ماشین تایپ (یا: تحریر) دستگاهی مکانیکی است که با فشردن کلیدهای آن، نویسهها بر روی کاغذی که در آن جای داده شده، چاپ میشود. این دستگاه دگرگونیای ژرف در کار نوشتن پدید آورد. هرچند اکنون دستگاههای چاپ بسیار پیشرفتهای در جهان ساخته شده که ماشینهای تایپ سالهای پیش به گرد آنها هم نمیرسند، اما مردم جهان روز 23 ژوئن (دوم خورداد) را به نام «روز جهانی ماشین تایپ» گرامی میدارند تا خدمت گرانبهای این ماشین پُرکاربرد به انسان فراموش نشود.
ماشین تایپ (تحریر) سرگذشتی کوتاه دارد. گفتهاند که نخستین ماشین تایپ را مخترعی به نام «هنری میل» در سال 1714 میلادی ساخت. اما از دستگاه او نمونهای برجا نمانده است. حتا طرحهای او برای ساخت این ماشین هم در دست نیست. در سال 1829 میلادی در روزگارانی که ناصرالدینشاه قاجار نخستین سالهای پادشاهی خود را آغاز کرده بود، در آنسوی جهان در ایالت میشیگان کشور آمریکا، مخترعی به نام «ویلیام برت» ماشین تایپ دیگری را به جهان پیشکش کرد. پیدا نیست که دستساخت او چه اندازه خواهنده پیدا کرد. اما میدانیم که او در سال 1876 میلادی دستگاه خود را بهینهسازی کرد و 6 سال پس از آن، با دریافت پروانهی ساختاش، آن را به نام «رمینگتون- مدل 1» به بازار فرستاد. ماشین تایپ او با ضربه زدن کلیدهای ماشین بر روی نواری سیاه رنگ و جوهری، کار میکرد. سیویک سال پس از آن هممیهناش، «کریستوفر شول»، در ایالت دورتر ویسکانسین، ماشین تایپ دیگری ساخت که کار با آن بسیار آسان بود. شول امتیاز تولید انبوه دستگاه اختراعی خود را به بهای 12 هزار دلار به یکی از کارخانهداران آمریکایی سپرد.
ماشین تایپ در ایران
نخستین ماشین تایپهایی که به ایران آورده شدند، برای تایپ واژگان عربی ساخته شده بودند. به همین سبب فارسینویسی با آنها چیزی ناساز بود که گیراییای نداشت. تا آنکه در دههی پنجاه خورشیدی گروهی از تولیدکنندگان گرد هم آمدند و تصمیم گرفتند که ماشینهای تایپیای در خور حروف فارسی به بازار عرضه کنند. ماشین تایپهایی که در آن زمان در بازار ایران خریدوفروش میشد، مارک امپریال تایپ رایترز، رمینگتون و پسران، الیور، آیبیام، اسمیت کورونا و شرکت آندروود بودند. طراحی آنها زیبا بود و کارکرد مکانیکی درخوری داشت.
از دیگر ماشینهای تایپی که در دههها پیش در ایران به کار میآمد یکی ماشین تایپ بدنه فلزی المپیا ساخت آلمان بود، دیگر ماشین تایپ سوپرا ساخت ژاپن و ماشین تایپهای کلاسیک تریموف، اپتیما، رویال و…
روزی جهانی برای ابزاری پُرکاربرد
روز جهانی ماشین تایپ، گرامیداشت سرعت، دقت و کارایی است که این دستگاه برای نویسندگان و روزنامهنگاران و همهی کسانی که با نوشتن سروکار دارند، به ارمغان آورد. این دستگاه جایگزینی سودمندتر از قلم بود و به همین سبب بسیار زود هواخواهان پُرشماری یافت. حروف تایپ، وارون دستخطها، به آسانی خوانده میشد و نظم و ترتیبی داشت که گیرا و چشمنواز بود. حتا به نوشتهها و نامهنگاریها سویهای (:جنبهای) رسمی میبخشید. در صرفهجویی کاغذ نیز نقش این ماشین کوچک را نباید از یاد برد. سرعت آن کاراییاش را بیشتر میکرد. با این ماشین در یک دقیقه میشد 41 واژه را تایپ کرد. این سودمندیها و از همه مهمتر سویهی خاطرهانگیز (:نوستالژیک) ماشین تایپ سبب شده است که «روز جهانی ماشین تایپ» اهمیت بیابد و گرامی داشته شود.
