تارنمای خبری امرداد
امروز شهریور امشاسپند چهارمین روز گاهشمار زرتشتی؛ 28 آبان‌ماه خورشیدی

چنین روزی برکناری امیرکبیر از مقام صدراعظمی

امروز شهریور امشاسپند و آذرماه، چهارم آذرماه سال ۳۷۵۹ زرتشتی، آدینه 28 آبان‌ماه ۱۴۰۰ خورشیدی، 19 نوامبر  ۲۰۲۱ میلاد

170 سال پیش، در چنین روزی از ماه آبان ۱۲۳۰ خورشیدی اميركبير صدراعظم ناصرالدين سلطان قاجار در پی بدگويی دشمنان داخلی و خارجی از مقام برکنار شد.

اميركبير دولتمردی كاردان، باهوش، میهن‏‌دوست و کارآمد بود. در زمان صدارت خود کارهای شايسته و درخور نکوداشت به ايران و ايرانيان نمود. وی منافع ملت را برهمه چيز پیشگام می‏‌داشت و هيچ‌گاه در برابر بیگانگان سر فرود نمی‌آورد. شایسته‌ترین کار فرهنگی وی را می‌‏توان بنیادگذاری دارالفنون تهران نام برد. دارالفنون یادگار ماندگار میرزا تقی‌خان امیر کبیر در زمان ناصرالدین‌شاه برای آموزش علوم و فنون نوین بنیادگذاری شد. دارالفنون به‌گونه‌ای نخستین دانشگاه در تاریخ نوین ایران است. شوربختانه و اندوه‌بار این که دارالفنون ۱۳ روز پس از قتل اميركبير گشایش یافت و به بهره‌برداری رسید. سیاست ترقی اقتصادی امیر بر ایجاد صنعت جدید، پیشرفت كشاورزی و توسعه بازرگانی داخلی و خارجی پایه‌گذاری شده بود.
«ما تمام امور ایران را به دست شما سپردیم و شما را مسوول هر خوب و بدی که اتفاق افتد، می‌دانیم. همین امروز شما را شخص اول ایران کردیم و به عدالت و حسن رفتار شما با مردم کمال اعتماد و اطمینان داریم و به جز شما به هیچ شخص دیگری چنین اعتقادی نداریم و به همین جهت این دستخط را نوشتیم.»
این شخص اول شدن شاید برای ایران و دستگاه فرمانروایی قاجار رخداد پرشگونی بود اما برای امیرکبیر آغاز ناهمواری‌ها و ناپایداری‌ها بوده است، چرا که رشک بسیاری از درباریان را برانگیخته کرد و کارشکنی‌ها از همان ابتدا آغاز شد با این حال امیرکبیر کارنامه‌ای سرشار از خدمات نیک به حکومت و سرزمین از خود به یادگار گذاشت. حضور امیرکبیر در دربار ناصرالدین‌شاه همواره با ناسازگاری و ناهمسویی شماری از نزدیکان شاه از جمله مهد علیا مادر شاه، اعتمادالدوله و میرزا آقاخان نوری روبه‌رو بود؛ چنان‌که تلاش‌های این گروه سرانجام به صدور حکم عزل امیرکبیر از جایگاه خود شد. برخی از درباریان که او را ناهمسو با منافع خود می‌دیدند، تهمت زدند که امیرکبیر خواهان پادشاهی است.
بیست‌و‌هشتم آبان‌ماه ۱۲۳۰ خورشیدی (دو ماه پیش از روز قتل امیرکبیر) ناصرالدین شاه با فرستادن این دستخط، او را از صدارت برکنار کرد: «چون صدارت عظما و وزارت کبرا زحمت زیاد دارد و تحمل این مشقت برای شما دشوار است شما را از آن کار معاف کردیم، باید به کمال اطمینان مشغول امارت نظام باشید».

خشَتَره وییریه یا شهریور به چم «شهریاری و نیرومندی اهورایی»، نام چهارمین روز هر ماه در گاهشمار زرتشتی است. این امشاسپند نشان از پیروزی دارد، زیرا پایه‌ی خویشکاری او پاسداری از فلزات است.

خشَترا در اوستا نام سومین فروزه اهورامزدا از گروه امشاسپندان، نماد توانمندی و فر و شکوه پادشاهی اهورامزدا است. نگهبانی توپال‌ها (فلزات) بر روی زمین به او سپرده شده است.

شهریور (امشاسپند)، خَشَتَرَه وَیریَه نام یکی از امشاسپندان زرتشتی است. در اوستا «خشَثرَ وَیریَه» و در پهلوی «شَهرِوَر» و در فارسی «شَهریوَر» یا «شَهریَر» است. بخش نخست این واژه به چم (:معنای) شهریاری و شهر است (مراد از شهر، همانا کشور است، چنان‌که سرزمین ایران را، ایران شهر می‌نامیدند) بخش دوم این واژه، یعنی «ویریه»، فروزه (:صفت) و به چم مورد پسند است. بر این اساس، خشتره‌ویریه، به معنای آرمان‌شهر یا شهریاری آرمانی یا توانایی مینُوی آرمانی است. در اساطیر زرتشتی و ایرانی این امشاسپند نماد شهریاری و فّر و فرمان‌روایی اهورا مزدا و نگاهبان فلزها و پاسدار فَر و پیروزی شهریاران دادگر و یاور بینوایان و دستگیر مستمندان است.

در جهان مادی پاسبان فلزات است. شهریاری اهورایی از قانون اشا ( هنجار هستی ) بر می خیزد و همه جهان را در بر می گیرد. در این روز نیکوست به خواستگاری رفتن و زن خواستن.

در بندهش که از نامه های کهن ایرانی است از دیوی بنام سئورو یاد شده که دیو آشوب و تباهی است و از دشمنان و هماوردان خشَتریور می باشد، از سوی دیگر ایزدانی مانند ایزد خور، ایزد مهر و ایزد آسمان از یاران و همکاران او هستند.

در گاهشمار مزدایی روز چهارم هر ماه شهریور نامیده می‌شود و برابر آیین، هرگاه نام روز و نام ماه برابر می‌شد آن روز را جشن برپا می‌کردند و به شادمانی و ستایش آفریده های نیک اهورا مزدا می‌پرداختند و آن روز را شهریورگان می نامیدند.

مسعود سعد سلمان می‌سراید:

«ای تنت را ز نیکویی زیور / شهره روزی ست روز شهریور».

چکامه از «مسعود سعد سلمان»

شهریور است و گیتی از عدل شهریار

شاد است، خیز و مایه شادی به من بیآر

باده شناس، مایه شادی و خرمی

بی باده هیچ جان نشد از مایه شاد خوار

سروده‌ی مسعود سعد سلمان، بر پایه‌ی کتاب بندهش

این تنت را ز نیکویی زیور

شهره روزی است روز شهریور

تا به اقبال شهریار جهان

بگذرانیم جان به لهو و بطر

اندرزنامه آذرباد مهراسپندان (موبد موبدان در روزگار شاپور دوم)

خوش باش

اندرزنامه آذرباد مهر اسپندان در سروده‌ی استاد ملک‌الشعرای بهار:

به (شهریور) اندر شوی شادخوار/ کنی در (سپندارمز) کشت و کار

3.7/5 - (3 امتیاز)
ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

ممکن است شما دوست داشته باشید