مدیرکل دفتر بررسی و مقابله با آلودگیهای دریایی سازمان حفاظت محیط زیست گفت: در چهار تا پنج سال گذشته، نزدیک به یک متر از تراز آب دریای کاسپین (خزر) کاسته شده است، در حالی که از سال ۱۳۷۴ تا ۱۴۰۰، یعنی نزدیک به ۲۵ سال، کاهش تراز نزدیک به یکونیم متر بود. از اینرو، از سال ۱۳۷۴ تاکنون، دریای کاسپین حدود ۲.۵ متر کاهش سطح تراز داشته که یک متر آن به چهار تا پنج سال گذشته برمیگردد.
به گزارش ایرنا، امید صدیقی در ادامه افزود: در مجموع، تراز آب دریای کاسپین ویژگیای دارد که به گونهی سینوسی دگرگون میشود. به این معنا که چندین سال روند افزایشی دارد و سپس چندین سال وارد روند کاهشی میشود. اگر به روند تراز دریای کاسپین در ۱۰۰ سال گذشته نگاه کنیم و آنگاه هزار سال یا ۱۰ هزار سال گذشته را نیز بررسی کنیم، میبینیم که این دریا نوسانات زیادی دیده است. حتا در زمانی تراز آن به منهای ۹ یا منهای ۱۰ متر هم رسیده است، یعنی سطح آب بسیار بالاتر از امروز بوده است.
وی گفت: سطح تراز دریای کاسپین پایینتر از آبهای آزاد است و اکنون تراز آن نزدیک به منهای ۲۸.۵ متر است. از اینرو، زمانی که تراز به منهای ۹ یا منهای ۱۰ متر رسیده، آب در بالاترین وضعیت خود بوده است. برخی نیز باور دارند که در آن دوره، بخشهایی از شهرهای ساحلی مانند انزلی زیر آب بودهاند.
نگرانیهای جدی است
صدیقی درباره اینکه چرا شرایط امروز تا این اندازه بحرانی شده است؟ گفت: اگرچه در گذشته نیز دورههای کاهش و افزایش تراز وجود داشته، اما شدت آن به این شکل نبوده است. برای نمونه، در گذشته سالانه یک تا ۲ سانتیمتر نوسان دیده میشد. از سال ۱۳۷۴ تا ۱۴۰۰ روند کاهشی ادامه داشت، اما این روند کند بود و سالانه نزدیک به ۷ تا ۸ سانتیمتر کاهش ثبت میشد، اما از سال ۱۴۰۰ تاکنون، روند کاهش تراز بسیار شدید شده و نزدیک به ۲۰ سانتیمتر در سال رسیده است. حتا در برخی سالها این انداره به ۲۱ تا ۲۲ سانتیمتر نیز رسیده که باعث نگرانی جدی شده است.
به گفته وی، این کاهش شدید و متوسط افت سالانهی نزدیک به ۲۰ سانتیمتری در سالهای گذشته، سبب پسروی آب دریای کاسپین، بهویژه در خاور کاسپین و در گسترههایی مانند خلیج گرگان، میانکاله و گمیشان شده است، از آنجا که شیب بستر در این گسترهها بسیار کم است، عقبنشینی آب نیز بسیار شدیدتر بوده است.
وی درباره سببهای این عقبنشینی شدید در چهار تا پنج سال گذشته گفت: بر پایهی پروژهی مشترکی که ایران و کشورهای پیرامون کاسپین انجام دادهاند، مهمترین دلیل آن دگرگونیهای اقلیمی، افزایش دما و در نتیجه افزایش تبخیر است. بیلان آبی دریای کاسپین از یک سو به بارشها و ورودی آب رودخانهها وابسته است و از سوی دیگر، تبخیر عامل خروج آب از این دریا است.
صدیقی گفت: در کنار این عوامل، فعالیتهای انسانی نیز وجود دارد که مهمترین آن برداشت آب است و میتواند بر این تعادل تأثیر بگذارد. با این حال، بررسیها و برآوردههای انجامشده نشان میدهد که سبب اصلی شرایط کنونی، افزایش دما و تبخیر است. به سخن دیگر، میزان تبخیر نسبت به میزان بارش و آب ورودی افزایش یافته و همین مساله موجب برهم خوردن تعادل آبی دریای کاسپین شده است.
وی افزود: البته برخی نیز باور دارند فعالیتهای انسانی، ماند ساخت سدها و برداشت آب از رودخانهها، در این وضعیت نقش داشته است. بر پایهی بررسیهای انجام گرفته، شاید نزدیک به ۲۰ درصد از این شرایط ناشی از فعالیتهای انسانی و نزدیک به ۸۰ درصد ناشی از دگرگونی اقلیم و افزایش تبخیر باشد. هرچند که تغییر اقلیم نیز خود تا حد زیادی از فعالیتهای انسانی سرچشمه میگیرد.
