در بخشهای کویری ایران هرجا را که بنگریم سازههای شگفتآوری را خواهیم دید که به آنها «بادگیر» میگویند. بادگیرها در یزد، کرمان، کاشان، سمنان و بخشهایی از بندرعباس و بوشهر به فراوانی یافت میشوند. برخی بادگیرها طرح و نمایی نوآورانه و دیدنی دارند. اما بادگیری که در سیرجان است، از گونهای دیگر است: دلربا در دیدن، یگانه در ساخت و نشانهای از مهرازی (:معماری) فریبای کویری ایران؛ سازهای که به آن «بادگیر چپقی» میگویند.
بادگیرها هوای گرم و تابش تند خورشید را به نسیمی خنک و دلخواه تبدیل میکنند. بادگیر چپقی نیز چنین است؛ با این تفاوت که این سازه بهویژه برای آن ساخته شده است که داروها را از گرمای سوزان و گردوغبار کویر، دور نگه دارد.
سرگذشت بادگیر چپقی سیرجان چنین است که در دههها پیش در زمان رضاشاه پهلوی، پزشکی به نام رضوی برای نگهداری از داروهایش، از مهرازی سیرجانی به نام شجاعی خواست که بادگیری با چنان ویژگیای که برشمردیم، بسازد. شجاعی نوآوریای به کار بُرد و از شکل دودکشهای کشتی، سقفی برای بادگیر ساخت که پیش از آن دیده نشده بود. او در سفری دریایی و دیدن دودکش کشتیای که با آن سفر میکرد و استراحتگاه کشتی را خنک میساخت، چنین طرحی را در ذهن پی ریخته بود. نمونهی بادگیری با سقفی دودکشی را در جای دیگری از ایران یافتنی نیست. سقف بادگیر که مانند چپق است، ساخته شده از آجر و ملات است. شبکههای هندسی نظمدار سازه نیز از دیدنیهای آن است. بدنهی لولههای سقف بادگیر، که چپقمانند هستند، با آجرهای کوچک شش گوشهای آراستگی یافتهاند. همین ویژگیهاست که سبب شده بادگیر چپقی در فهرست آثار ملی ایران ثبت شود.
بادگیر چپقی سیرجان را باید در کنار بادگیرهای بازار بزرگ کرمان و دولتآباد یزد گذاشت تا سهگانهای چشمنواز از این سازهی ایرانی را شناسای مهرازی هزارتُوی ایرانی دانست.
