیاری نیز در این گستره کشف شده که گویای پیوند گسترده این منطقه با جهان پیرامون است.
بهگفتهی آندری آستافیف، باستانشناس این پروژه، مهمترین یافتههای این کاوشها، مجموعهای دربردارندهی بیش از ۱۵۰ سکه با دیرینگی سده یکم تا نیمه نخست سده ششم میلادی است. این مجموعه، سکههایی از امپراتوری اشکانی، ایران ساسانی، خوارزم، سغد، حکومت کوشانی-ساسانی، بیزانس و چین را در بر میگیرد؛ موضوعی که نشاندهنده حضور فعال این منطقه در مبادلات دوربرد میان خاور و باختر است.
به گمان پژوهشگران شاخهای از جاده ابریشم از مانگیستائو گذر میکرده و این منطقه را به حوزه کاسپین و اروپای شرقی متصل میکرده است. همچنین گمانهی وجود یک «کریدور تجاری آزوف-خزر» مطرح شده که در صورت تایید، میتواند درک تازهای از پیوندهای باستانی میان ایران، قفقاز، آسیای مرکزی و شمال دریای کاسپین ارایه کند.
کاوشهای تازه همچنین به کشف یک پارچ متعلق به سده ششم میلادی انجامیده که میتواند آگاهیهای ارزشمندی درباره زندگی روزمره، سنتهای کارگاهی و فرهنگ مادی ساکنان این شهر باستانی در دسترس پژوهشگران بگذارد.
برخی پژوهشگران همچنین گمان میکنند که کاراکاباک همان شهر «آسپابوتا» باشد که جغرافیدان یونانی، بطلمیوس، از آن نام برده است؛گمانهای که در صورت اثبات، اهمیت تاریخی این محوطه را دوچندان خواهد کرد.
باستانشناسان بر این باورند که یافتههای کاراکاباک، نگاه سنتی به استپهای خزری را به چالش کشیده و نشان میدهد کرانههای خاوری دریای کاسپین نه منطقهای حاشیهای، بلکه بخشی فعال و تاثیرگذار از شبکههای تجاری و فرهنگی جهان باستان بوده است.
