تارنمای خبری امرداد
در امرداد شماره‌ی 434 چاپ شده است

سرآغازی بر تاریخ سکاها

بزرگ‌ترین و پایدارترین مردمان ایرانی بیرون پشته‌ی ایران، همانا سکاها بوده‌اند. این مردمان کوچ‌رو و دلیر، اگرچه هم‌نژاد و هم‌زبان ایرانیان بودند، ولی بسیاری از ویژگی‌های فرهنگی ایرانیان، چون دین مزدیسنی و یکجانشینی را نپذیرفتند. از این گذشته در بیشتر تاریخ دیرپای خود، از روزگاران پیشاتاریخی گرفته تا سده‌های نخستین اسلامی، هرجا که زورشان می‌رسید بلای جان همسایه‌های ایرانی و انیرانی خود می‌شده‌اند.

اینان سرزمین‌های پهناوری از دل اروپا گرفته تا نزدیکی سیبری را زیر سم اسپان خود داشتند. در آینده برخی از آنان به سرزمین‌های خاوری ایران کوچیدند و پاره‌ای از آنان تا هندوستان را نیز درنوردیدند. آنانی که به خاور ایران رسیدند نام خویش را به سیستان دادند و همین نام هم تا امروز بر دوپاره‌ی جداافتاده سیستانِ ایران و افغانستان برجای مانده است. در این جستار به نخستین گزارش‌ها از وجود سکاها برپایه بن‌مایه‌های خاوری و یونانی پرداخته خواهد شد.

نخستین یادها از سکایان در تاریخ، به تازش آنان به خاور نزدیک باستان بازمی‌گردد. اسرحدون، پادشاه آشور، در سنگ‌نبشته‌ای که از خود برجای گذاشته است از لشکرکشی سکایان به مرزهای خاوری سرزمینش سخن می‌راند. فرمانده این سکایان، ایشپَکایه نام داشته است و پس از هم‌پیمانی با دولت ماننا به آشور می‌تازد و چنین می‌نماید که شکست هم می‌خورد. این لشکرکشی میان سال‌های ۶۸۰ تا ۶۷۷ پیش از میلاد روی داده است. این سکایان به گمان بسیار با گذشتن از کوه‌های قفقاز راه خود را به سرزمین‌های باختری آسیا گشوده بودند و از همان دهه‌ی ۶۸۰ پیش از میلاد هم تاخت‌وتاز به سرزمین‌های آباد جنوب قفقاز را پیش گرفته بودند. سپس مانناها (یا مادها) آنان را برای هم‌پیمانی با هم و نبرد با آشور انگیزانده باشند. به هر روی چند سال پس از آن در ۶۷۲ پیش از میلاد، پادشاه سکاها، پَرتَتَوه از دختر اسرحدون خواستگاری کرد و بدین‌سان آشوریان و سکاها هم‌پیمان شدند. هرودوت نام این پادشاه را پروتوثوئِس(Προτοθύης) خوانده است. در نوشته‌های آشوری این نام به گونه‌ی بَرتَتوئه آمده است. ریشه‌ی این نام را برگرفته از ایرانی باستان پرثو-تَوَه(pθu-tavah*) به چم (:معنای) دارنده‌ی توان فراوان یا پرثو-تووَنت(*pθu-tuvant) به چم بسیار نیرومند دانسته‌اند.

آنچه در بالا آمده است بخشی از نوشتاری است با عنوان «سرآغازی بر تاریخ سکاها» که به خامه‌ی اردلان کوزه‌گر در تازه‌ترین شماره‌ی امرداد چاپ شده است.

متن کامل این‌ نوشتار را در رویه‌‌ی ششم (تاریخ و باستان‌شناسی) شماره‌ی 434 هفته‌نامه‌ی امرداد بخوانید.

خوانندگان می‌توانند برای دسترسی به هفته‌نامه‌ی امرداد افزون‌بر نمایندگی‌ها و روزنامه‌فروشی‌ها از راه‌های زیر نیز بهره ببرند.

* ویراستاریه: «سرآغازی بر تاریخ سکاها» نوشته‌ی اردلان کوزه‌گر است که به نادرستی (:اشتباه) به نام علی علی‌بابایی‌درمنی منتشر شده است. امرداد برای این لغزش از نویسنده‌ی نوشتار و خوانندگان پوزش می‌خواهد.

لینک اشتراک ایمیلی هفته‌نامه‌ی امرداد

فروش اینترنتی هفته‌نامه‌ی امرداد شماره 434

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

ممکن است شما دوست داشته باشید