هفتادویک سال از زمانی میگذرد که شادروان ارباب رستم گیو بخشهایی از زمینهای تهرانپارس را از ارباب هرمزد آرش خریداری کرد و آن را وقف هازمان زرتشتی ساخت. ارباب گیو با ساختن ساختمانهایی برای زرتشتیانی که توان پرداخت اجارهبهای سنگین را نداشتند، گامی بزرگ و دهشمندانه برای یاری به هازمان خود برداشت. ماجرای خرید زمینها و وقف آنها خواندنی است. آنچه در اینجا آورده شده در همین باره است.
در سال 1332 خورشیدی ارباب رستم گیو به هندوستان سفر میکند و در آنجا به بازدید موسسههای نیکوکارنهی پارسیان در شهر بمبئی میپردازد. از شمار جاهایی که او دیدن کرده بود، خسروباغ بود. خسروباغ مجموعهای از ساختمانهایی بود که یک تَن از پارسیان ساخته بود. او ساختمانها را با اجارهبهایی اندک در اختیار خانوادههای پارسیای میگذاشت که توانایی پرداخت کرایههای سنگین را نداشتند. این ایده از دید ارباب گیو درخور توجه میآید و او را به این اندیشه میاندازد که میتوان در تهران نیز چنین ساختمانهایی را برای خانوادههای زرتشتی کمدرآمد ساخت و با اجارهای اندک به آنها سپرد.
از اندیشه تا کار
ارباب گیو در سال 1333 برای رسیدن به خواست نیکوکارانهی خود قطعه زمینی به گستردگی 10 هزار متر مربع در محلهی ونک تهران خریداری میکند. با آن که فروشنده وعده کرده بود که زمین همواری (:مسطحی) را در اختیار او میگذارد، اما قطعهای که فروخته بود شیبدار بود. ارباب گیو که در برابر کاری انجامشده قرار گرفته بود، ناچار به فروش زمین ونک شد.
در همان زمان ارباب هرمزد آرش سرگرم ساختوساز در زمینهای خریداری شدهاش در مجیدآباد و حسینآباد بود؛ جایی که سپستر تهرانپارس نامیده شد. ارباب آرش و همکارش ارباب وفادار تفتی که ازخواست ارباب گیو آگاه شده بودند، پیشنهاد میکنند قطعههایی از زمینهای خود را در تهرانپارس در اختیار او بگذارند. آنها ارباب گیو را به بازدید زمینهای پیشنهادی میبرند. هنگامی که ارباب گیو از بهای زمینها میپرسد، ارباب آرش پافشاری میکند که به رایگان زمینها را پیشکش کند، اما ارباب گیو نمیپذیرد. با معلوم شدن بهای زمینها، ارباب گیو زمینها را خریداری میکند و ارباب آرش و ارباب تفتی واگذاری رسمی زمینها را در تاریخ 18 خوردادماه 1334 خورشیدی انجام میدهند. ارباب گیو نیز در 29 خوردادماه همان سال 3 قطعه از زمینها را افزون بر 36 ساعت از 192 ساعت آب کاریز، در دفتر اسناد رسمی برای کارهای نیکوکارانه (خیریه) وقف هازمان زرتشتی میکند.
قطعه زمینی به مساحت 26496 متر مربع که رستمباغ نامیده شده بود، افزون بر 6530 متر مربع ساختمانهای دو اشکوبهای و 290 متر مربع ساختمان آدریان، بخشی از این وقف است. در آغاز 60 خانوادهی زتشتی (263 تَن) مستاجر در رستمباغ جای گرفتند. این خانوادهها بیشترین بهای اجارهای که در آن زمان میپرداختند، 600 ریال و کمترین اجارهبها 400 ریال در ماه بود. برخی نیز که درآمدی نداشتند، بدون پرداخت کرایه سکونت کردند.
رستمباغ که هفتادویک سال از وقف آن میگذرد، داستان و تاریخچهای پُرفراز و نشیب دارد که امید است با باریکنگری پژوهش و بررسی شود تا یکی از خدمات گرانبها و دهشهای نیکوکارانهی شادروان ارباب رستم گیو همواره در یادها بماند.
آیین گشایش آدریان رستمباغ
از جشنهایی که در فضای رستمباغ برگزار شد و یاد خوش آن تا دیرزمانی در ذهنها ماند، برگزاری آیین گشایش آدریان رستمباغ در روز دهم اردیبهشتماه 1342 خورشیدی بود. در ساعت چهار نیمروز بیش از یکهزار تَن از زرتشتیان گرد آمده بودند تا از ارباب رستم گیو، بنیانگذار رستمباغ، سپاسگذاری کنند. بسیاری از آنها با سبدها و دستههای گل و برخی با پیشکشهایی نفیس آمده بودند و میخواستند ارباب گیو و همسرش مرواریدخانم را ببینند.
نیمساعت پس از گردهمایی زرتشتیان، موبدان با جَشَنخوانی، آیین سپاسداری را انجام دادند و تندرستی و شادمانی ارباب گیو را از اهورامزدا خواستار شدند. آنگاه ارباب گیو به سخنرانی پرداخت و گزارشی پُردامنه از تاسیسات رستمباغ بازگو کرد. سپس اردشیر جهانیان، به نمایندگی از انجمن زرتشتیان تهران، خدمات ارزندهی اجتماعی و سرمایهگذاری ارباب گیو و بانوی گرامیشان را سپاس گذارد و از ارباب فریدون زرتشتی خواست گلدان آراستهای را به ارباب گیو و همسرش پیشکش کند. بر روی گلدان نوشته شده بود: «به شگون جشن گشایش آدریان رستمباغ در تهرانپارس و به پاس کارهای نیک و پُرارزش همگانی رادمنش بزرگوار جناب آقای ارباب رستم گیو و همکاری همسر گرامیشان».
در ادامه خسرو باستانی از سوی سازمان جوانان زرتشتی (فروهر) به ارباب گیو و همسرش شادباش گفت و چکامهی جمشید پیشدادی را خواند. آن چکامه به فرخندگی بنای آتش ورهرام سروده شده بود. سپس از سوی سازمان فروهر سبد گلی را به ارباب و بانویشان پیشکش کرد.
در این آیین کاووسجی دینشاه عدنوالا، از پارسیان هند، از سوی خود و پدرشان یک قطعه شال نفیس به ارباب رستم و یک قواره زری به مروارید خانم پیشکش کرد. اردشیر موبد نیز افزون بر یادکرد نیک از خدمات شایان ارباب گیو، از دکتر اسفندیار یگانگی خواست که قاب عکس خاتمی را به ارباب گیو پیشکش کند.
نمایندهی ساکنان رستمباغ در این جشن، گشتاسب کرمانی بود. او با سپاسگزاری و شادباش، حلقه گلی را به ارباب پیشکش کرد. جهانگیر یلزاده، از سوی زرتشتیان کرمان سپاسداریاش را بازگو کرد و از دهشمندان هازمان خواست که در ایجاد موسسههای خیریه کوشا باشند. در پایان موبد اردشیر آذرگشسب به نمایندگی از موبدان سخنرانی کرد و نیکوکاریهای ارباب رستم گیو را ستود. آنگاه باشندگان به تالار پذیرایی ساختمان اجتماعی مروارید رفتند و پذیرایی شدند. این جشن باشکوه در ساعت هفتونیم پسین با یادهایی فراموش نشدنی، پایان یافت.
یارینامه: مجلهی «هوخت»؛ خورداد 1342- سال چهاردهم- شماره 3_ رویهی 9.
