امرداد: تا زمان پادشاهی ناصرالدینشاه قاجار، ادارهی شهرهای ایران به دست کسانی بود که به آنها داروغه میگفتند. داروغهها باید نظم و امنیت را برقرار میکردند. اما همه چیز به سرعت در حال دگرگونی بود و آشنایی ایرانیان با تمدن باخترزمین آنها را به این اندیشه انداخته بود که موسسههایی همانند آنچه در اروپا هست، در ایران شکل دهند. پدید آمدن نیروی پلیس ایران دنبالهی همان اندیشه بود.
ساختمان نظمیه در دوره قاجار
کار سامان بخشیدن به نظم و امنیت شهرها، با سفر ناصرالدینشاه به اروپا آغاز شد. او در سفر دوم خود به فرنگ و بازدید از کشور اتریش، شیفتهی نظم شهرهای اروپایی شد و پلیس و لباس نیروهایش، دیدگان او را خیره ساخت. از اینرو، از دولت اتریش خواست که نیرویی همانند پلیس اروپا در ایران بنیان گذارد. بهدنبال این درخواست دولت اتریش «کنت آنتوان دمونت فورت»، نجیبزادهی اتریشی را که با دستگاه پلیس و سازوکاری آن آشنایی ژرف داشت، به ایران فرستاد. کنت با رسیدن به تهران به بررسی پایتخت پرداخت و به این برآیند رسید که با 400 پلیس پیاده و 60 پلیس سواره میتواند شهر تهران را نظم ببخشد و کنترل کند. او اندیشهاش را با شاه قاجار درمیان گذاشت. ناصرالدینشاه با ایدهی او همراهی کرد. بودجهای هم برای این کار کنار گذاشته شد.
کنت آنتوان دمونت
کارها بهدرستی پیش میرفت و کنت اتریشی تابلوی پلیس تهران را در روز یکم تیرماه 1292 خورشیدی بر بالای ساختمان این نیروی نوپدید زد. بر روی تابلو نوشته شده بود: «ادارهی جلیلهی پلیس دارالخلافه و احتسابیه». احتساب به معنی شمردن است و به کسانی گفته میشد که مامور گرفتن آمار بودند. به هر روی، شاه قاجار در آیین گشایش شهربانی (یا: نظمیه) تهران باشنده بود و در همانجا برنام (:لقب) «نظمالممالک» را به کنت دمونت فورت اتریشی بخشید. نشان و حمایل درباری نیز به او داده شد.
یکسال پس از آن، کنت کتابچهای انتشار داد که قانونهای نظمیه در آن آمده بود. از آن پس کارها سامان تازهای یافت و نیروهای شهربانی نیز با برخورداری از حقوق ثابت، دلبستهتر به کار شدند.
اما کنت اتریشی در کار خود دوام نیاورد. او با این که مردی کاردان و جدی بود، دچار دسیسه و کینهی برخی از درباریان، بهویژه کامرانمیرزا پسر ناصرالدینشاه، شد و ناچار به کشور خود بازگشت. از آن پس تا زمان احمدشاه قاجار رییس نظمیه تهران افسران ایرانیای بودند که چندان شایستگیای از خود برای ادارهی پایتخت نشان نمیدادند. تنها در زمان پادشاهی احمدشاه بود که شماری از افسران سوئدی به ایران فراخوانده شدند تا به شهربانی پایتخت نظم و هنجاری بدهند.
امروز، یکم تیرماه، 113 سال از زمانی میگذرد که نیرویی به نام پلیس در ایران شکل گرفت و به شهرها نظم و سامان دیگری داد.
